Limitet Ortaklığın Organları

Limitet ortaklığın organlarının neler olduğunu belirleyebilmek.

Limitet ortaklığın kanunda öngörülen organları ortaklar kurulu (TTK. m. 536) ve müdürlerdir (TTK. m. 540). Ortak sayısı yirmiyi aşarsa bir de denetleme kurulu oluşturulmalıdır. (TTK. m. 548). Sözleşme ile başka organların öngörülmesi de mümkündür. Ortaklığın zorunlu organlarından birisinin olmaması, bu eksiklik uygun bir sürede tamamlanmazsa, ortaklık için bir fesih nedeni oluşturur. (TTK. m. 504/2).

Ortaklar Kurulu

Ortaklar kurulu limitet ortaklığın en yüksek irade ve karar organıdır. Ortak sayısı yirmiden çok ise, anonim ortaklıklarda genel kurul toplantılarına ilişkin hükümler (TTK. m. 360 vd. ) limitet ortaklıklar ortaklar kurulu toplantısına da uygulanır (TTK. m. 536/1). Ortak sayısı yirmi veya yirmiden az ise kurul, kararlarını ortakların yazılı oyları ile de alabilir (TTK. m. 536/2).

Yetkileri

Ortaklar kurulu bir üst organ olması nedeni ile geniş yetkilere sahiptir. Müdürleri ve sözleşmede öngörülen diğer organları seçmek ve azletmek yetkisi içerisindedir. Kurul, kararları ile ortaklık faaliyetlerine ve hatta hayatına egemen olur. Ortaklık sözleşmesini değiştirebilir (TTK. m. 513), hatta ortaklığı feshedebilir (TTK. m. 549/1 b. 2).

Yetkilerin Sınırı

Ortaklar kurulunun yetkileri çok geniş olmakla beraber, sınırsız değildir. Bu yetkiler şu yönlerden sınırlandırılmıştır:

İşletme Konusu

Limitet ortaklıkların hak ehliyetinin sınırları TTK. m. 137 ile çizilmiş bulunmaktadır. Bu madde uyarınca, ortaklar kurulu ancak ortaklık sözleşmesinde gösterilen veya sözleşmede gösterilmemişse bile, kanunda açık olarak izin verilen istisnaî konularda karar alabilir. Başka hallerde karar alamaz, almışsa bu karar yok hükmündedir.

Üçüncü Kişilerin Hakları

Ortaklar kurulu, kararları ile üçüncü kişilerin hakları üzerinde de etkili olamaz. Örneğin, ortaklıkla bir üçüncü kişi arasındaki sözleşmeyi değiştiremeyeceği gibi, feshedilmiş de sayamaz. Ortaklığa karşı üçüncü kişi durumunda olanların, ortaklık tarafından tek taraflı olarak haklarının ihlâl edilemeyeceği açıktır.

Diğer Organlara Özgü Yetkiler

Sözleşmeye hüküm konulmak sureti ile ortaklar kurulunun yetkileri, hukukî işlevi ile bağdaştırılabilmek kaydı ile genişletilebilir. Ancak, kanun veya sözleşmede öngörülen diğer organlara özgü yetkiler ortaklar kuruluna devredilemez. Ortaklar kurulu bir karar organıdır. Kanunda açıklık olmamakla beraber, olağan ve olağanüstü işlemlerde karar yetkisinin müdürlerde olduğu söylenebilir (TTK. m. 540). Kanımca olağanüstü işlemlerin bir kısmında karar yetkisi ortaklar kuruluna verilebilir, ancak ortaklar kurulu devamlı bir organ niteliğinde olmadığından, ortaklık günlük işlerinin çevrilmesi için gerekli asgarî karar yetkisi müdürlerden alınamaz. Temsil yetkisi müdürlerdedir, ortaklar kurulu ortaklığı temsil edemez. Ortaklar kurulu; kanun veya sözleşme ile diğer organlara verilmiş görevleri de üstlenemez. Örneğin, ortaklık defterini tutamaz, bilançoyu düzenleyemez.

Ortakların Bireysel Hakları

Ortaklar kurulu, kararlarını kanunda öngörülen yetersayılarla alır (TTK. m. 536/3). Ancak bu kararlar, ortakların bireysel haklarını ihlâl edemez. Aksi halde, kurulun bu gibi kararlarına karşı ortaklar iptal davası açabilirler (TTK. m. 536/4).

Yetkilerin Devri

Devredilebilen Yetkiler

Ortaklar kurulunun sahip olduğu yetkiler, kendisine özgü olanlar dışında, diğer organlara devredilebilir.

Ortaklar Kuruluna Özgü Yetkiler

Ortaklar kuruluna kanunla tanınan bazı yetkiler, nitelikleri gereği ancak ve sadece ortaklar kurulu tarafından kullanılabilir, başka bir organa sözleşme ile bile devredilemez. Bu yetkiler TTK. m. 539′da şu şekilde sıralanmıştır:
- Ortaklık sözleşmesini değiştirmek,
- Müdürleri seçmek ve azletmek,
- Müdür olmayan ortaklara tanınan denetim hakları saklı kalmak kaydı ile denetçileri seçmek ve azletmek,
- Kâr ve zarar hesabını ve bilançoyu onamak ve safi kârın kullanma şeklini belirlemek,
- Müdürleri aklamak,
- Payların bölünmesi hakkında karar vermek,
- Kuruluş veya yönetim işlerinden dolayı ortaklığın kendi organlarına veya ayrı ayrı ortaklara karşı sahip olduğu giderim taleplerini ileri sürmek.

Ortaklar Kurulunun Sorumu

Ortaklar kurulu, bir karar organı olması, yürütme yetkisi bulunmaması nedeni ile kural olarak sorumlu değildir. Sorum, ortaklar kurulu kararlarını uygulayan organlara ve bu organların üyelerine aittir. Bunlar sorumdan kurtulmak isterlerse, mahkemeden kararın iptalini talep etmelidirler (TTK. m. 536/4, 381). Ortaklar kurulu, organ sıfatına sahip olmakla beraber, kararlarını yürütme yetkisi olmadığından, haksız fiil de işleyemez, bu nedenle de sorumlu olamaz.

Ortaklar Kurulunun Toplanması

Ortak Sayısı Yirmiden Fazla İse

Ortak sayısı yirmiden fazla ise, anonim ortaklık genel kurul toplantılarına ilişkin hükümler, ortaklar kurulu toplantılarına da uygulanır (TTK. m. 536/1). Bu nedenle, genel kurulların toplantıya çağrılma merasimi, toplantı zamanı ve türleri, bunlara uymamanın yaptırımları, TTK. m. 538 hükümleri saklı olmak koşulu ile anonim ortaklıklarda olduğu gibidir. Adı geçen TTK. 538. maddeye göre, ortaklar kurulu, müdürler tarafından yılda bir kez ve iş yılının sona ermesini izleyen üç ay içerisinde toplantıya çağrılacağı gibi, ortaklık sözleşmesi hükümlerine göre veya ortaklık çıkarları gerektiriyorsa olağanüstü toplantıya da çağrılabilir (TTK. m. 538/1).

Ortaklık sermayesinin 1/10′unu temsil eden ortak veya ortaklar, kurulunun toplantıya çağrılmasını yazılı olarak müdürlerden talep edebilirler. Müdürler uygun süre içerisinde bu talebe uymazlarsa, öneri sahiplerinin talebi üzerine mahkemece ortaklar kurulunun toplantıya çağrılmasına karar verilir (TTK. m. 538/3).

Anonim ortaklıktan farklı olarak burada, mahkemeye başvurmadan önce denetçilere başvurmaya gerek yoktur. Mahkeme de sadece başvuru sahiplerinin sermayenin 1/10′una sahip olup olmadıklarını araştıracaktır.

Toplantıya çağrı ortaklık sözleşmesinde gösterilen şekilde, sözleşmede bu hususta bir hüküm yoksa taahhütlü mektupla ve toplantıdan en az beş gün önce ve gündem bildirilmek suretiyle yapılır (TTK. m. 538/4). Bütün ortaklar, içlerinden hiçbiri itirazda bulunmadığı takdirde, toplantıya çağırma hakkındaki merasime uymaksızın genel kurul olarak toplanabilirler. Böyle bir toplantıda bütün ortaklar hazır bulunmak koşulu ile ortaklar kurulunun yetkisine giren konular görüşülerek karara bağlanabilir (TTK. m. 538/5).

Ortak Sayısı Yirmi ve Yirmiden Az İse

Ortak sayısı yirmi veya yirmiden az ise, ortaklar kurulunun karar alması için mutlaka toplantı yapılması zorunluluğu yoktur. Kararlar ortakların yazılı oyları ile de alınabilir. Bununla beraber, sözleşme ile bu durumda bile toplantı yapılarak karar alınması öngörülebilir.

Toplantı ve Karar Yetersayıları

Toplantı Yetersayısı

Kanunumuzda, ortaklar kurulunun toplantı yetersayısı hakkında bir hüküm yoktur. Bununla beraber karar yetersayısı olarak, kararların niteliğine göre çeşitli yetersayılar öngörülmüştür. Bu nedenle, ortaklar kurulu usulünce toplantıya çağrılmış olmak, oylamada gerekli karar yetersayısı elde edilmek koşulu ile kararlarını alır.

Karar Yetersayıları

Kanunda toplantı yetersayısı öngörülmemiş olmasına karşın, biri sermayeye diğeri oya göre ikili bir karar yetersayısı öngörülmüştür. Ortaklar kurulunda bir karar oluşabilmesi için, önce o öneri lehine, ortaklık sermayesinin hiç olmazsa yarısından fazlasının oy vermesi gerekir, aksi takdirde karar hükümsüzdür (TTK. m. 536/3). TTK. m. 537/1′e göre, ortaklık sözleşmesinde aksine hüküm olmadıkça her ortağın oy hakkı koyduğu sermaye miktarına göre hesaplanır. Her yirmi beş Yeni Türk Lirası bir oy hakkı sağlar.

Kararın oluşması için, sermayenin yarısından fazlasına sahip olan ortakların karar lehine oy kullanması gerekir. Ortaklar kurulunda her ortağın oy hakkı vardır. Oy hakkından yoksunluğa ilişkin sözleşmeye konulacak kayıtlar hükümsüzdür. Sadece hakkında ibra kararı verilecek ortak, bu kararın alınmasında oy kullanamaz (TTK. m. 537/2).

Ortaklar Kurulu Kararlarına Karşı Kanun Yolları

Hükümsüzlüğün Saptanması

TTK. m. 536/3 gereğince, gerekli sermaye yeter sayısı ile alınmayan kararlar hükümsüz oldukları için, her ilgili, herhangi bir süre ile bağlı olmaksızın, mahkemeye başvurarak bu hükümsüzlüğün saptanmasını isteyebilir.

İptal Davası

TTK. m. 536/4 anonim ortaklık genel kurul kararlarının iptali hakkındaki hükümler burada dahi uygulanır hükmünü getirmiştir. Bu nedenle kanuna, sözleşmeye ve dürüstlük kurallarına aykırı ortaklar kurulu kararları TTK. m. 361 ve 381 hükümleri uyarınca iptal davasına konu olabilirler. Bu davayı, ortaklar ve kararın uygulanması kişisel sorumlarını gerektiriyorsa müdürler ve denetçiler açabilir.

Müdürler

Müdür Sıfatı

Limitet ortaklık müdürler tarafından yönetilir ve temsil edilir (TTK. m. 540). Müdürlerin sözleşmede gösterilmesi zorunlu değildir (TTK. m. 506). Buna karşılık ortaklığın tescili için sicil memurluğuna verilecek dilekçede gösterilmeleri, tescil ve ilan edilmeleri gerekir (TTK. m. 510, 511).

Müdürlerin ortak olması zorunlu değildir. Ortaklık sözleşmesi veya ortaklar kurulu kararı ile ortaklığın yönetim ve temsili ortak olmayan müdür veya müdürlere bırakılmış olabilir (TTK. m. 541). Sözleşme ile veya ortaklar kurulu kararı ile aksi kararlaştırılmamışsa, ortakların tümü, müdür sıfatına kanunen sahip olur ve ortaklık yönetim ve temsilini birlikte gerçekleştirirler (TTK. m. 540/1). Kuruluştan sonra ortaklığa giren ortaklar, bu konuda genel kurulun bir kararı olmadıkça, ortaklığı yönetme ve temsile yetkili ve yükümlü değildir (TTK. m. 540/3).

Görev ve Yetkileri

Müdürler limitet ortaklığı yönetir ve temsil ederler. Yönetim görevi iç ilişkiyi ilgilendirdiğinden, sözleşme ile veya kararla istenildiği gibi bölünebilir ve sınırlanabilir. Buna karşılık, temsil yetkisinin bölünmesi söz konusu değildir, sınırlandırılması anonim ortaklıklarda temsil yetkisinin sınırlanması esaslarına tâbidir (TTK. m. 542). Limitet ortaklar arasında bir tüzel kişi varsa ve bu kişiye temsil yetkisi verilmek isteniyorsa, o tüzel kişinin temsilcisi olarak limitet ortaklığın temsil ve yönetimini üzerine almış bulunan gerçek kişi, limitet ortaklığın temsilcisi olarak tescil ve ilan edilir (TTK. m. 540/4). Ortaklık adına yapılacak yazılı beyanlarda, ortaklık unvanı altında müdürlerin imzalarının bulunması şarttır (TTK. m. 544/1). Ortaklık tarafından düzenlenecek mektup, evrak ve belgelerde ortaklık unvanı ile birlikte esas sermaye miktarının gösterilmesi de şarttır (TTK. m. 544/2).

Ortaklık sermayesinin yarısı yitirilmiş ise veya borçlarının mevcudundan fazla olduğu yahut ortaklığın aciz halinde bulunduğu kuşkusunu uyandıran bir durum varsa; müdürler, TTK. m. 324′teki işlemleri yapmakla görevlidirler (TTK. m. 546). Ortaklık defterlerini tutmak, kâr ve zarar hesabı ile bilançoyu hazırlamak da müdürlerin görevlerindendir. Müdürler, sözleşmede aksine hüküm olmadıkça ortaklık adına ticarî mümessil ve bütün işletmeyi yönetme yetkisine sahip ticarî vekil atayamazlar. Aksi halde sorumlu olurlar (TTK. m. 545). Bununla beraber her müdür, ortaklar kurulu tarafından atanmış olsa dahi, ticarî mümessil ve ticarî vekilleri azil yetkisine sahiptir (TTK. m. 545).

Rekabet Yasağı

Müdür olan bir ortak, diğer ortakların rızası olmadan şirketin uğraştığı ticaret dalında ne kendisi ne de başkası hesabına iş göremeyeceği gibi başka bir işletmeye sınırsız sorumlu ortak, komanditer ortak veya limitet ortaklığın üyesi sıfatı ile katılamaz. Bu yasak sözleşmeye konacak hükümle bütün ortaklara yayılabilir (TTK. m. 547).

Yeni kurulmuş bir limitet ortaklıkta ortaklardan birisi, sözleşme ile müdür atamadıklarını, bunun yasal bir eksiklik olduğunu ve hemen bir müdür atamak zorunda olduklarını diğer ortaklara bildirmiştir. Bu ortak haklı mıdır?

Hayır değildir, çünkü limitet ortaklıklarda sözleşme veya ortaklar kurulu kararı ile aksi kararlaştırılmamışsa, ortakların tümü müdür sıfatına sahip olur, ortaklığı birlikte yönetir ve temsil ederler.

Müdürlerin Görevlerinin Sona Ermesi

Ortak müdürlere ait yönetim ve temsil yetkilerinin kaldırılması hakkında, kolektif ortaklara ilişkin TTK. m. 161 ve 162 hükümleri uygulanır. Ortak olmayan müdür, genel kurul kararı ile her zaman azledilebilir (TTK. m. 543). Azlolunan müdürün sözleşmeden doğan hakları saklıdır (TTK. m. 543).

Müdürlerin Sorumu

TTK. m. 556 gereğince, müdürlerin ortaklığın yönetim, temsil ve bu işlemlerden doğan sorumları hakkında anonim ortaklıkların yönetim kurulu üyelerinin sorumuna ilişkin hükümler uygulanır.

Denetçiler

Ortak sayısı yirmiyi aşan limitet ortaklıklarda en az bir denetçi bulunur (TTK. m. 548). Kanun, denetçilerin birden çok olabileceğine değinmekle beraber, herhangi bir tavan sayı öngörmemiştir. Ancak, TTK. m. 548/1 ikinci cümle, bu bölümde başka hüküm bulunmadığı takdirde anonim ortaklıklardaki denetçilere ait hükümler limitet ortaklık denetçilerine de uygulanır, hükmünü getirdiğine göre, kanımca denetçi sayısı limitet ortaklıkta da beşi aşamaz.