Konuşmayı Oluşturan Etmenler

Konuşma en az şu beş etmenden oluşur: Ses, boğumlanma (telaffuz), konuşma dinamiği, sözcük hazinesi ve biçem (üslup).

Ses

Genel anlamıyla hava titreşiminin kulakla duyulmasına ses denilmektedir. İnsanların anlaşma araçlarından en önemlisinin, gelişmeye en elverişli olanının seslenme olduğu ve dillerin bu seslenmelerden doğduğu öne sürülmektedir. Ses, akciğerden gelen havanın gırtlaktaki kirişlere çarpmasıyla, onları titretmesiyle çıkar. Kirişlerde perdelenen sesler, ağzımızda bulunan organların gereğince açılıp kapanması, yaklaşıp uzaklaşması, gerilip çözülmesiyle; çeşitli değişme ve değiştirmeleriyle boğumlanır; konuşma sesi biçimine girer. Çıkarılan herhangi bir sesle, konuşma sesi birbirine karıştırılmamalıdır.

Ses ve konuşma arasında neden bu kadar sıkı bir ilişki olduğu sorusu akla gelebilir. Çünkü, ses ve kişilik, ses ve yaş, ses ve cinsiyet arasında güçlü bir bağ olduğu da kabul edilmektedir. Örneğin, kendisini görmeden konuştuğumuz bir kişinin, erkek ya da kadın olduğunu ya da yaşını belli birtakım ön-kabullerimizden hareketle hemen anlayabiliriz.

Ses kalitesi ile toplumsal kişilik arasındaki ilişki üzerinde yapılan bir inceleme şu ilginç sonucu ortaya çıkarmıştır: Konuşma sesine bakarak kişinin dik başlı mı, yumuşak başlı mı olduğunu kestirmek zor değildir. Yine, bu konuda yapılan araştırmalardan birinde, kendileri görülmeden dinlenen genç erkek çocukların sesleri, liderlik niteliğine sahip olanlarla olmayanları birbirinden ayırmaya yettiği bile belirlenmiştir. Bu deneylerden çıkan en ilginç ve en anlamlı sonuç, dinleyicilerin, ses ile kişilik arasındaki ilişkilere birtakım belirli özellikler yakıştırma eğiliminde olmalarıdır. Bu da, konuşan kişinin, yaptığı işe ya da toplum katındaki yaşam düzeyine göre oranlanmaktadır. Söz gelimi, dinleyici açısından öğretmenin, din adamının, haydutun, politikacının, yaltakçının, sıradan bir insanın sesi ayrı ayrı özellikler göstermektedir. Böylece, sözel simgeleri dinleyicinin duyum mekanizmasına iletmede sesin yüklendiği büyük önem bir kez daha belirmektedir.

Ses, kişiliği bu denli yansıtmanın yanında konuşmayı da tamamen olumlu ya da olumsuz yönde etkileyebilir. Ses, sadece sözcükleri değil konuşmacının tutumunu, coşkusal durumunu, konuya olan hakimiyetini de belirtir. Bu nedenledir ki çoğu zaman söyledikleri kadar söyleyiş biçimleri de önem kazanmaktadır. Konuşma yetersizliklerinden bazıları, sinirlilik, aşırı heyecanlılık, güvensizlik gibi halleri içeren kişilik sorunlarından doğar. Konuşulacak konu üzerinde yeterince hazırlanmamış olmak da ses denetimini zayıflatır, güvensizliğin artmasına neden olur. Organik engeller bir yana, konuşmada başarılı olmak isteyen kimseler, sese üstün önem vermek zorundadır.

Seste Kalite Sorunları: Sesle kişilik arasındaki ilişki, nitelikten kaynaklanmaktadır. Sesin niteliği, konuşmacının coşkusal tepkilerinin, alışkanlıklarının göstergesidir; kendisine, başkalarına ve yaşama karşı öz tutumunu gösterir. Konuşmalardaki genel kusurların başında sesin tekdüzeliği gelir. Bu konuşmacıyı etkili konuşmaktan alıkoyan en büyük etkendir. Bu nedenle akıcı, değişken bir konuşma biçimi geliştirilmelidir. Belirli bir duygunun anlatımına elverişli olan bir ses, başka bir duygunun anlatımına hiç de elverişli olmayabilir.

Sesteki tekdüzelik, genellikle gövdesel kasların yeterince gerilmeden yoksun olmasından ileri gelir. Uzun süredir hasta olanlar ya da hiç bir coşkuyu derinlemesine yaşamayanlar, tekdüze bir sesle konuşurlar. Öte yandan, son derece coşkusal bir ruh yapısına sahip oldukları halde, coşkuları çeşitlilikten yoksun olanlar da, seslerin niteliği bunalımlı ve uyuşuk kimselerinkinden tamamıyla başka olsa da, yine tekdüze konuşurlar. Son olarak sıkıntı ve korku, gırtlak kasılmalarına neden olarak sese zarar verir ve sesin kalitesine olumsuz etkide bulunur.

Sayfalar: 1 2