Konuşma Becerisinin Öğretimi

Konuşma türlerinin birey tarafından başarılı bir şekilde anlaşılarak uygulanması için bireyin çocukluğundan hatta bebekliğinden başlayarak konuşmayı öğrendiği aile, arkadaş ve ilgili diğer tüm çevrelerce verilen konuşma eğitiminin incelenmesi gerekmektedir. Bireyin toplumsallaşma süreci aileden başlar ve birey konuşmayı ilk olarak ailesinden öğrenir. Aile ve çevre faktörleri konuşma açısından birincil düzeyde önem taşımaktadırlar.

Çocuk okula gelmeden önce konuşmayı öğrenir. Ancak çocuğun dili çevresinin dilidir. Bundan dolayı farklı çevreden gelen öğrencilerin konuşmaları da farklıdır. Ülkemizde ağız bakımından çok çeşitlilik gözlenmektedir (Ege ağzı, İç Anadolu Ağzı, Trakya ağzı vb.). öte yandan Kültür ağzı denilen İbul ağzı ile konuşmamız gerekmektedir. öğretmen sınıfta yerel ağızla konuşan öğrencileri kısa zamanda belirleyebilir. Diğer arkadaşlarının yanında uyarmak, azarlamak ya da alay etmek bu öğrencilerin okul ortamında konuşmaktan çekinmesine yol açabilir.

Yerel ağızla konuşmayı düzeltmek için, çocuklara seviyelerine uygun bol bol kitap okutmak gerekir. özellikle yüksek sesle okutmak, çocuklar okurken okumalarını banda kaydetmek; onlara dinletmek etkili olabilir. Unutmamak gerekir ki yerel ağızla konuşmayı düzeltmek oldukça zaman alan bir süreçtir. Çocuklar zamanla derslerde kazanacakları dinleme, okuma, yazma becerilerini geliştirme ve kelime dağarcıklarını zenginleştirme yoluyla kültür ağzıyla konuşabilirler. Bazı çocuklar konuşmaya çekinebilirler.

Okul öncesi dönemde konuşmak istediğinde susturulmuş, dinlenmemiş, sorduğu sorulara karşılık alamamış çocuklar okul döneminde de içine kapanık, düşüncelerini ortaya koyamayan, çekingen çocuklardır. Bu konuda öğretmenlere önemli görevler düşmektedir. Bu tip öğrencilere ilkönce basit daha sonraları seviyelerine uygun sorular sorulmalı, ilgi alanlarını, özel becerilerini keşfedip, bunlarla ilgili kendisine ve arkadaşlarına bilgi vermelerini istemeli; konuşmalarının sonunda onlara pekiştireçler verilmelidir. İlk yıllarda öğretmen bu çocukları göz ardı ederse bu özellik onların kişilik özelliğine dönüşecektir. İlköğretim okullarında, öğrencilere kazandırılması gereken, konuşmayla ilgili davranışlar şunlar olabilir:

- Kültür (İbul) ağzıyla konuşma
- Argo kelime kullanmama
- Kelimeleri doğru seslendirme
- Kelimeleri yerli yerinde kullanma
- Kelimelerdeki ve cümlelerdeki vurguyu doğru yapma
- Ses tonunu cümlenin anlamına göre ayarlama
- Uygun uzunlukta cümleler kurma
- Başladığı cümleyi bitirme
- Birbirini izleyen cümleleri mantıklı bir sırada sunma
- Kelime ve cümle tekrarları yapmama
- Şey sözcüğünü kullanmama
- Gereksiz duraklamalar yapmama
- Gereksiz jest ve mimikler yapmama
- Dinleyenlerin gözlerine bakma