Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Ders: Ev Yönetimi      Ünite 13      26 Haziran 2011 Ara     

Kişisel Bakım (Öz Bakım)

Bireyin, sağlığını koruması ve devam ettirmesi İçin yapmış olduğu işlemler, kişisel hakim (öz hakim) uygulamalarıdır. Ailenin kültürel yapısı, sosyal durumu, olanakları, sağlık ve hijyene yönelik bilgi düzeyleri kişisel bakımda etkili olur. Sağlıklı olan bireyler gereksinimlerini kendileri karşılarken, çocuk, hasta, yaşlı, engelli, bağımlı bireyler öz bakım becerilerini uygulamada başka bir kişinin yardımına ihtiyaç duyabilirler.

Sağlam insan, bedenen ve aklen tam bir iyilik içinde olan insan olarak tanımlanmaktadır. Bireylerin arzusu ise yaşamları süresince bu birliği sürdürmektir. Yeterli ve dengeli beslenme yaşam için gereklidir. Bireyin günlük yaşantısını sürdürmesinde, aktivitelerinde, yaşam dönemlerinde beslenme düzeninde yapacağı değişiklikleri öğrenmesi ve uygulaması önemlidir. Temiz bir çevrede yaşamak, mikroorganizmaların bir ortamdan diğer ortama, bireyden bireye yayılımını engelleyerek güvenli bir çevre yaratmak, her yaştaki bireyi yakından ilgilendirir.

Hastalık yapan mikroorganizmaların çevrede mümkün olduğunca az olmasına, tıp dilinde Asepsi denir. Asepsinin ilkelerine uyulduğu zaman da, mikroorganizmaların çevrede bulunma miktarı ve yayılımı azalır, bazı bulaşıcı hastalıklara (nezle, öksürük, grip. tüberküloz vb.) yakalanma oranı düşer. Evin dışında bulunan çalışanlar, eğitimine devam edenler, kısa süreli evden dışarı çıkanlar veya evde bakım hizmeti alan çocuk, engelli, hasta, yaşlı ve bağımlı bireylerin ya da onlara yardımcı olanların da, kişisel bakım uygulanmalarına dikkat etmeleri gerekmektedir. Bireyin kendisi için yapması gerekli kişisel bakım uygulamaları şunlardır:

El Yıkama

Tuvalete girdikten sonra, dışarıdan eve gelindiğinde, yemeklerden önce ve sonra, yiyecek hazırlamaya başlamadan önce, mutfaktan çıkınca elleri sık sık yıkamak gerekir. Sağlıklı olmada el yıkama, mikroorganizmaların yayılmasını engellemesi nedeniyle etkili bir yöntemdir. Akan su altında, uygun sabun kullanarak, elin alt ve üst yüzlerinin, parmak aralarının, tırnak diplerinin, bileklerin sabun ile ovuşturulup yıkanması gerekir. Bilinen kirli bir şeye dokunulduğunda, el ve tırnak temizliği için, bir fırçanın kullanılması faydalıdır, ilaçlı (antiseptik) sabunları, deterjanları sık kullanmak el derisinde kuruma ve tahrişe neden olabilir. Kuru ve çatlak deri, yeni mikroorganizmaların barınmasına ve elin tekrar kirlenmesine neden olur. El temizliğinde, deriyi nemlendirici kremlerin kullanılması, günlük işlerde pamuk astarlı eldiven giyilmesi, aşırı sıcak banyodan kaçınma, parfümü deriye sıkmama, pudra kullanmama gibi önlemlerin alınması da gereklidir.

Ayak Bakımı

Ayak bakımı, enfeksiyonların, zedelenmelerin, kokuların giderilmesi için özel dikkat ister. Ayaktaki sorunlar, yürümeyi ve hareketi zorlaştırır. Ayaktaki nasırlar, derinin kalınlaşması ve boynuzsu hücrelerin bir yerde toplanması ile oluşur. Uygun olmayan ayakkabı giyimi de nasır oluşmasının önemli bir nedenidir. Ayaklar her gün ılık su ile yıkanmalı, parmak araları temizlenmelidir. Deri kuru ise kremlenmeli, koku varsa sık sık çorap değiştirilmelidir. Nasırlar kesilmemeli, tırnaklar uzatılmayıp düz kesilmelidir. Çoraplar bileği sıkmamalı, ayakkabılar kapalı, tabanları esnek olmalıdır.

Tırnak Bakımı

Parmak uçlarında yer alan tırnaklar, haftada 1 mm uzarlar. Stres, hastalıklar, çevre ısısı, bu uzamayı etkiler. Tırnak uçlarının altında mikroorganizmalar yerleşir ve çok çabuk çoğalırlar. El tırnakları yuvarlak, ayak tırnakları düz olarak kesilir. Tırnak cilaları ve oje çıkartıcılarını az kullanmaya özen gösterilmelidir çünkü çok uzun süreli kullanılmaları halinde, tırnakların kat kat ayrılmasına ve kurumasına neden olur. Eller ve tırnaklar el losyonu ile yağlanırsa cildin kuruması önlenir.

Deri Bakımı

Deri, vücudun tüm yüzeyini saran ve vücudu dış etkenlere karşı koruyan organdır. Derinin kalınlığı ve yapısı, vücudun çeşitli yerlerine ve bireyin gelişim dönemlerine göre değişir.

Bebeklerde: Deri tam gelişmemiş ve incedir. Sürtünme, sıkı giydirme, deride tahrişe, kızarıklığa, eziklere ve mikropların kolay yerleşmesine neden olur.

Çocuklarda: Deri tabakaları daha güçlenmiş olup, sürtünme, düşme ve dış etkenlere karşı daha dayanıklıdır, ancak zedelenme ve kesiklerde yine mikroplar üreyebilir.

Ergenlerde: Hormon ve yağ bezlerinin salgılarının fazlalaşması, deri sorunlarına, sivilcelere (akne) neden olur. Bu da görünümü, özellikle kızlarda, olumsuz etkiler.

Yetişkinlikte: Yaş ilerledikçe deri kalınlaşır, kurur. Elâstik yapısını kaybeder. Kırk yaştan itibaren bu değişiklikler oldukça sık görülür.

Yaşlılıkta: Buruşuk deri, sarkan deri meydana gelir. Güneş gören açık bölgelerde koyu renkli benekler görülür, kuruluk artar. Bazen bireyi rahatsız edici durumlar ortaya çıkar.

En çok karşılaşılan sorun deride kuruluktur. Hemen her yaşta görülebilir. Yetersiz beslenme, soğuk, rüzgarlı hava, aşın güneş, sabun, deterjan, parfümlerin deriye sıkılması, buna neden olabilir, önlem almada, uzman görüşlerine uymak yararlı olur.

Perine Bakımı

Perine bölgesi, dış genital (üreme) organları kapsayan, vücudun en sıcak, nemli bölgesidir. Çeşitli vücut atıkları, ter, idrar ve dışkı buradan atıldığı için de kirli bir alan olarak tanımlanabilir. Mikroorganizmalar en çok burada ürer. Kötü kokular, tahrişler burada görülür. Kadınların anatomik yapısı, mensturasyon (ay hali) dönemleri, onların, perine temizlik ve bakımına daha çok dikkat etmelerini gerektirir. Ülkemizde yapılan çalışmalarda, büyük çoğunlukla kadınların ve kızların perine bakımını yanlış yaptıkları saptanmıştır. Kadınların el ve vücut temizliğine daha çok özen göstermesi, iç çamaşırlarının beyaz pamuklu ve kişiye özel olması, mensturasyon dönemlerinde beyaz parfümsüz hijyenik bağları kullanıp sık sık değiştirmeleri gerekir. Duş tipi banyoların bu dönemde sıkça yapılması, kişiyi rahatlatır, kokuyu azaltır. Perine bakımı ve temizleme yöntemleri, sağlık personelinden öğrenilerek uygulanırsa, böbrek ve idrar yolu enfeksiyonlarından ve hastalıklarından, kişi daha iyi korunmuş olur.

Göz, Kulak ve Burun Bakımı

Göz: Göz yaşı, kirpik ve göz kapağı gözün temiz tutulmasına yardımcı olur. Lens kullananlar, özel bakım tekniklerini öğrenip kullanmalıdırlar.

Kulaklar: Dış kulakta biriken kirler işitmeyi zorlaştırabilir. Kulak çubukları kullanılırken kulak içine itilmemeli, parmağa dolanan bir tülbent ile dış kulak temizliği yapılmalıdır.

Burun: Burun salgıları yumuşak bir kağıt mendil ile temizlenir. Salgılar burun içinde kabuklaşırsa solunumu olumsuz etkiler. Pamuklu çubuklar ile temizlemede, çubuk burun içine pamuk boyundan fazla itilmemelidir.

Saç Bakımı

Saçların görünümü, bireyin sağlığı hakkında bir bilgi verir ve saçlan kirli, dağınık olan bireyler, kişisel temizliğe, bakıma da (hijyene) dikkat etmezler. Hormonal hastalıklar, stres, yaşlanma, enfeksiyon, bazı ilaçlar saç sağlığını olumsuz etkiler. Ergenlikte hormonların etkisi ile saç daha yağlı bir hal alır; çabuk kirlenir. Uygun şampuanlar kullanarak tarak ve fırça ile saç temizliği yapılmalıdır. Yıkamadan sonra, bol su ile saçları durulamak, sıkmadan havlu ile kurutmak, çok sık kurutma makinesi kullanmamak uygun olur.

Ağız Bakımı

Sindirim sisteminin başlangıcını oluşturan ağız, dişler vasıtası ile çiğnemeye yardımcı olur. Bebek 5-6 aylık iken dişler çıkar. Çocukların 6-7 yaşında dişleri değişir ve kalıcı dişler 32 tane olup 20 yaş civarında tamamlanır. Ağız bakımı diş, diş eti ve dudakların sağlıklı olmasını sağlar. Gebelerde diş eti hastalıkları artar. İyi bir ağız bakımı, dişlerin çürümesini önler. Bunun için her gün düzenli olarak diş veya protezler fırçalanmalı, diş araları diş ipi ile temizlenmeli ve ağız bol su ile çalkalanmalıdır.

Taze sebze ve meyve bol tüketilmeli, öğün arası tatlı yiyecekleri ve içecekleri az tüketmeye özen gösterilmelidir. Diş hekimine belirli aralıklarla kontrol için gidilmelidir. Diş hekiminden, günün teknolojisine göre piyasaya çıkan diş fırçası, macun ve ağız ürünleri hakkında bilgi almak uygun olur. Çocuklara, çok küçük yaşlardan itibaren diş fırçalaması ve uygun beslenmenin önemi anlatılmalı, aile bireyleri bu konuda küçüklere iyi örnek olmalıdır.

Sıra Sizde 2

Vücutta kişisel hijyenin uygulanmasının gerekli olduğu sistemlerin adını sıralayınız ve nedenlerini açıklayınız?