Kayıt ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Ders: Aile Ekonomisi      Ünite 5      5 Ocak 2015 Ara     

Kaynakların Tanımı Ve Sınıflandırılması

Amaç 1

Ailenin elinde bulunan kaynak türlerini açıklayabilmek

Aile ekonomisinde kaynaklar, aile amaçlarının gerçekleştirilmesinde kullanılan ekonomik değerlerdir. Bir amaca ulaşmada çeşitli kaynaklar gerekmektedir. Kaynaklar aile ekonomisinde problemlerin çözümünde kullanılır ve amaca ulaşmayı sağlarlar. Kaynak kullanımında tatmin düzeyini alternatif kaynakların iyi saptanması, doğru belirlenmiş amaçlara kanalize edilmesi ve kaynakların doğru yönetimi belirlemektedir.

Aile ekonomisinde amaçlara ulaşmayı sağlayan değerler para ya da paraya çevrilebilen mallar aile bireylerinin kişisel nitelikleri, fiziksel çevre özellikleri ve doğal kaynaklar, toplumsal kuruluşlar ve toplumsal kaynaklardır.

Aile ekonomisinde kaynakları sınıflandırmak çok güç bir işlemdir. Bir amaca ulaşmada kullanılan çok çeşitli kaynaklar olmakta, bir kaynak bazen bireysel, bazen toplumsal, bazen ekonomik olabilmektedir. Burada kaynaklar fiziksel ve insansal olmak üzere iki şekilde sınıflandırılacaktır.

Sıra Sizde

Aile ekonomisinde amaçlara ulaşmayı sağlayan ekonomik değerler nelerdir?

Fiziksel Kaynaklar

Amaç 2

Ailenin fiziksel kaynaklarım ve aralarındaki farklılığı örnek vererek açıklayabilmek

Fiziksel kaynaklar daha çok mali kaynakları kapsamaktadır. Fiziksel kaynaklar aile ekonomisi açısından bakılarak sınıflandırılmıştır. Bu kaynakların maaş, ücret, kira, piyasa geliri (kâr) gibi devamlılık içinde düzenlenmesi aileye ekonomik güven sağlamaktadır. Kaynağın likit olması beklenmedik giderler için önem taşımaktadır. Fiziksel kaynakların içinde en likit olanı nakit olanıdır. Ailenin kredi olanakları, piyasa gelirlerinin bir kısmı nakite oranla daha az likit olan kaynaklardır. Ev, toprak, otomobilin likitlik düzeyi daha da düşüktür. Mobilyaların ev araçlarının likitlik düzeyi ise çok düşüktür. Fiziksel kaynakların değerlerinin ömrü ise enflasyon oranı ile ilişkilidir.

Bireyler çoğunlukla yaşamlarını bir aile ya da hane halkı içinde sürdürmektedirler. Birlikte yaşayan bireylerin tüketime sunduğu çeşit gelir tipleri aile gelirini oluşturmaktadır. Ailenin geliri denilince genelde para geliri algılanmakta, ailenin diğer kaynakları gelir olarak kabul edilmemekte, edilse de yaptırım gücünün çok zayıf olduğu düşünülmektedir.

Sıra Sizde

Ailenin fiziksel kaynaklarını likitlik durumuna göre sıralayınız.

Para Geliri

Aileler için para geliri türleri beş grupta toplanmaktadır. Bunlar ücretler, piyasa geliri (kâr), kira, transfer geliri ve geçimlik gelirlerdir. Ailenin para gelirini, ailenin farklı yaşam dönemlerinde bu gelir türlerinden biri ya da birkaç oluşturmaktadır. Bir ailenin bu gelir türlerinden, en az birinden (ücretlerden) vazgeçmesi mümkün olmamaktadır.

• Ücret Geliri: Ailenin temel geliri şeklinde algılanan ücret geliri, aslında aile bireylerinin birinin ya da daha fazlasının emeğinin paraya transferi sonucu elde edilen endirekt gelirdir. Aile bireylerinin hepsi belli yaşam dönemlerinde aileye ücret geliri sağlamış olabilmektedir. Ancak ücret karşılığı çalışma yaşamında daha çok yetişkin erkekler yer almaktadır.

• Piyasa Geliri (Kâr): Piyasa geliri sağlamanın esnek bir süreç olması bu konuda çok fazla piyasa geliri sağlama yöntemlerinin gelişmesine neden olmuştur. Bu aktivitede yaş, cinsiyet vb. faktörler rol oynamamaktadır. Günün her saatinde yapılabilen alış-satış esnekliği, işlemlerin uygulanmasında iletişim araçlarının kullanılabilirliği bu piyasadan isteyen herkesin kaynak elde etmesini sağlamaktadır.

• Kira Geliri: Aileye ya da ailenin bireylerinden birine ilişkin bir mülkten elde edilen gelirdir. Banka aracılığı ile elde edilmesi işlemi kolaylaştırmakta ve zaman ayırmayı gerektirmemektedir.

• Transfer Ödemeleri: Kazanılmış hak kabul edilen durumlarda aile bireylerinden birine ya da daha fazla bireye yapılan emekli maaşı gibi ödemelerdir. Sosyal yardımlarda bu kapsam içinde yer alır. Çalışanlara sağlanan tıbbi yardım hizmetleri, hastahane ücretleri, yaşam sigortası gibi aileye transfer edilen kaynaklardır.

• Geçimlik Gelir: Kadın, erkek, çocuk ya da yaşlı her durumdaki bireylerin belli zamana ve yere göre değişen ölçülerde belli periyotlarda faaliyet gösteren, sürekli olmayan geçimlik iş karşılığı elde edilen gelirdir. Telif ücretleri, bahşişler, komisyonlar, saatlik, gündelik, mevsimlik yapılan işlerdir.

Nafakanın geçimlik gelir kapsamında olması, geçimlik geldin ülkemizde kadınlara ilişkin bir gelir türü şeklinde algılanmasına neden olmaktadır.

Sıra Sizde

Ailenin para geliri nelerdir? Sizin ailenizin para geliri ne ya da nelerdir?

Mal Varlığı

Aile ekonomisinde mal varlığı bir kaynaktır. Ailenin ekonomik modelini ve yaşam düzeyini yansıtmaktadır. Geleceğe ilişkin güvenlik önlemlerinin yetersiz olduğu toplumlarda mal varlığı bir amaç haline gelmektedir.

Mal varlığı ailenin ekonomik değeri olan bütün kaynaklarıdır. Bunlar;
• Parasal değerler: Birikimler, elde tutulan nakit para, mülkten sağlanan gelir.
• Yatırımlar: Hisse senetleri, yatırını şirketlerinden sağlanan kâr payları.
• Taşınmaz mallar: Arsa, ev, vb.
• Otomobil, motosiklet, yat, tekne vb.
• Ev eşyaları: Tüm dayanıklı tüketim malları, ev ekipmanı mobilyalar, bilgisayar, televizyon, telefon vb.
• Değerli takılar, kürk vb. bireysel değerli eşyalar.
• Antika eşyalar, koleksiyonlar, altın, gümüş vb. ev eşyaları.
• Sanat eserleri, tablo, heykel vb. olabilmektedir.

Aileler bu varlıklara ulaşmayı amaç edindikleri durumlarda kaynakların ve birikimlerini bu varlıkları elde etmeye dönük planlamaktadırlar. Bazı durumlarda ise aileler, amaçlarına ulaşmada bu varlıkları işlevsel bir araç olarak kullanmak istemektedirler. Bu fiziksel kaynakların varlığı iletişim, haberleşme, yatırım, satın alma, banka işlemleri yapma, iş planlama, iş üretme vb. birçok işlemleri ev ortamına taşımakta, bu işlemlerin yürütülmesinde en fonksiyonel kaynak olabilmektedir.

Sıra Sizde

Ailenin mal varlığı kapsamında neler bulunmaktadır?

Doğal Varlık Kaynakları

Ailenin fiziksel çevresinde yer alan, toprak, deniz, göller, ırmaklar, jeotermal sular, bitkiler, hayvanlar, güneş ısısı ve ışığı, hava, bulutlar (yağmur) gibi aile bireylerinin yaşamına katkıda bulunan doğal kaynaklardır. Fizyolojik ve psikolojik ihtiyaçların karşılanmasında büyük önem taşımaktadır. Bu kaynaklardan ücret karşılığı ya da ücret ödemeden birçok gelir sağlanmaktadır. Suyun akma gücünün üretime katkısı, toprak, deniz, göl, ırmaklardan elde edilen ürünler, güneş kolektörleri kanalı ile aileye yansıyan güneş ısısı vb. doğal varlık kaynaklarının aileye sağladığı fizyolojik gelirlere örnek oluşturmaktadır. Güneş ışığının ve tahrip edilmemiş doğa ortamının aile bireylerinin ruh ve beden sağlığına katkısı ve psikolojik ihtiyaçları karşılama açılarından büyük önem taşımaktadır.

Sıra Sizde

Ailenizin kullandığı doğal varlık kaynaklarını düşününüz ve ekonomik boyutunu irdeleyiniz.

Sosyal Varlık Kaynakları

Ailenin sosyal çevresinde yer alan, ekonomik, politik ve toplumsal olanaklar sosyal varlık kaynaklarını oluşturmaktadır. Ailelerin çevreleri, arkadaş, dost, akraba ve onlarla etkileşim sonucu oluşan örf, adet, değer, norm, standartlar ile donanmış durumdadır. Daha geniş sosyal organizasyonlarda ise toplumsal, ulusal ve dünya organizasyonları görülmektedir. Eğitim, spor ve daha birçok örnek verilebilecek alanlarda yerel, ulusal ve uluslararası organizasyonlar bulunmaktadır.

Politik kurumlar, idari ve yerel düzeyde bireylerin davranışlarını etkileyen sistemleri ve ulusal hükümetlerle ilgili yasaları kapsamaktadır. Aile ekonomisini sosyal varlık kaynakları birçok açıdan etkilemektedir.

Sıra Sizde

Çevrenizde bulunan ve sık kullandığınız ekonomik kurum kaynakları nelerdir?

Ekonomik Kurum Kaynakları

Bu kurumlar topluma satın almak, kiralamak ya da kullanmak üzere mal ve hizmet götüren, bireylere kapital yatırımı olanakları sağlayan ve istihdam alanı açan hastahaneler, bankalar, marketler, yiyecek üretim işletmeleri, mağazalar gibi iş ve endüstri kuruluşlarıdır. Aile bireyleri bu kurumlan kullanırken fizyolojik ve sosyali ihtiyaçlarını karşılamaktadırlar. Belli bir ücret karşılığı bu mal ve hizmetler sağlansa da zaman zaman bu mal ve hizmetlerin aile içinde üretimi daha pahalı olmaktadır. Bir hastanın gerekli nitelikte evde tedavisi hastahanede tedavisinden daha fazla kaynakla sağlanabilmektedir. Bazen evde bir birey için üretilen bir yemek, bir sandviç ya da bir giysinin özel üretimi ilgili kurumlardan satın alınmasından daha çok kaynak gerektirmektedir. Böyle durumlarda, ekonomik kurum üretimleri aile için daha az kaynak gerektiren üretimler olarak ortaya çıkmaktadır.

Sıra Sizde

Fiziksel sistemler hangi durumlarda aileler için bir kaynak olmaktadır?

Sistem Kaynakları

Elektrik, su, gaz, kanalizasyon, ulaşım sistemleri, ailenin kullandığı fiziksel kaynaklardır, Bu sistemlerin aile kaynaklarına katkısı, sistemin aileye ekonomik ve kaliteli ürün sunması ve her aileye eşit dağılımla ulaşması ile mümkün olmaktadır.

Bu sistemler toplumdaki bireyler tarafından vergiler yolu ile ödenen ve paylaşılan sistemlerdir. Ailelere kaynak oluşturması için kâr amacı olmadan kamu yararına sunulması gerekmektedir.

Eğlenme ve Dinlenme Kaynakları

Bunlar; parklar, piknik alanları, plajlar, göletler, eğlence yerleri gibi belli bir kaynak ödenen ya da ücretsiz, ailelere açık alanları kapsamaktadır. Daha çok aile bireylerinin sosyal ve psikolojik ihtiyaçlarının karşılanması amaçlanan alanlardır.

Sıra Sizde

Çevrenizde bulunan yararlanabileceğiniz eğlenme ve dinlenme kaynaklarını ve sosyal varlıkların kaynaklarını belirleyiniz. Bu güne kadar yararlanma durumunuzu açıklayınız.

İnsansal Kaynaklar

Amaç 3

Ailenin insansal kaynaklarını tanımlamak ve irdeleyebilmek

İnsansal kaynaklar aile bireylerine ilişkin bilgi, beceri ve iş yapabilme gücünü (enerji, yetenek, mental kapasite, görüş, mantık, ilgi, insan ilişkilerinde uyum, kişisel kredi) kapsamaktadır. Her bireyin her gün için sahip olduğu 24 saatlik “zaman”ın da, ailedeki her bireye ait kaynak olduğu kabul edilmektedir.

Aile geliri söz konusu olduğu zaman para geliri algılanmakta insansal kaynaklar diğerlerinden daha az kavranabilmektedir. İnsansal kaynaklar ya da insansal kapitalin kaynak yönetiminde önemi fiziksel kaynaklardan çok daha fazladır. Ailenin bütün kaynakları insansal kaynaklar tarafından yönetilmekte ve değerlendirilmektedir. Bu nedenle aile ekonomisinde insansal kaynaklar büyük önem taşımaktadır. İnsansal kaynakları dinamik düşünmek gerekmektedir. Her bir insansal kaynak kullanım ile hızlanmakta ve gerekli eğitim ile gelişmektedir. İnsansal kaynakların kalitesi onların kazanılması ve kullanımına da bağlı olabilmektedir.

İnsansal kaynaklar beş grupta ele alınmaktadır:
• Mental (zihinsel) kaynaklar
• Duygusal kaynaklar
• Fizyolojik kaynaklar
• Zamansal kaynaklar
• Kredisel kaynaklar

Sıra Sizde

İnsansal kaynaklar kaynak yönetiminde fiziksel kaynaklardan daha fazla önem taşımaktadır. Nedenini açıklayınız.

Mental (Zihinsel) Kaynaklar

Aile ekonomisinde var olan kaynakların dökümünün iyi yapılması, ekonomik problemlerin ve çözümüne ilişkin amaçların doğru belirlenmesi, problemlerin sosyal, kültürel özellikle psikolojik boyutlarının da değerlendirilmesi ve kaynakların amaca ulaşması için kanalize edilmesi gerekmektedir. Bu aşamalar sürecinde, birçok karar alınmakta ve kaynak yönetimine ilişkin birçok aktivite yapılmaktadır.

Bu aktiviteler olay ve olguların analizini ve sentez düzeyinde zihinsel faaliyetlerle çözümler üretilmesini gerektirmektedir. O nedenle ailedeki ekonomik problemlerin çözümünde aile bireylerine ilişkin zihinsel kaynaklar büyük önem taşımaktadır. Bunlar zihinsel özellikler olup günlük yaşamda kazanılan bilgi birikimleri ile ilişkilidir. Bireyin bilgi, yetenek, yaratıcılık, zeka gibi özelliklerinin, bireyde oluşturduğu algılama, yargılama, yönelme özelliklerini kapsamaktadır.

Sıra Sizde

Ailenin zihinsel kaynakları nelerdir?

Duygusal Kaynaklar

Duygularla ilgili insansal özellikler duygusal kaynakları oluşturmaktadır Bireyin güven, sevgi, ilgi, tutum gibi davranışlarını etkileyen özelliklerdir. Bireyin bir olguya karşı geliştireceği tavır, tutum, öğrenme, üretme, yeni alışkanlıklara, yeni plan ve modellere uyma, işgücünü, enerjisini, zihinsel aktivitelerini ilgili konuya yoğunlaştırma isteği, bir anlamda problemin çözümüne motivasyon geliştirme durumu duygusal kaynaklarla sınırlı olmaktadır. O nedenle duygusal kaynaklar aile ekonomisinde en az zihinsel kaynaklar kadar önem taşımakta, zihinsel kaynakların etkinlik düzeyini duygusal kaynakların yaptırım gücü belirlemektedir.

Sıra Sizde

Kaynak yönetiminde duygusal kaynakların önemini açıklayınız ve günlük yaşamınızdan örnekleme yapınız.

Fizyolojik Kaynaklar

Bireyin fizyolojik enerjisini kullanması yoluyla iş üretmek amacı ile yaptığı kas hareketi kaynak kabul edilmekte ve fizyolojik kaynak adı altında değerlendirilmektedir. Fizyolojik kaynaklar kas hareketi gerektiren üretimlerdeki fiziksel çabayı, yetenekleri ve becerileri kapsamaktadır. Bu fiziksel çabada kaslarda kullanılan enerji, görme, duyma, koku alma yetenekleri ve kasları kullanmada görülen maharet, hız, beceri fizyolojik kaynaklara örnek oluşturmaktadır.

Fizyolojik kaynaklar ailede kaynak yaratma söz konusu olduğu durumlarda yiyeceklerin hazırlanması, giysilerin ev ortamında üretilmesi, çocukların bakımı gibi mal ve hizmet üretiminde çok etkin olan kaynaklardır. Bu kaynaklar kullanıldıkça süratle gelişir, alışkanlıklar oluşturur ve yeni kaynaklar yaratılmasını sağlarlar.

Fizyolojik kayakların etkinliğinde zihinsel kaynaklar ve duygusal kaynaklar rol oynamaktadır. Yazı yazma, sandviç hazırlama fiziksel kaynak gerektirmektedir. Sandviçin içinde bulunacak malzemeleri seçme, beslenme değerini planlama zihinsel kaynakların, sandviç hazırlamaya karar verme, üretimine gösterilen özen, sunumun niteliği ise duygusal kaynakların niteliğine bağlı gelişmektedir.

Sıra Sizde

Herhangi bir üretimde kullandığımız fizyolojik kaynaklarımız nelerdir?

Zamansal Kaynaklar

Ailedeki her bireyin günde kullanabileceği 24 saati bulunmaktadır. Her bireyin eşit miktarda sahip olduğu bu kaynak bireyin kullanma durumuna göre etkin ya da boş, yeterli ya da yetersiz, değerli ya da değersiz olabilmektedir. Her birey için eşit olan bu saat zaman kaynağı, bireyin kendisine ilişkin zamanın akışını algılamasına göre farklılık göstermektedir. Kısa zaman uzun zaman, birkaç saniye, hızla geçen zaman sözcükleri her birey için farklı saat zamanı içermektedir. Bireyin algıladığı zaman herhangi bir aktivite için kullanılan zamandan elde edilen tatminle ilişkili olmaktadır. Zaman bireylerin etkin, yarı etkin ya da etkisiz kullanabilecekleri, birikiminin, artırımının, transferinin mümkün olmadığı bir kaynaktır. Üretim zaman gerektirmektedir. O nedenle gelişmiş toplumlarda aile ekonomisinde zamanın çok değerli bir aile kaynağı olduğu düşünülmektedir.

Sıra Sizde

Aile bireylerine ilişkin saat/zaman ile bireylerin algıladıkları zaman arasında farkı açıklayınız.

Kredisel Kaynaklar

Bireysel kredi toplumda işleyen bir unsurdur. Ailedeki her bireyin belli bir kredi düzeyi bulunmaktadır. Bireysel kredi, bireye, diğer ailenin, kapıcının akrabaların, dostların iş arkadaşlarının, ekonomik faaliyetlerin sürdürüldüğü kurum çalışanlarının davranışlarında etkili olmaktadır.

İyi bir meslek, iyi bir meslekte gösterilen üstün başarı, üst düzey bilgi donanımı, kariyer üstünlüğü, ekonomik güç, iş imkanları yaratma gücü, bireylerin gelecek yaşamında etkin olma gücü, güvenilir, dürüst yapı gibi unsurlar insanlara bireysel kredi sağlamaktadır.

Sıra Sizde

Çevrenizde ve ailenizde bulunan bireylerin sağladıkları kredisel kaynaklı irdeleyerek ekonomik ve psikolojik değerlerini belirlemeye çalışınız.