Kayıt ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Ders: Aile Ekonomisi      Ünite 7      9 Ocak 2015 Ara     

Karar Vermeyi Etkileyen Faktörler

Amaç 3

Karar vermeyi etkileyen faktörleri tanımlamak ve etkilerini açıklayabilmek

Bazı faktörler dolaylı veya dolaysız karar vermeyi etkilerler. Karar veren bireyler bu faktörün farkında olmayabilir. Birbiriyle yakından ilgili olan bu üç faktör karar vermeye motivasyonu sağlarlar. Karar vermeyi etkileyen faktörler;

• Değer yargıları
• Amaçlar
• Standartlardır.

Değer Yargıları

Bireylerin ilgi ve istekleri değerleri oluşturur. Zamanla kökleşen tercihler doğru, iyi, önemli güzel diye savunulur. Benimsenen ve savunulan bu tercihler gurur veren yargılar haline gelir. Değerler her toplumda farklı şekillenir. Zaman içinde değişiklik gösterir. Bazı değerler ise her toplumda, her zaman geçerliliğini korur. Bunlar başarı, sevgi, saygı, güven, özgürlük, sağlık, rahatlık, bilgi, beceri, sanat, din gibi olabilir.

Her çeşit faaliyetin her aşamasında verilen kararları değerler etkiler. Değerler, karar vermeyi etkileyen amaç ve standart gibi faktörleri de etkilediği için günlük yaşamımızdaki etkisi diğer faktörlerden daha yüksektir (Şekil 7.1).

Değer yargıları, amaçlar ve standartlar etkileşimi

Bireyler, içinde yaşadıkları toplumun değerlerinden etkilenmektedir. Önce aile sonra okul ve toplum değerleri şekillendirmektedir. Birey ve aileler anısında değer farklılıkları vardır. Ancak bu farklar toplumun değerlerinden çok fazla uzaklaşmamaktadır. Bu ise karar verilecek konularda alternatiflerin sayısını azaltmaktadır. Örneğin: Toplum iyi döşenmiş bir eve sahip olmayı bir statü, bir değer kabul ediyorsa genelde aileler kaynaklarını bu amacı gerçekleştirmek için kullanmaktadır. Bu kararın alınmasında değerlerin etkisi açıktır. Birey veya aile bunun farkında bile olmayabilir. Toplumun değerlerinin bu etkisi paranın ev eşyalarına yatırılması alternatifini, diğer alternatiflerin önüne geçirmiştir. Oysa o kaynağın, çocuğun daha iyi bir eğitim alması için kullanılması daha doğru bir karar olabilir.

Gelişen teknoloji, zaman ve şartların değişmesi daha önce kabul edilmiş bazı değerlerin ağırlığının değişmesine neden olur. İnsanlar değer yargılarını, toplum içinde yüzen ve ahenk sağlaması, kendisi için doyurucu bir yaşam imkanı vermesi, günlük yaşantıya uyumu açısından düşünmeli ve değerlendirilmelidir.

Sıra Sizde

Yaşamınızda, sizin için önem taşıyan, verdiğiniz kararlardan bazılarını değer yargılarının etki açısından irdeleyiniz.

Amaçlar

Ulaşılmak, elde edilmek işlenen sonuç, ihtiyaç ve isteklere ulaşmak için sonuna kadar çaba gösterilen kavramlardır. Bireylerin ve ailelerin ihtiyaç ve istekleri vardır. İhtiyaçlar giyinme, barınma, beslenme gibi fizyolojik oldukları gibi sevme sevilme, başarılı olma vb. psikolojik olurlar. İstekler ise psikolojiktir. İnsanlar bazı şeyleri isterler. Bazen istemek, arzu etmek çok derinden hissedilir. Böyle zamanlarda istekler ihtiyaçlardan ayırt edilemez hale gelir. Böylece istekler o kişiler için ihtiyaç haline dönüşür.

Aile kaynaklarının yönetiminde belirlenen amaçlardaki tüm ihtiyaç ve isteklerin imkanlar ölçüsünde karşılanmasına çalışılmalıdır. Burada üzerinde durulması gereken en önemli nokta, kaynaklar kıtlaştığında, kaynakların kullanımında ihtiyaçların karşılanması ile ilgili amaçların öncelikli durumlarını korumaları olmalıdır. Amaç belirlenen sona ulaşmak için esas alınan fikirler, bir faaliyetin hedefi, sonu veya nedenidir. Gerçekleştirildikleri için değerlerden daha belirgindirler. Amaçlar değerlerden çok etkilenirler. Birey ve ailelerin amaçlarını doğru belirlemesinde iyi anlaşılmış değerler yardımcı olur. Önemli olan temel değerlere dayalı amaçları bilinçli olarak saptamaktır.

Amaç belirleme süreli bir işlemdir. Çoğunlukla birbiri ile ilişkilidir. Genelde kısa dönemli amaçlar, uzun dönemli amaçlara götürür. Örneğin; bugün amaçlanan doğru beslenme, yaşamın son yıllarında sağlıklı olma amacına ulaştırır. Uzunu dönemli amaçlar ise hayat felsefesi ile de ilgilidir. Hayat felsefesi bir görüş veya hayata bakış tarzıdır. Farkında olmasa da herkesin bir hayat görüşü vardır. Bu hayat görüşü, felsefesi bireyin davranış ve amaçlarına yön verir.

Amaçlar standartlarla da ilgilidir. Standartlar amacı belirleme, gelişmelerini ölçme ve ulaşma yöntemlerine karar vermede etkili olurlar. Her ailenin kaynakların yönetimine ilişkin amaçları ve bu amaçlara ulaşma yöntemleri birbirinden farklıdır. Ailedeki kaynakların en verimli biçimde kullanma yöntemlerini geliştirerek ailenin ihtiyaç ve isteklerini karşılamak tüm ailelerin ortak amacıdır.

Aile ekonomisinde, aile amaçların belirlenmesinde aile bireylerinin hepsinin katılımı sağlanmalıdır. Amaçlar değişen şartlara uyabilmeli, gerçekleşmesi mümkün olmalı; ailenin mevcut kaynakları ile ulaşılabilmelidir.

Sıra Sizde

Aile ekonomisinde tüm ailelerin ortak amacı ne olmaktadır?

Standartlar

Standartlar; adetleri, kuralları temsil eden, genellikle fazla düşünme gereği duyulmadan kabul edilmiş kalıplar, alışkanlıklardır. Tüm standartlar değer kalıplarından doğar ve bir öğe ya da aktiviteye ilginin türü, miktarı yani amaca ulaşmada beklenen tatmin düzeyini belirler.

Standart birey ve ailenin benimsediği değerler ve ulaşmak istediği amaçlarla ilgili aktivitelerde kabul edileceği kalite, kantite, düzey ve sınırlardır. Bir bireye veya aileye ilişkin değerleri ve amaçları anlamak güçtür. Standartları ise hemen anlaşılır. Bağımsız bir alanı kapsayan giysi standardı, beslenme standardı gibi. Ayrıca bağımsız bir alanı kapsayan birçok özel standardın oluşturduğu standart yaşama standardını oluşturur. Yaşama standardı yaşamı sürdürmek için bireylere sağlanan mal, servis, hizmet ve doyurucu diğer unsurlardır. Standart bu unsurların birey ve aileye sağlanma derecesidir.

Ailede kaynakların yönetimi ile ilgili birçok standart vardır. Konu ile ilgili bir standarda ulaşılmış ise sonuçlar tatmin edicidir. Ulaşılamamış ise sonuçtan rahatsızlık duyulur. Örneğin; günlük besin ihtiyacının yeterli ve dengeli bir şekilde karşılanması beslenme standardı olan bir aile, mevcut kaynaklarla günlük ihtiyacını karşılayamamış ise sonuç tatmin edici olmamaktadır. Standart sağlamada bilgi, beceri eksikliği var ise daha büyük bir tatminsizlik yaratır. Örneğin; günlük protein ihtiyacını karşılamak için et alınacaktır. Bunun için ayrılan kaynağın iyi değerlendirilememesi, aile bireylerini memnun edecek et yemeği türünün seçilememesi, yemeğe uygun etin satın alınamaması, doğru pişirme yönetiminin uygulanmaması gibi.

Standardın gerçek haşarı seviyesinden çok yüksek olması da tatminsizlik yaratır. Örneğin; günlük protein ihtiyacı için ayrılan kaynakla et yerine karides alınmasına karar verilmiştir. Böylece aynı miktarda kaynak ile daha az miktarda yiyecek alınabilmiştir. Günlük protein ihtiyacını karşılamak için ayrılan kaynak satın alınma standardı yüksek bir yiyeceğe yatırılmıştır. Günlük protein ihtiyacını karşılamada yeterli protein miktarının sağlanamaması ailenin beslenme standardını düşürmüştür.

Birey ve ailenin seçtikleri mal ve hizmetler onların rahatlık refah düzeyini, yaşam standardını belirler. Birey ve ailenin sınırlı olan kaynaklarının birçok ihtiyaç ve isteği karşılayacak şekilde pay edilmesi gerekir. Ailelerin ihtiyaç ve isteklerini belirlemede standart fonksiyonellik ve rahatlık olmalıdır. Aile bireylerinin istek ve ihtiyaçlarını bu ilkeye dayandırılarak belirlemek, istek ve ihtiyaçların daha fazla karşılanmasını ve ailenin ekonomik yönden daha güçlü kalması imkanını sağlar.

Sıra Sizde

Aile ekonomisinde standardın tanımını yapınız. Ailenizin ekonomik kararlarının ortaya çıkardığı standardı ve standart-karar ilişkisini irdeleyiniz.