Kayıt ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Ders: Uygarlık Tarihi      Ünite 1      8 Nisan 2011 Ara     

Kalkolitik Çağ

Amaç 6

Köy tipi yerleşimlerin ilk kent devletlerine nasıl dönüştüğünü öğreneceksiniz.

Kalkolitik Çağ, aynı zamanda Bakır Çağı olarak da bilinmektedir. Geç Neolitik’ten sonra yaklaşık olarak I.Ö. 5000/4500’lerde başlar ve Tunç Çağı’nın başlaması ile birlikte, I.Ö. 3500’lerde sona erer. Kuzey Mezopotamya’da Halaf, Güney Mezopo­tamya’da Ubeyd ve Uruk kültürleri Kalkolitik Çağ’da gelişmiştir.

Neolitik Çağ’a özgü çiftçiliğe dayalı köy yaşamı, birçok yerde uzun süre devam etse de bazı bölgelerdeki köylerin büyüyüp gelişerek kentlere dönüştükleri görü­lür. Kalkolitik Çağ’ın en önemli özelliği, bu dönemde köylerin kentlere dönüşme­si ve tarımcı köy toplumlarından kent devletlerinin doğmasıdır. Bu dönemde böl­geler arasında sosyo-ekonomik açıdan bir farklılaşma ortaya çıkmıştır. Dünya tari­hinde ilk kez ekonomik çıkar bölgeleri oluşmuştur. Ekonomik merkez, doğal imkânların zengin olduğu bölgelerden, sulamalı tarım yapma imkânının bulundu­ğu Dicle ve Fırat arasındaki Mezopotamya bölgesine kaymıştır. Mezopotamya böl­gesi, daha kuzeydeki Güneydoğu Anadolu bölgesine göre daha kurak ve doğal besin kaynakları sınırlı bir bölgedir. Ekonomisi tahıl tarımına dayalı toplumlarda kuraklık, büyük bir risk anlamına gelmektedir. Bu nedenle kıtlık riski bulunan böl­gelerde artı ürün üretmek ve bunları depolamak son derece önemlidir. Bu bölge­lerde artı ürüne sahip olan yerleşimler, avantajlı duruma geçerler ve bu onlara önemli bir güç kazandırır. Kuraklık riskinin az olduğu ve doğal besin kaynakları­nın bol olduğu bölgelerde ise artı ürün bu kadar büyük bir anlam ifade etmez. Bu yüzden Kalkolitik Çağ’da sosyal ve ekonomik gelişmeler, doğal koşulların insanları zorladığı yerlerde gerçekleşmiştir.

Dicle ve Fırat nehirleri arasındaki Mezopotamya bölgesinin kurak olması ve kuru tarımın nüfusu beslemeye yetmemesi, sulamalı ta­rımı zorunlu kılmıştır. Bu bölge, sulama kanallarının yapılabilmesi ve sulu tarımın başlayabilmesi için uygun koşullara sahiptir. Sulu tarımın başlamasıyla birlikte ürün fazlası yani artı ürün de ortaya çıkmıştır. Bu artı ürün, bölgede büyük deği­şimlere neden olmuştur. Her şeyden önce bu artı ürünün üretimi için büyük bir or­ganizasyon gerekmiştir. Üretimin planlanması, sulama kanallarının (40 km uzunlu­ğunda olanları bile vardır) yapılmasında insanların çalıştırılması, elde edilen ürü­nün bir merkezde toplanarak depolanması ve elbette bu ürünün korunması gerek­miştir. Böylece (Neolitik Çağ’da Güneydoğu Anadolu’da yavaş yavaş oluşmaya başlayan) tapınak ekonomisi adı verilen bir sistem, Kalkolitik Çağ’da kurumsallaş­mıştır.

Tapınak ekonomisinde üretilen ürün, dinî merkez olan tapınakta toplanır ve yeniden halka dağıtılır. Tapınağa getirilen ve dağıtılan ürünün kaydını, din adamları yani tapınağın rahipleri tutar. Bu sistemde ekonomi ve din iç içedir. Üre­timi tapınaklar ve rahipler kontrol eder. Böylece toplumda net bir tabakalaşma or­taya çıkar. Üretenler ve üretimi kontrol edenler arasındaki ayrım çok belirgindir. Tapınak rahipleri, en üst tabakayı oluşturur. Bütün bu gelişmeler, toplumsal haya­ta bir çeşitlilik getirmiştir. Yeni bir toplum modeli şekillenmeye başlamıştır. Sulu tarım, artı ürün ve artan sosyal dinamizmle birlikte Mezopotamya’da nüfus da art­mıştır. Bu dönemde bakır madenciliği büyük önem kazanmıştır. Özellikle teknolo­ji için gerekli olan maden, değerli taşlar, dokuma için gerekli yün, yağ bitkileri ve çeşitli besin maddeleri gibi ihtiyaçlar başka bölgelerden, en çok da Güneydoğu Toroslar bölgesinden getirilmekteydi. Bu dönemde deniz ve akarsu yoluyla yapı­lan ticaret gelişmiştir. Mezopotamya, Anadolu, İran, Hindistan, Pakistan, İndus Va­disi ve Güney Arabistan arasında geniş bir ticaret ağı kurulmuştur.

Kent devleti: Etrafındaki daha küçük yerleşimlerin de bağlı olduğu kent tipi idari merkezdir.

Ekonomik çıkar bölgesi: Bir toplumun geçimini sağlayacak genişlikte alanı tanımlar.

Artı ürün: Geçimlik üretimin fazlası olan ve sahip olana ekonomik güç sağlayan üründür.

Kalkolitik Çağ İlk, Orta ve Son Kalkolitik olarak üç evreye ayrılmaktadır. Bu ev­reler Mezopotamya’da Halaf, Ubeyd ve Uruk kültürleri olarak da adlandırılmaktadır.

Sıra Sizde 7

İlk kent-devletleri neden Güney Mezopotamya’da ortaya çıkmıştır?

  • AÖF?

    aöf ne bilen varmı :(