Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
31.10.2014
Ders: Sermaye Piyasası ve Finansal Kurumlar      Ünite 7      26 Temmuz 2011 Ara     

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB)

2499 No’lu Sermaye Piyasası Kanunu’nun (SPK) 3794 Sayılı Kanunla değiştirilen 40. Maddesi Türkiye’de menkul kıymet borsaları kuruluşuna ilişkin genel yasal çerçeveyi çizmektedir. Menkul kıymet borsalarının kuruluş ve faaliyetlerinin, çalışma esasları ile denetlenmelerinin düzenlenme esasları 3.10.1983 tarihinde Bakanlar Kurulunda kabul edilen ve 6.10.1983 tarihinde yürürlüğe konulan 91 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile belirlenmiştir. Bu KHK’de yer alan hükümler Bakanlar Kurulunun 84 8581 No’lu ve 2.10.1984 tarihli karan ile yürürlüğe giren Menkul Kıymet Korzalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik ile detaylandırılmıştır.

91 Sayılı KHK’nin 3- Maddesi Ülkemizde herhangi bir ilde menkul kıymet borsası kurulmasını Maliye Bakanlığının iznine tâbi tutmuştur. Maliye Bakanlığı izin kararını SPK’nın önerisi üzerine verir. İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ve daha sonra kurulacak olan menkul kıymet borsaları tüzel kişiliğe sahip kurumlardır ve SPK’nın denetim ve gözetimi altında kendi iç yönetmelik hükümlerine göre faaliyette bulunurlar. 91 sayılı KHK’nin 11 maddesi yeni kurulan bir menkul kıymetler borsasının kendi yönetmeliğini hazırlamasını öngörmektedir. Borsa yönetim kumlu tarafından hazırlanan yönetmelik Sermaye Piyasası Kurulu’nun onayı ile yürürlüğe girer. İstanbul Menkul Kıymetler Borsası bu Kararname hükmü gereği kuruluşunu takip eden günlerde yönetmeliğini hazırlamış ve uygulamaya koymuştur

Borsanın Yönetim Organları

Yönetmeliğin 4. Maddesine göre, Borsanın organları Genel Kurul, Yönetim Kurulu, Denetim Kurulu, Komiteler. /Sorsa Başkan t ile Başkanlığa bağlı Başkanlık teşkilatıdır.

Genel Kurul, Borsa üyelerinden oluşur. Borsa üyeleri SPK tarafından aracılık faaliyetinde bulunmak üzere yetki belgesi verilmiş ve borsa üyeliği belgesi almış aracı kurumlar ile Türkiye’de faaliyette bulunan borsa üyelik belgesine sahip yatırım ve kalkınma bankaları ve ticaret bankalarıdır.

Genel Kurul olağan olarak yılda bir defa, SPK’ca kararlaştırılan tarihte toplanır. Kendi yetkisi dahilindeki, borsaya ilişkin yönetmelikleri karara bağlamak, borsa işleri ile ilgili konularda kararlar almak, borsa yönetim kurulunun hazırladığı faaliyet raporu ile denetçiler raporunu inceleyerek karara bağlamak, borsanın bilanço ve gelir-gider tablolarım inceleyerek karara bağlamak, yönetim ve denetim kurulu üyelerini seçmek ve ibra etmek gibi görevleri vardır. Borsa genel kurulunda alınan kararlar SPK’nın onayı ile yürürlüğe girer.

Yönetim Kurulu bir başkan ve dön üyeden oluşur. Borsa başkanı yönetim kurulunun doğal üyesi ve başkanıdır. Yönetim kumlu üyeleri genel kurulca kurul üyeleri arasından seçilirler. Yönetim kurulu, üyelerden birini yönetim kurulu başkan vekilliğine seçer. Yönetim kurulunun burada sayılmasında yarar görülen görevleri; kotasyon başvurularını karara bağlamak, borsa kotunda yer alan veya almayan menkul kıymetler ile bunların işlem görecekleri borsa piyasalarını açmak, borsa işlemlerinde ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkları inceleyerek sonuçlandırmak, borsaya ilişkin her türlü mevzuatı hazırlamak olarak özetlenebilir.

Denetleme Kurulu genel kurulca, borsa üyeleri arasından seçilen iki üyeden oluşur. Kurulun görevi, borsanın akçeli işlerinin usulüne uygun görülüp görülmediğini denetlemektir.

Borsada bir başkan ve iki üyeden oluşan üç komite bulunmaktadır. Bunlar Rotasyon. Disiplin ve Uyuşmazlık Komiteleridir. Kotasyon komitesi, kotasyon başvurularını değerlendirerek yönetim kuruluna sunar. Disiplin komitesi, ilgili borsa yönetmeliklerinde öngörülen kurallara göre görüş belirleyerek yönetim kuruluna sunar. Uyuşmazlık komitesi ise borsa işlemleri ile ilgili olarak üyeler ile üyeler ve veya yatırımcılar arasında çıkan uyuşmazlıkların idari yollardan çözümü için yönetim kumluna görüş bildirir.

Borsa Başkanı borsanın üst yöneticisidir. Borsanın genel yönetim ve temsili ile görevlidir. Yönetim kuruluna başkanlık eder. Bu görevine ek olarak SPK ile borsa üyeleri arasında aracılık rolü de üslenmiştir. Borsa başkanı iktisat, işletme, maliye, hukuk ve bankacılık dallarından birinde yükseköğrenim görmüş ve sermaye piyasaları, bankacılık ve sigortacılık alanlarında 15 yıllık iş tecrübesi bulunması gerekir. SPK’nın teklifi üzerine müşterek kararname ile 5 yıl için atanır.

Başkanlık teşkilatı, başkan yardımcılıkları ve çeşitli müdürlüklerden oluşur. Biri birinci başkan yardımcısı olan altı başkan yardımcısı bulunmaktadır. Başkan yardımcıları, Başkan ve Yönetim Kumlu ile müdürlükler ve diğer birimler arasındaki iletişimi sağlama ve kendilerine bağlı bulunan borsa hizmet birimlerini yönetme ve bu birimleri temsil etme görevini üslenmişledir..

Borsanın İşleyişi

Borsada alım ve satımlar yalnızca borsa üyesi aracı kurumlar aracılığı ile borsaya kote ettirilmiş menkul kıymetler için yapılır. işlemler borsa yönetimince belirlenmiş saatler arasındaki seanslarda gerçekleştirilir. Borsada biri sabah diğeri öğleden sonra olmak üzere, tatil günleri hariç, her gün iki seans yapılır.

Seansların yapıldığı şu piyasalar bulunmaktadır:
- Hisse Senetleri Piyasası
- Tahvil ve Bono Piyasası
- Repo-Ters Repo Piyasası
- Lot Altı (Borsa dışı alım-satım) Piyasası
- Uluslararası Pazar Depo Sertifikası Piyasası
- Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası
- Uluslararası Pazar repo-ters Repo Piyasası
- Vadeli İşlemler Piyasası

Borsa aracı kurumlarına bu piyasaların tümünde veya bir kısmında faaliyet göstermeleri için Borsa Yönetimince yetki verilir. Her aracı kurum işlem yapmak istediği her piyasa için belirlenen teminatı borsa veznesine yatırmak zorundadır.

Borsada aracı kurumların faaliyetleri sadece ikincil piyasa işlemlerine aracılık etmekle sınırlandırılmamıştır. Diğer piyasalar ve faaliyet alanlarında da faaliyette bulunmaları kanunen öngörülmüştür. Bu alanlardaki işlem ve faaliyetleri şunlardır:
- Birincil Piyasa işlemleri
- Portföy Yönetimi
- Yatırım Danışmanlığı Hizmetleri
- Repo Ters Repo İşlemleri
- Kredili Alım Satım, Açığa Satış, Menkul Kıymet Ödünç Verme İşlemleri
- Türev Araçların Alım Satımına Aracılık

Borsanın herhangi bir piyasasında satılan menkul değerin bedeli masraflar düşüldükten sonra net olarak yatırımcıya ödenir. Satışa sunulan menkul kıymet genellikle Takasbankta saklamada olduğu için yatırımcının satış emrini vermesi menkul kıymetlerin satış ve teslim prosesini başlatır.

Menkul kıymet satın alma işleminde yatırımcının yapacağı işlem satın alma gerçekleştikten sonra satın alma bedelini aracı kuruma ödemektir. Yatırımcının Takasbank’la hesabı varsa satın alınan menkul kıymetler satıcıdan teslim alınarak Takasbank’a teslim edilir. Satıcı ve alıcının Takasbankta hesabının bulunması durumunda menkul kıymetin fiziki transferi olmaz. Mesaben menkul kıymet satıcıdan alıcıya geçer. Yatırımcının bir bankada yatırım hesabı olması durumunda yatırımcının satın alma emri vermesi üzerine satın almaya yetecek kadar nakit banka tarafından yatırım hesabında bloke edilir. Satış durumunda ise tahsil edilen nakit yatırım hesabına kaydedilir.

Borsada alım ve satımı gerçekleştirilen menkul kıymetlerin fiyatları ve işlem miktarları borsa kaydına alınır. Kayda alma yöntemleri değişik piyasalarda farklılık gösterebilir.

Sıra Sizde

Aracı kurumların verdikleri hizmetler için aldıkları komisyonların yüksek olması sermaye piyasasını nasıl etkiler?

Emir Türleri

Borsaya kote edilmiş bir menkul kıymeti satın almak veya sahibi bulunduğu menkul kıymeti satmak isleyen yatırımcı bir aracı kuruma başvurarak isteklerini bildirir. Emir olarak adlandırılan bu istek aracı kurum tarafından ilk seansta uygulamaya konulur. Yatırımcı, kural olarak aracı kuruma yazılı emir verir. Ancak, koşulların uygun olmadığı durumlarda yatırımcı emrini telefon, faks vb. iletişim araçları ile de verebilir.

Yatırımcının aracı kuruma vereceği emir müşteri emri olarak adlandırılır. Müşteri emri iki türdür. Birinci tür emir limitli emirdir. Limitli müşteri emrinde yatırımcı, satmak veya satın almak istediği menkul kıymet için bir fiyat bildirir ve menkul kıymetin bu fiyattan satılmasını veya satın alınmasını ister. Limitli emirlerde aracı kurum, bildirilen fiyattan daha yüksek bir fiyata satın almak veya bildirilen fiyattan daha düşük bir fiyata satmak yetkisine sahip değildir. İkinci tür emir serbest emirdir. Bu tür emri veren yatırımcı, alını veya satım fiyatını aracı kurumun belirlemesini ister. Müşteri tarafından verilen emrin, uygulamaya konulmak üzere, aracı kurum tarafından seans içinde borsa bilgisayar sistemine girilmesi ile müşteri emri borsa enirine dönüşmüş olur.

Aracı kuruma bir yatırımcı tarafından verilen emir isler limitli emir ister serbest emir olsun müşteri emiri verirken bir geçerlilik süresi verebilir. Bu süre sonuna kadar emir uygulanamazsa aracı kurum uygulamayı durdurur. Ancak yatırımcı süreyi uzatabilir.

İşlemlerin Geçici veya Sürekli Olarak Durdurulması

Borsada işlemlerin geçici veya sürekli durdurulması üç şekilde gerçekleştirilir;
- Bekleyen veya gerçekleşen emirlerin iptali
- Bir menkul kıymete ait işlemlerin geçici olarak durdurulması,
- Borsanın geçici olarak kapatılması.

İMKB Yönetmeliğinin 23. maddesindeki koşullardan birinin var olması durumunda Borsa Başkanı iki veya daha fazla üyenin başvurusu üzerine ya da resen, üye ve veya menkul kıymet bazında bekleyen emirleri ve veya gerçekleşen işlemleri belirli bir zaman dilimi içinde ya da zaman dilimine bağlı olmaksızın iptal edebilir.

Bu koşullar;
- bilgisayar ortamından kaynaklanan hata oluşması,
- gerçekleşen işlemin üyelerden en az birinin hatalı emri sonucunda oluşması,
- yönetmeliğin 24. maddesinde sayılan yapay fiyat ve piyasa oluşturulmasına yol açacak işlemlerden herhangi birinin yapıldığının tespit edilmesi,
- üye ve veya menkul kıymetlerin işlemlerini durduracak diğer madde unsurların ortaya çıkması, olarak özetlenebilir.

İMKB Yönetmeliğinin 25. maddesine göre Borsa Başkanı şu iki nedenle bir menkul kıymetin işlemlerini geçici olarak durdurabilir. Bu nedenler;

- Bir menkul kıymete veya menkul kıymeti ihraç eden kuruluşa ilişkin, yatırımcıların kararlarını etkileyecek önemde bilgiler olduğunun ve veya açıklama yapılacağının öğrenilmesi ve Borsa Yönetiminin bu bilgilerin borsa üyeleri ile yatırımcılara seans içinde duyurulmasına gerek görmesi,

- Bir menkul kıymet için sağlıklı bir piyasa teşekkül etmesini önleyecek şekilde anormal fiyat ve veya miktarda alım satım emirlerinin borsaya gelmesi veya sağlıklı piyasa oluşumunu önleyecek diğer unsurların oluşması olarak özetlenebilir.

Olağan olmayan ve borsanın kapatılmasını gerektiren olumsuz gelişmelerin olması üzerine İMKB geçici olarak kapatılabilir. İMKB Yönetmeliğinin 26. maddesi hükmüne göre Borsa Başkanı borsayı 3 güne kadar kapatma yetkisine sahiptir. Borsa SPK tarafından 15 güne kadar kapatılabilir. Daha uzun süreli kapatma kararı ilgili Bakan’a aittir. SPK’nın talebi üzerine Bakan borsayı 1 aya kadar kapatabilir. Daha uzun süreli kapatma yetkisi Bakanlar Kumluna aittir. Borsanın kapatılma nedenleri, kapatılma süreleri ve yeniden açılış tarihleri Borsa Yönetimince kamuoyuna duyurulur.

Kotasyon İşlemleri

Bir menkul kıymetin borsada alınıp satılabilmesi için, genel kural olarak, borsa kotuna alınmış olması gerekir. Borsa kotuna alınmış bir menkul kıymet sadece borsada alınıp satılabilir. Ancak borsanın teklifi üzerine SPK’ca gerekli düzenlemeler yapılarak Borsa dışında işlem yapılmasına izin verilebilir. Borsa Yönetim Kurulu kota alınmamış menkul kıymetler için ayrı bir pazar kurulmasına karar verebilir. Bu pazarda borsaya kote ettirilmemiş menkul kıymetler alınır satılır.

Menkul kıymetlerinin borsada işlem görmesini isteyen bir anonim şirket menkul kıymetlerinin kotasyona alınması için borsaya başvuruda bulunur. Borsanın ilgili daireleri gerekli incelemeleri yaparak görüşlerini Yönetim Kumluna bildirirler. Kotasyona alınıp alınmama kararını Yönetim Kumlu verir.

Borsa yönetimi, herhangi bir anonim şirketin menkul kıymetlerini borsa kotuna almakla o menkul kıymetlerin usulüne uygun kurulmuş bir anonim şirketin usulüne uygun çıkarılmış menkul kıymetleri olduğunu ve bu menkul kıymetlerin borsada işlem görmelerinin gerek çıkarıcı ortaklık, gerek yatırımcılar ve genel olarak Ülke çıkarına olacağını dolaylı olarak kamuoyuna açıklamış olmaktadır. Bu nedenle, kotasyon başvurusunun sonuçlandırılabilmesi Borsa Yönetiminin bu kanaate sahip olmasına bağlıdır. Bunun için de kotasyon başvurusunda bulunan ortaklığın borsaya vereceği bilgilerin değerlendirilmesi gerekir. Genellikle menkul kıymet borsalarının kotasyonla ilgili kararlara temel teşkil edecek bilgi talepleri aynıdır. Menkul kıymetin borsa kotuna alınması o menkul kıymeti çıkaran anonim şirketin borsaya bu yönde başvuruda bulunmasına bağlıdır.

Şirket sahipliğini veya borçlanmayı temsil eden menkul kıymetlerinin borsa kotuna alınmasını isteyen bir şirket yönetimi borsanın kotasyon için istediği belgeleri de eklediği bir dilekçe ile İMKB’ye başvurur. Başvuruyu şirket kendi memurları aracılığı ile yapabileceği gibi yeni menkul kıymet ihracı halinde bir aracı kuruluş ile aracılık yüklenim anlaşması yapılmış ise; kotasyon başvurusu, yetkilendirilen aracı kuruluş tarafından da yapılabilir

Borsaya başvuru bir dilekçe ile yapılır. Dilekçeye şekil ve içeriği, menkul kıymetlerin türüne, ihraççı ortaklığın faaliyet konusuna göre Borsa tarafından belirlenen bir Kotasyon Bilgi Formu eklenir. Kotasyon bilgi formu, ilgili ortaklığı ve ihraç edilen menkul kıymetleri tanıtıcı bilgileri içerir. Bilgi formunda verilen bilgilerin ilgili ortaklıkça belgeye dayandırılması ve ortaklığın yetkili yöneticilerince imzalanmış olması şarttır. Belgeye dayandırılmayan bilgiler mevcut ise, ya da belgeler yeterince açıklayıcı nitelikte görülmez ise; Borsa, ilgili ortaklıktan açıklamaları doğrulayıcı yazılı beyan isteyebilir. Ortaklığın mali durumu, menkul kıymetlerinin özellikleri, ortaklarına ilişkin bilgiler hakkında, bilgi formunda ve eklerinde yer alan açıklamaların doğruluğunun onaylanması ilgili kişi. kuruluş ve ortaklıklardan istenebilir.

Borsaya yapılacak ilk kotasyon başvurularında bilgi formuna ek olarak aşağıdaki belgelerin de dilekçeye eklenmesi gerekir:
- Ortaklık ana sözleşmesi (En son değişiklikleri içerir toplu şekilde hazırlanmış ve ortaklık yetkililerince onaylı)
- Ortaklığın tâbi olduğu özel mevzuat var ise, buna göre alınmış yetki ve izin belgeleri, bir başka ortaklığın lisansı altında çalışılmakta ise lisans sözleşmesi ve benzeri sözleşmelerin örneği ve lisans belgesinin örneği
- Son üç yılda yapılan olağan ve olağanüstü genel kurul toplantılarına ilişkin belgeler
- Son üç yıllık kesinleşmiş ayrıntılı mali tablolar (bilanço, gelir tablosu, nakit akım tablosu, fon akım tablosu, satışların maliyeti tablosu, kâr dağıtım tablosu ile ayrıntılı bağımsız denetim raporları)
- Başvuru tarihi o yılın üçer aylık dönemlerini geçmiş ise; bir önceki üç aylık dönemin sonu itibariyle düzenlenmiş ayrıntılı mali tablolar
- Örneği borsadan temin edilecek Form A ve Form B
- Sermaye Piyasası Kurulu’ndan alınan kayıt belgesi izahname, sirküler örnekleri ve bunların yayınlandığı T. Ticaret Sicili Gazetesi ile günlük gazeteler
- Menkul kıymet specimenleri (her kupürden birer adet)
- Varsa aracı kuruluşlar ile yapılan anlaşmaların örnekleri
- Ortaklığı temsile yetkili kişilerin imza sirküleri,
- Kuruluş ve kuruluştan bu yana tüm ana sözleşme değişikliklerinin yayımlandığı Ticaret Sicili Gazeteleri
- Nama yazılı hisse senetlerinin devir ve temlikinde beyaz cironun kabul edildiğine dair yönetim kumlu kararı
- Aracı kuruluşça satış fiyatının tespitine ilişkin hazırlanan raporun örneği
- Halka arza ilişkin satış sonuçları (satış işlemi bitmemiş ise tamamlanır tamamlanmaz gönderilecektir)
- Ortaklık ve veya halka arzı yapan ortaklardan alınacak beyan yazısı
- Varsa ortaklık aktifinde kayıtlı bulunan gayrimenkul ve menkullere (makine, teçhizat gibi) ilişkin sigorta poliçeleri
- Varsa ortaklık mülkiyetinde bulunan marka, logo, royalty ve benzeri haklara ilişkin belgeler

Yukarıda sayılan bilgiler kotasyon işlemi için istenilen genel bilgilerdir. İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Kotasyon Yönetmeliği, bu genel bilgilere ek olarak kotasyonu istenilen menkul kıymetin türüne göre özel bilgiler verilmesini de öngörmektedir. Bu özel bilgi ve belgeler menkul kıymetin türüne göre farklılık göstermektedir.

Ortaklık haklarını temsil eden menkul kıymetlerin ilk defa borsaya kote ettirilmesi istenildiğinde, bu istek şirketin başvuru tarihine kadar ihraç etmiş olduğu tüm kıymetler için yapılmalıdır.

Yukarıdaki koşula ek olarak şirketin;
- Son yıl ve ilgili ara dönemler dahil olmak üzere mali tablolarının bağımsız denetimden geçmiş olması, grup şirketlerinin konsolide mali tablolarının düzenlenmiş olması; denetim raporlarının şartlı görüş içermesi durumunda, şartlara neden olan hususların etkilerinin mali tablolara yansıtılmış ve dip notlarda açıklanmış olması,
- Kuruluşundan itibaren en az 3 takvim yılı geçmiş olması (halka açıklık oranı en az % 25 ise 2 yıl geçmiş olması),
- Başvuru tarihi itibariyle art arda 2 yılda vergiden önce kâr etmiş olması (halka açıklık oranı en az % 25 ise, son 1 yılda kâr etmiş olması),
- Ödenmiş veya çıkarılmış sermayesinin en az 750 milyar TL olması, (Bu tutar, her yıl açıklanan yeniden değerleme oranı göz önüne alınarak Yönetim Kurulu’nca artırılabilir).
- Halka açıklık oranının, SPK düzenlemelerinde belirtilen oranlarda olması,
- Finansman yapısının faaliyetlerini sağlıklı bir biçimde yürütebilecek düzeyde olduğunun Borsa Yönetimi’nce tespit ettirilmiş ve kabul edilmiş olması,
- Borsa tarafından istenen beyan yazısının şirketin antetli kâğıdına aktarılarak, birinci derece imza yetkisine sahip iki yönetici tarafından imzalanıp noter tasdikinden sonra Borsa Başkanlığı’na teslim edilmesi,
- Esas sözleşmesinin borsada işlem görecek menkul kıymetlerin devir ve tedavülünü kısıtlayıcı veya senet sahibinin haklarını kullanmasına engel olacak kayıtlar içermemekte olması.
- Üretim ve faaliyetlerini etkileyecek önemli hukuki uyuşmazlıkların çözümlenmiş olması veya çözüm aşamasında bulunması,
- Borsa Yönetimi’nce geçerli kabul edilebilecek durumlar dışındaki nedenlerle son 1 yıl içinde üretimine 3 aydan fazla ara vermemiş olması, tasfiye veya konkordato istenmemiş olması ve borsaca belirlenen diğer benzeri durumların yaşanmamış olması,
- Menkul kıymetlerinin, piyasadaki mevcut ve muhtemel tedavül hacmi bakımından Borsa Yönetimince önceden belirlenecek kriterlere uygun olması, şartlan aranır.

Son 3 yıldır faaliyette bulunan, son 2 yıldır vergi öncesi kâr eden ve hisse senetleri borsada işlem gören bir ortaklığın, son bilançosundaki aktif toplamının en az % 15′ini, sermayesinin en az % 51′ine sahip olduğu ortaklığa sermaye katılımı olarak koyması durumunda bu ortaklığın hisse senetlerinin kotasyonunda, yukarıdaki bentlerde belirtilen, kuruluşundan itibaren geçmesi gereken süreye ve kârlılığa ilişkin kotasyon şartları aranmaz.

Misse senetleri Borsa kotunda bulunan bir ortaklığın son bilançosunun aktif toplamının en az % 15′i tahsis edilerek yeni ortaklık veya ortaklıklar kurulması veya tüzel kişiliği sona erdirilerek yeni ortaklık veya ortaklıklar kurulması halinde, bu ortaklık veya ortaklıkların, durumu gösteren belgelerle başvurmaları üzerine hisse senetleri borsa kotuna alınır.

Sermayesinin en az % 51′i, asgari 3 yıl faaliyet göstermiş ve art arda son 2 yılda vergi öncesi kâr elde etmiş bulunan bir ortaklığın aktiflerinden karşılanmak ve devreden ortaklığın üretim veya faaliyetlerini kısmen veya tamamen devralmak suretiyle kurulmuş bir ortaklığın hisse senetlerinin kotasyonunda faaliyet süresi ve kârlılık koşulu aranmaz.

Hisse senetleri halen borsada işlem gören bir anonim ortaklığın sermaye artırımı nedeni ile bedelli veya bedelsiz yeni hisse senedi ihraç etmesi durumunda bu hisse senetlerinin de kote ettirilmesi gereklidir. Bu maksatla borsaya yapılacak başvuru sermaye artırımı işleminin tamamlanmasını takip eden 15 gün içinde yapılmalıdır.

İlave kotasyon için şirketin önceden borsaya vermiş olduğu bilgi ve belgeler tekrar istenmez. Ancak ek kotasyon talebinin karara bağlanabilmesi için;
- Başvurunun artırılan sermayeyi temsil eden hisse senetlerinin tümü için yapılmış olması.
- Ortaklığın; şirketin, en son kotasyon işleminden bu yana, borsaya vermesi gereken bilgi ve belgeleri vermiş olması,
- Finansman yapısının faaliyetlerini sağlıklı bir biçimde yürütmeye devam edebilecek düzeyde olduğunun Borsa Yönetimi’nce tespit ettirilmiş ve kabul edilmiş olması,
- Şirketin menkul kıymetlerinin, piyasadaki mevcut tedavül hacmi bakımından

Borsa yönetimince önceden belirlenecek kriterlere uygun olması, gerekir. Borçlanmayı temsil eden menkul kıymetlerin borsa kotuna alınabilmesi için ise kotasyon için aranan genel koşullara ek olarak şu özel koşulların da var olması gerekir:
- Kotasyon için yapılan başvurunun tertibin tamamı için yapılmış olması
- İhracın nominal tutarının 500 Milyar TL olması (Bu tutar, her yıl açıklanan yeniden değerleme oranı göz önüne alınarak Yönetim Kurulu’nca artırılabilir)
- İhracın tümünün “halka arz yoluyla” satışa sunulmuş olması
- Kotasyon başvuru tarihine göre ortaklığın kuruluşu üzerinden en az 3 takvim yılı (halka açıklık oranı en az % 25 ise 2 yıl) geçmiş olması
- Ortaklığın en son döneme ait mali tablolarının bağımsız denetimden geçmiş olması
- Başvuru tarihinden önceki ard arda 2 yılda ortaklığın vergiden önce kâr etmiş olması (halka açıklık oranı en az % 25 ise, en son yılda kâr etmiş olması)
- Genel kurulca onaylanmış veya bağımsız denetimden geçmiş son bilançosundaki öz sermaye toplamının en az 1 Trilyon TL olması (Bu tutar, her yıl açıklanan yeniden değerleme oranı göz önüne alınarak Yönetim Kurulu’nca artırılabilir)

Rotasyon başvurusu borsaya ulaştığında öncelikle gerekli bilgi ve belgelerin tam olup olmadığı araştırılır, ilgili ortaklıklardan başvuruda noksan görülen bilgi ve belgelerin tamamlanması istenir. Borsa tarafından ek bilgi ve belge istenmesi durumunda ihraççı ortaklığa süre verilebilir. Borsa tarafından verilen süre içinde, ortaklık, istenen bilgi ve belgeleri tamamlamaz ise, Borsa Yönetim Kurulu başvuruyu kabul etmeyebilir.

İlk kotasyon türündeki başvurularda, Borsa görevlileri ilgili ortaklığın merkezinde ve faaliyet birimlerinde inceleme yapabilirler. Bu incelemede, ortaklık yetkilileri ile görüşülerek ortaklığın üretim teknolojisi, faaliyetleri, yatırımları, iş planları ve finansman durumları hakkında bilgiler alınır.

Ek kotasyon türündeki başvurularda, borsaca gerek görülmesi halinde, ortaklık nezdinde inceleme yapılabilir. Ortaklıklar, borsa görevlilerine incelemelerinde her türlü yardım ve kolaylığı sağlamak ve mali tabloları ile her türlü hesap ve işlemlerini incelemeye açık tutmak zorundadırlar. Başvurular 60 gün içinde sonuçlandırılır. Eksikliklerin tamamlanması için verilen süreler hesaba katılmaz.

Esas sermaye sisteminde bulunan ortaklıklarda, Ticaret Mahkemesinin ana sözleşme değişikliğini onamasını müteakip Ticaret Sicil Memurluğu’nca tescil yapılması, sermaye artırımı işlemlerinin tamamlanmasını ifade eder. Kayıtlı Sermaye s is tem inde bulunan ortaklıklarda ise, SPK’dan sermaye artırımının tamamlandığına dair alınan belgenin ilgili Ticaret Sicili’ne tescil edilmesi, artırım işlemlerinin tamamlandığı anlamına gelir.

Sıra Sizde

Bir anonim şirketin Kayıtlı Sermaye Sistemine geçmesinin nedenleri neler olabilir?

Menkul Kıymetlerin Borsa Kotundan Çıkarılmaları

Bir ortaklığın menkul kıymetlerinin kottan çıkarılma kararını Borsa Yönetim Kurulu verir. Yönetim Kurulu, kottan çıkarma kararını vermeden önce ilgili ortaklığı durumu düzeltmesi için uyarabilir ve süre verebilir.

Borsa kotundan çıkarılmayı gerektirebilecek durumlar şöyle özetlenebilir:
- Ortaklığın borsa kotunda bulunan hisse senetlerinin nominal tutarının ödenmiş sermayesine eşil olmaması (Sermaye artırımı nedeniyle ihraç edilecek hisse senetlerinde, sermaye artırım işleminin bitiminden itibaren yönetim kurulunca belirlenecek süre için bu şart aranmaz.)
- Ortaklığın hesap dönemi sonuna ait bilançosunda yer alan dönem zararı ve birikmiş zararlar toplamının özkaynakların dönem zararı ve birikmiş zararlar dışında kalan diğer kalemlerinin toplamına ulaşmış olması
- Borsa Başkanlığı’na verilen beyan yazısına uyulmaması
- Kamunun aydınlatılmasında azami özenin gösterilmemesi ve yatırımcıların yatırım kararı almasında etkili olacak ve menkul kıymetin piyasa değerinde değişiklik yapabilecek her türlü bilgi ve belgenin derhal en seri haberleşme vasıtasıyla kamuya açıklanmak üzere yazılı olarak borsaya bildirilmemesi ve benzeri konularla ilgili olarak getirilen düzenlemelere uyulmaması
- Borsa yönetimince yapılacak düzenlemelere ve ilgili mevzuata uyulmaması
- Ortaklığın iflasına karar verilmiş olması veya Borsa Yönetimi’nce geçerli kabul edilebilecek durumlar dışındaki nedenlerle faaliyetlerinin 3 aydan uzun bir süre için durdurulmuş olması
- Ortaklığın, tasfiye veya süre dolma gibi herhangi bir nedenle sona ermesi
- Ortaklığın, borçlarını ödemekte güçlük içerisine girmiş veya finansman sıkıntısına düşmüş ya da konkordato mühleti talep etmiş olması
- Ortaklığın, borsaya ödemekle yükümlü olduğu ücretleri ödememesi ya da aleyhine yapılan icra takibinin sonuçsuz kalması
- Ortaklığın esas faaliyetini sürdürebilmesi için gerekli izin, lisans, yetki belgesinin iptal edilmesi veya ortadan kalkması, ya da ortaklık aleyhine faaliyetlerini önemli ölçüde etkileyebilecek dava açılması
- Türk Ticaret Kanunu kapsamında ortaklığın, sermayesinin 2/3′ünü yitirmesi,
- Borsa’ya sunulan son iki döneme ait bağımsız denetim raporunun (sınırlı, sürekli, özel) olumsuz görüş içermesi
- Her türlü yangın, doğal afetler, harp hali, terör faaliyetleri, üretim faktörlerinin 2 3′ünün faaliyetten çıkması ve benzeri nedenlerle ortaklık faaliyetlerini önemli ölçüde etkileyecek gelişmelerin yaşanması
- Ortaklığı temsile yetkili kişilerin veya ortaklık yönetiminde söz sahibi kişilerin, öncelikle borsaya verilmesi gereken bilgi ve belgeleri, borsaya vermeden önce borsa dışındaki üçüncü kişilere, basın-yayın kuruluşlarına ve diğer kişi, kurum veya kuruluşlara vermiş olması
- Borsa kotunda bulunan borçlanma senetlerinin itfa edilmesi ya da bakiyesinin talep edilmemiş kıymetlerden oluşması; ortaklığın, vadesi dolan borçlanma senetlerini ödeyememesi ya da faizlerini zamanında ödeyememesi veya borçlanma senedi sahiplerinin haklarını kullanmalarına engel olabilecek işlemler yapması
- Menkul kıymetin piyasa değerinin, nominal değerinin çok altına düşmesi veya işlem hacmi ya da işlem sıklığının genel ortalamaların çok altına inmesi veya işlem görmesinin sürekli ya da geçici olarak durdurulması,
- Borsaca veya borsa tarafından görevlendirilenlerce istenecek bilgilerin verilmemesi veya eksik veya gerçeğe aykırı bilgi ve veya belge verilmesi, defter ve belgelerin bu görevlilere ibraz edilmemesi, saklanması, yok edilmesi veya Borsa görevlilerinin görevlerini yapmalarının engellenmesi.

Kottan çıkarılması talep edilen menkul kıymetler borsada işlem görüyor ise; Yönetim Kurulu kottan çıkarma kararı verirken ilgili ortaklıktan, yatırımcıların mağduriyetlerinin önlenmesi amacıyla bir takım tedbirler almasını şart koşabilir. Her hâlükârda, menkul kıymetlerin ihraççı ortaklıkların isteği ile Borsa kotundan çıkarılması için Yönetim Kurulu nihai karar merciidir.

Bir menkul kıymetin kottan çıkarılması sürekli veya geçici olabilir. Her iki durumda da kottan çıkarılan menkul kıymetin tekrar kota alınması olanaklıdır. Tekrar kota alınma kararı Borsa Yönetim Kuruluna aittir.

Borsanın Denetimi

İMKB’nin işlem ve hesapları SPK tarafından denetlenir. Bu görev SPK’ya 91 Sayılı Kanun Hükmündeki Kararname ve Menkul Kıymet Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik tarafından verilmiştir. SPK denetlemeye ilişkin ilkeleri belirlemiştir. SPK’nın koyduğu denetim ilkelerine ve verilen talimata aykırı davranış KHK ve Yönetmelik hükümlerine aykırılık sayılır.

KHK, Borsada gözetimle görevli bir borsa komiserinin görev yapmasını öngörmüştür. Borsa Komiseri ve yardımcıları ile komiserlik görevlileri borsa faaliyetlerinin ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülüp yürütülmediğini kontrol ederler. Borsa Komiseri SPK Başkanının teklifi üzerine SPK Karar Organı tarafından seçilir ve ilgili Bakanın teklifi üzerine müşterek kararname ile atanır. İlgili bakanlık da gerek gördüğü takdirde Borsada denetim yaptırabilir. Borsa yönetimi, yetkili ve görevli denetim elemanlarına borsaya ait defter, belge ve kayıtlan ve istenilen bilgileri vermekle yükümlüdür.

Borsa Üyelerinin Gözetimi

Borsa üyelerinin denetim ve gözetimi Sermaye Piyasası Kurumu ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası tarafından yapılır. Üyeler talep edildiğinde faaliyetlerine ilişkin her türlü bilgiyi SPK ve İMKB yetkililerine vermekle yükümlüdürler. İMKB’nin gerekli gördüğü hallerde üyenin hesap ve kayıtlarını inceleme yetkisi de vardır. İMKB üyesi olan bankalar TC Merkez Bankası ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun denetim ve gözetimi altındadırlar.

Disiplin ve Ceza Hükümleri

Borsa düzenini ve dürüstlüğü bozan ve borsa işlerinin açık, düzenli ve dürüst yürütülmesi için alınan kararlara uymayanlar hakkında fiilin mahiyeti ve önemine göre uyarı, kınama, para cezası ve borsa üyeliğinden geçici ve sürekli çıkarma cezalarından biri veya birkaçı birlikte verilebilir. Ceza verme yetkisi borsanın Yönetim Kuruluna aittir.

91 sayılı KHK hükümleri ile bu kararnameye dayanılarak çıkarılan yönetmelik hükümlerine aykırı davranışlarda bulunan borsa üyeleri ile bunların yetkili temsilcileri hakkında hapis cezası verilmesi istemi ile dava açılabilir. Dava açılması istemi, Borsa Yönetim Kurulunun önerisi üzerine SPK tarafından Maliye Bakanlığına iletilir. Maliye Bakanlığı dava açılması istemini Cumhuriyet Savcılığına bildirir. Savcılık uygun bulursa adı geçenler hakkında 2 yıla kadar hapis istemi ile dava açar.

Ayrıca üye veya yetkili temsilcisinin ceza gerektiren fiilinden zarar gören yatırımcıların kanuni yollara başvurma hakları saklı tutulmuştur.

Borsanın Gelir Kaynakları

Borsanın gelir kaynakları Menkul Kıymetler Borsaları Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 16. maddesinde sayılmıştır.
Bu kaynaklar;
- Borsa üyelerinden tahsil olunacak giriş aidatı,
- Borsa üyelerinden tahsil olunacak yıllık aidatlar,
- Menkul kıymetlerin kotasyon ücretleri,
- Borsa işlemlerinin tescil ücretleri,
- Disiplin cezası nedeni ile tahsil olunan paralar,
- Kurtaj ücretlerinden borsa yönetimine ödenecek paylar,
- Borsa yönelim kurulunca belirlenecek sair aidat, ücret ve tarife payları,
- Sair gelir ve bağışlardır.

Bu gelir kalemlerinin miktar ve oranlan ile bunların tahsil zaman ve şekilleri Borsa Yönetim Kurulunca belirlenir ve SPK’nın kararı ile uygulamaya girer. Ancak sair gelir ve bağışlar bu hükmün dışında kalır.

Borsa özel bütçe ile idare olunur. Bütçe dönemi takvim yılıdır. Borsanın gelir ve gider tahminleri yıllık bütçede gösterilir. Bütçe Borsa Yönetim Kurulu tarafından hazırlanarak Genel Kurula sunulur. Genel Kurulun onayı ile kesinleşir.

“İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB)” için 1 cevap

  1. [...] Kıymet Borsalarının Tarihçesi Menkul Kıymet Borsalarının İşleyişi  Fiyat Endeksleri  İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) Özet Test Soruları Yaşamın İçinden Başvuru [...]

Bir Cevap Yazın

*