Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
28.07.2014
Ders: İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku      Ünite 3      26 Nisan 2010 Ara     

İş Sözleşmesinin Tanımı, Unsurları ve Türleri

4857 sayılı İK’nın 2. maddesinde önce iş ilişkisi tanımlanmıştır. Buna göre, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denmektedir. İş ilişkisinin kurulması açısından öncelikle iş sözleşmesini tanımlayarak, unsurlarını ve başlıca türlerini açıklamaya çalışalım.

İş Sözleşmesinin Tanımı ve Unsurları

Öncelikle iş sözleşmesinin tanımı, unsurları, başlıca türleri ve geçici iş ilişkisi kavramları ele alınacaktır.

İş Sözleşmesinin Tanımı ve Unsurları

İş hukuku açısından işçi ile işveren arasındaki çalışma-çalıştırma ilişkisi iş sözleşmesine dayanır. Daha önceki dönemde, iş sözleşmesinin tanımı iş kanunlarında yer almamaktaydı. 4857 sayılı İş Kanunu’nun kabulüyle birlikte, 8. maddede iş sözleşmesi, “bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir” şeklinde tanımlanmaktadır. Yukarıdaki tanım göz önünde bulundurulduğunda, iş sözleşmesinde üç önemli unsur bulunduğu anlaşılmaktadır. Bunlar; iş, ücret ve bağımlılık unsurlarıdır.

İş Unsuru

İş sözleşmesine bağlı olarak çalışan işçi bir iş yapacaktır. Bu iş yük taşıma veya temizlik işleri gibi üst düzeyde eğitim veya mesleki tecrübe gerektirmeyen bir iş olabileceği gibi, doktorluk, mühendislik, öğretmenlik hizmetleri gibi üst düzeyde eğitim gerektiren bir iş de olabilir. Bazen de marangozluk veya terzilik gibi mesleki tecrübe gerektiren bir iş olabilir. Ayrıca çalışan işçinin yapacağı işin bedenen veya fikren yapılmasının da hiçbir önemi yoktur.

Ücret Unsuru

Yapılan işin karşılığında mutlaka ücret ödenmelidir. Gönüllü olarak çalışmada veya zorla çalıştırmada olduğu gibi ücret ödenmiyorsa, iş sözleşmesi meydana gelmemiştir.

Bağımlılık Unsuru

İş sözleşmesinin konusu bir insan faaliyeti, daha doğrusu insan emeğidir. Çalışan işçi iş sözleşmesinin konusu olan işi yaparken, her aşamada işverenin emir ve talimatlarına uymak zorundadır. İşverenin sağladığı araç-gereç ve malzemelerle çalışması gerekmektedir. Bu, bağımlılık unsurunun bir gereğidir.

İş sözleşmesinin tanımı ve unsurları birlikte düşünüldüğünde, hem işçi, hem de işverene karşılıklı borç yüklendiği, çalışma-çalıştırma ilişkisinde bir süreklilik olduğu görülmektedir. Ayrıca iş sözleşmesinin konusu insan emeği olduğu için insan unsurunun ön plana çıktığını da unutmamak gerekir.

Sıra Sizde 1

İş sözleşmesinin unsurları nelerdir?

İş Sözleşmesinin Başlıca Türleri

İş sözleşmelerinin sürekli, süreksiz, belirli süreli, belirsiz süreli, tam süreli, kısmi süreli, deneme süreli, deneme süresiz, çağrı üzerine çalışmaya dayalı ve takım sözleşmesi olmak üzere farklı türleri bulunmaktadır.

Sürekli ve Süreksiz İş Sözleşmeleri

İK’nın 10. maddesine göre “nitelikleri bakımından en çok 30 iş günü süren işlere süreksiz iş, daha uzun süren işlere ise sürekli iş” denilmektedir. Süreksiz işlerde önemli olan işin fiilen ne kadar devam ettiği değil, nitelik itibariyle ne kadar devam etmesi gerektiğidir. Bir sınıfın boya-badanası, ufak-tefek tamirat işleri süreksiz işlerdir. Süreksiz işlere her zaman rastlanabileceği için, yılın belli mevsimlerinde yapılan mevsimlik işlerden bu özellikleriyle ayrılırlar. İş sözleşmesi süreksiz bir iş için yapılmışsa süreksiz iş sözleşmesi, sürekli bir iş için yapılmışsa sürekli iş sözleşmesi söz konusu olur.

Belirli ve Belirsiz Süreli İş Sözleşmeleri

Yapılan iş sözleşmesinde 10 gün, 2 ay, 1 yıl, 3 yıl gibi bir süre açıkça belirtilmişse veya bir bostandan karpuzların toplanması için yapılan bir iş sözleşmesinde olduğu gibi, durumdan sürenin ne zaman sona ereceği anlaşılabiliyorsa işçi ile işveren arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesidir. Süre konmamışsa ve durumdan da anlaşılamıyorsa belirsiz süreli iş sözleşmesi yapılmıştır (m. 11). Bu bakımdan başlangıcı ve bitimi belirli olan akitlere belirli süreli iş sözleşmesi; başlangıcı belirli, bitimi belirli olmayan akitlere de belirsiz süreli iş sözleşmesi denilir.

Tam Süreli ve Kısmi Süreli İş Sözleşmeleri

İşçinin normal haftalık çalışma süreleri (45 saat) üzerinden yapılan sözleşmelere tam süreli iş sözleşmesi denir. Haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha kısa belirlenmesi suretiyle yapılan sözleşmelere de kısmi süreli iş sözleşmesi denir (m. 13).

Çağrı Üzerine Çalışmaya Dayalı İş Sözleşmeleri

Yazılı sözleşme ile işçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak, kendisine ihtiyaç duyulması halinde iş görme ediminin yerine getirileceğinin kararlaştırıldığı iş ilişkisi, çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmi süreli bir iş sözleşmesidir. Çağrı üzerine çalışma ilk olarak 4857 sayılı İş Kanunu ile Türk hukukuna girmiştir.

Hafta, ay veya yıl gibi bir zaman dilimi içinde işçinin ne kadar süreyle çalışacağını taraflar belirlemedikleri takdirde, haftalık çalışma süresi 20 saat kararlaştırılmış sayılır. Çağrı yoluyla talep hakkına sahip olan işveren bu çağrıyı aksi kararlaştırılmadıkça işçinin çalışacağı zamandan en az dört gün önce yapmak zorundadır. Sözleşmede günlük çalışma süresi kararlaştırılmamış ise, işveren her çağrıda işçiyi en az dört saat üst üste çalıştırmak zorundadır (m. 14).

Deneme Süreli İş Sözleşmeleri

İş sözleşmesinin tarafları, iş sözleşmesi yapılırken bir deneme süresi kararlaştırabilirler. Deneme süresi en çok 2 aydır. Taraflar anlaşırlarsa toplu iş sözleşmesiyle deneme süresi 4 aya kadar uzatılabilir. Bu süre içinde taraflar anlaşamazlarsa tazminat ödemeden ve süre vermeden iş sözleşmesini sona erdirebilirler. Deneme süresi konulacaksa iş sözleşmesinde bu husus belirtilmelidir (m. 15). Deneme süresi kararlaştırılmış iş sözleşmelerine deneme süreli iş sözleşmesi denir.

Takım Sözleşmesi İle Oluşturulan İş Sözleşmeleri

Birden çok işçinin meydana getirdiği bir takımı temsilen bu işçilerden birinin takım kılavuzu sıfatıyla işverenle yaptığı sözleşmeye takım sözleşmesi denir. Takım sözleşmesinin, oluşturulacak iş sözleşmeleri için hangi süre kararlaştırılmış olursa olsun yazılı yapılması gerekir. Sözleşmede her işçinin kimliği ve alacağı ücret ayrı ayrı gösterilir (m. 16).

“İş Sözleşmesinin Tanımı, Unsurları ve Türleri” için 2 cevap

  1. [...] This post was mentioned on Twitter by NotOku. NotOku said: İş Sözleşmesinin Tanımı, Unsurları ve Türleri http://goo.gl/fb/YvXaa [...]

  2. [...] – Belirli Süreli İş Sözleşmesi – Kısmi Süreli İş Sözleşmesiİçindekiler- Giriş İş Sözleşmesinin Tanımı, Unsurları ve Türleri Geçici İş İlişkisi İş Sözleşmesinin Kurulması İş Sözleşmesinde Tarafların [...]

Bir Cevap Yazın

*