İş Hukukunun Temel İlkeleri

İş Hukukunun Hukuk Bilimi İçindeki Yeri

Hatırlanacağı üzere; birey ile bir başka birey ya da bireyler arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuk kuralları Özel Hukuk (Jus Privatum), birey ile devlet arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuk kuralları ise Kamu Hukuku (Jus Publicum) kapsamında irdelenir. İş ilişkilerinin, bir özel hukuk dalı olan borçlar hukuku ve dolayısıyla medeni hukuk kuralları kapsamında düzenlenmesi, iş hukukunun önceleri bir özel hukuk dalı olarak kabul edilmesine yol açmıştır. Ancak unutulmamalıdır ki, bu hukuk dalının kuralları iş sözleşmesine dayalı iş ilişkilerini düzenler.

İş sözleşmelerinin konusu ise insan emeğidir. İnsan, bir toplumun en değerli varlığı, işgücü ise üretim faktörlerin en önemlisidir. Bu nedenle, iş ilişkilerini düzenleyen hukuk kuralları ile kişisel yararların değil, toplumun yararlarının korunması hedeflenir. Böyle bir yaklaşımla iş hukuku, kamu hukukunun bir alt dalı olarak görülebilir. Nitekim, toplu iş hukuku alanında yaşanılan gelişmeler de bu yöndeki düşünceleri güçlendirmektedir. Bununla birlikte öğretide, iş hukukunu özel ve kamu hukukuna ait özellikleri bir arada bulunduran “karma” ya da bağımsız, kendine özgü bir hukuk dalı olarak kabul eden görüşler de vardır (Bkz. Şekil 1.2).

İş Hukukunun Hukuktaki Yeri

İş Hukukunun Temel İlkeleri

Öğretide; iş hukukuna egemen olan ilkeler; “işçinin korunması”, “işçiyi koruma ve yardım”, “işçinin kişiliğinin tanınması”, “işçilerin yönetime katılmaları”, “bireysel hukukun toplu hukuka dönüşmesi”, “toplu iş hukukunda tarafların özerkliği”, “nispi emredici hukuk kuralları”, “işçi lehine yorum” olarak ifade edilerek sıralandırılmaktadır (Çelik, N. (2003), s. 4-6; Işıklı, A. (2003), s. 4-6; Güven, E. - Aydın, U. (2004), s. 8-9). Bunlar arasında yer alan ve genelde kabul gören işçinin korunması ve işçi yararına yorum ilkelerini ayrı başlıklar altında ele alarak açıklayalım.

İşçinin Korunması İlkesi

İş hukuku, sanayiin gelişmesiyle birlikte çoğalan işçi statüsü altında çalışanları, iş ilişkileri ve yaşamında korumak amacıyla doğmuş olan bir hukuk dalıdır. İşçiyi koruma düşüncesinin temelinde bulunan nedenler, önceki dönemlere göre nitelik değiştirmiş olmakla birlikte, geçerliliğini günümüzde de sürdürmektedir.

Çünkü iş sözleşmesinin konusunu, insanın fiziksel ya da düşünsel işgücü oluşturur. Bu özelliği nedeniyle iş sözleşmeleri, başka sözleşme türlerinden ayrılarak öne çıkar. Günümüzde geçerli ahlâk ve hukuk anlayışları, bu özelliği nedeniyle iş sözleşmelerinin başka sözleşmelerden farklı biçimde düzenlemesini öngörür.

Sayfalar: 1 2