Kayıt ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Ders: Aile Ekonomisi      Ünite 5      5 Ocak 2015 Ara     

İnsansal Kaynakların Verimliliği

Amaç 4

İnsansal kaynakların geliştirilmesinin, verimliliğin artırılmasının önemini açıklayabilmek

Fiziksel kaynaklar kullanılmadıkları sürece genelde aynı değeri korurlar. Kullanıldıkları zaman ise azalırlar. Sadece doğal kaynakların canlı olanlarında (bitki – hayvan vb.) çoğalma yeni oluşumların mümkün olduğu alanlarda (kömür vb) artma olabilmektedir.

İnsansal kaynaklar ise kullanıldıkça gelişmekte, kullanılmadığı durumlarda azalmaktadır. Kaynak kullanımında bireyin karar verme ve kaynak yönetimi konusundaki deneyimi arttıkça, bu konuya ilişkin bilgi birikimi de artmakta ve sentez düzeyinde çözümler üretme yeteneği gelişmektedir.

İnsansal kaynaklar genellikle bol miktarda, bir potansiyel olarak bireyde bulunmaktadır. Bireyler kaynaklarının var olan kapasitesini ve hangi düzeyde geliştiğini farketmemiş olabilmektedirler. Günlük yaşam içinde farkında olmadan gelişen ya da durağan kalan kaynakların gücü bir problemle karşılaşınca ortaya çıkmaktadır.

Kaynak yönetiminde problemler genelde bireyler arası ilişkilerde odaklanmaktadır. Bireysel uyum geliştirme aile içinde ve diğer kurumlarla ilişkilerde ortaya çıkan çatışmaların önlenmesini sağlamaktadır.

Kaynak yönetim sisteminde fiziksel ve insansal kaynaklar birbiri ile daima etkileşim içindedir. Sınırlı olan kaynağın yerine diğer belli oranlarda kullanılabilmektedir. Fizyolojik enerjisi sınırlı olan aileler ev üretimlerini fiziksel kaynaklar (para) la yaptırabilecekleri gibi, fiziksel kaynakları sınırlı olan aileler evlerinin boya-badana işinin aile bireyleri tarafından yapılmasını planlayabilmektedirler.

Zaman dışında bütün insansal kaynaklar yönetim yolu ile geliştirilebilmektedir. Saat zamanı artırmak mümkün olmamakla birlikte yönetim zamanının etkin kullanımını sağlayabilmektedir.

Sıra Sizde

En fazla kullandığınız insansal kaynağınızı ve gelişim durumunu değerlendiriniz.

Zihinsel Kaynakların Verimliliği

Aile ekonomisinde zihinsel kaynaklar, kaynakların yönetiminde etkili olmaktadır. Bunlar zeka, bilgi, algılama, yargılama, yönelme yeteneğidir. Zeka, bilgi üreten zihinsel bir faaliyet olarak tanımlanmaktadır. Üretilen bilgi problemin çözümünü sağlamayı amaçlamalıdır. Kaynağın yönetimine ilişkin bilgi üretebilmek; izlemek, anlamak, değerlendirmek, sorunu bütün olarak görmek gelişim aşamalarını ve geleceğe ilişkin yönünü kavramakla yani yoğun bir zihinsel faaliyet ile mümkün olmaktadır. Zihinsel aktivitelerin bütün bu amaçlan, her aşamada gelişen problem çözme yeteneği ve kazanılan bilgiler bireyin zihinsel yeteneklerinin gelişmesini sağlamakta, kaynak yönetiminin başarısını artırmaktadır.

Kaynak yönetiminde problemi doğru görebilme, olguları ilişkileri doğru algılama, analiz etme ve yorumlama, yargı yeteneğinin gelişmesi ile sağlanabilmektedir. Deneyimlerle kazanılan yargı yeteneği yavaş gelişmekte ancak kaynak yönetiminde çok işlevsel bir rol oynamaktadır.

Aile içi ve aile dışı koşulları, aile bireylerinin ihtiyaçları süratle değişmekte, yeni planlamalar, yöntemler tavır ve tutumlar geliştirme gereği ortaya çıkmaktadır. Değişen koşullara uyum sağlama yeteneğinin geliştirilmesi kaynak yönetiminde başarıyı artırmaktadır.

Aile ekonomisinde sınırsız istek ve ihtiyaçların varlığı kaynakların ise kıt oluşu zaman zaman kaynak yönetiminde rol alan bireylerin kendilerini çözümsüz sorunlarla karşı karşıya olduklarını düşünmelerine neden olmaktadır. Böyle durumlarda belirlenen amaca ulaşacağına inanma ve kararlılıkla, vazgeçmeden aktivitelerini sürdürme yönetimi başarılı olmasını sağlayacaktır. Kaynak yönetiminin tüm aşamalarını çok iyi bir biçimde sürdüren yöneticilerin yeterli düzeyde kararlı olamadıkları durumda amaca ulaşmaları çok güç olmaktadır.

Kaynak yönetiminde iletişim yeteneğinin geliştirilmesi de önemli bir etkendir, iletişim “fikir nakli” olarak tanımlanmaktadır. Bireyin, bir olguya ilişkin gerçek anlamı diye düşündüğü fikirlerini diğerlerine aktarma durumudur. Kaynak yönetiminin her aşamasında iletişim gereklidir. Aile içi iletişim konularının açık olması isteklerin, ihtiyaçların, bilgilerin, duygu ve düşüncelerin paylaşılmasını sağlamakta, bireylerin duygu, düşünce ve davranışlarının yanlış algılanmasını önlemektedir. Günümüzde hızlı bir şekilde gelişen bilgi ve teknoloji değişimlerinin yarattığı farklılıkları algılayabilmek için ailenin toplumla ve işbirliği yapması gereken diğer kurumlarla iyi bir iletişim içinde olması gerekmektedir.

Kaynak yönetimini bireylerin yaratıcı zeka düzeyi etkilemektedir. Kaynak yönetiminde alışılmışın dışında, özgün amaçların belirlenmesi, farklı yöntemlerle değişik çözümler üretilmesi yaratıcı zeka ile mümkün olmaktadır. Yaratıcı zeka düşünce ve araştırma özgürlüğünü desteklemekte çok az kaynakla istek ve ihtiyaçların karşılanmasında orijinal çözümler üretilebilmektedir. Ailedeki her birey belli oranlarda yaratıcı zekaya sahiptir. Önemli olan bu potansiyelin geliştirilmesidir. Bireylerde bu potansiyelin geliştirilmesi için en uygun dönem çocukluk dönemidir. Bu nedenle yaratıcı yapının gelişmesinde aile ortamı ve çocuk eğitiminin ilk yıllarında sorumluluk yüklenen eğitim kurumlarının yapısı önem taşımaktadır.

Sıra Sizde

Zihinsel kaynakların geliştirilmesi hangi yeteneklerin oluşum ve gelişimini sağlamaktadır?

Duygusal Kaynakların Verimliliği

Aile ekonomisinde duygusal kaynaklar problemin çözümünde motivasyon unsuru olmaktadır. Bireyin pozitif düşünmesi, olumlu yapı geliştirmesi, başkalarını algılama ve anlamasını, olay ve olgulara karşı olumlu tutum geliştirmesini sağlamaktadır.

Sorumluluk duygusu gelişmiş birey; yetkisinde olan ya da sorumluluğunu aldığı aktiviteleri yerine getirme konusunda kendisini duygusal ve zihinsel açıdan söz vermiş hissetmektedir. Çoğunlukla da bunun farkında olmamaktadır. Sorumluluk duygusu gelişmiş birey sorumluluğunda olan konulara ilgisiz kalmamakta, her durumda amaca ulaşmaya çabalamaktadır. Çünkü bu durum bireyin duygusal standardını oluşturmaktadır.

Bireylerde sorumluluk duygusunun geliştirilmesi için de en uygun dönem çocukluk dönemidir. Aile kaynaklarının yönetiminde aile bireylerinin tümünün katılımının sağlanması çocuklarda sorumluluk duygusunun gelişmesinde önemli rol oynamaktadır.

Sıra Sizde

Duygusal kaynakların geliştirilmesinin aile ekonomisine katkıları nelerdir?

Fizyolojik Kaynakların Verimliliği

Fizyolojik kaynaklar bireyin mal ve hizmet üretiminde kullandığı temel öğelerdendir. Aile bireylerinde fizyolojik kaynakların geliştirilmesi, kaynak artırımında önemli bir rol oynamaktadır. Her aile uzun dönemde kendi kendini geçindirebilir durumda olmalıdır. Yani ulaşılan yaşama düzeyinin o ailede yaşayanların kendi çabaları ile sağlanmış olması gerekir. Bir ailede ne kadar çok mal ve hizmet üretiliyorsa o ailenin ortalama yaşama düzeyi o oranda yüksek olacaktır.

Üretilen mal ve hizmetleri artırmak için iki temel yol vardır. Birincisi istihdamı artırmak, İkincisi verimliliği yükseltmektir. Ailede istihdamı artırmak söz konusu olmadığına göre verimliliği yükselterek mal ve hizmet üretimini artırmak gerekmektedir. Verimliliği yükseltmek mal ve hizmet üretiminin etüt edilerek yeni yöntem geliştirilmesi ve fizyolojik kaynakların verimliliğinin artırılması ile mümkün olmaktadır.

Fizyolojik kaynaklarda en etkin unsurlar ise bireyin iş yapabilme gücü, bireysel enerjisi ve vücut kaslarının kullanımına ilişkin davranışlardır.

Sıra Sizde

Aile ekonomisinde hangi aktiviteler fizyolojik kaynaklan gerektirmektedir?

Yöntem Geliştirme

Ailede mal ve hizmet üretiminde mevcut ve önerilen yolların sistematik (dizgisel) olarak kaydedilmesi, irdelenmesi ve daha kolay ve etken yöntemlerin geliştirilmesidir. Yöntem etüdünde üzerinde durulacak konular şunlardır:
• Üretim süreçleri
• Üretim alanının donanım ve tasarımı
• İşgücü düzeyi
• Üretim araç ve gereçleri
• Çalışma koşulları

Her ailenin kendine has bir aile kültürü ile mal ve hizmet üretim yöntemi vardır. Bunlar uygulanan her yöntemde üzerinde durulması gereken konulardır.

Sıra Sizde

Fizyolojik kaynaklar üretimde yeni yöntem geliştirilerek etkin hale getirilmektedir. Yöntem etüdünde hangi konular irdelenmelidir?

Üretim Süreçleri

Aile her gün birçok mal ve hizmet üretiminin yapıldığı bir birimdir. Üretim yöntemi her ne kadar iyi olsa da daima verimliliği artıracak daha iyi bir yöntem geliştirilebilmektedir. Üretim yönteminin geliştirilmesinde üretim süreçlerinin her aşamasında aşağıdaki soruların cevaplanması gerekmektedir. Bu sorular üretimin amacını, üretim yerini, üretimi yapan bireyi, üretim yöntemini irdelemektedir. Bu soruların doğru cevaplarının bulunması daha iyi bir üretim yönteminin gelişmesini sağlamaktadır.

Üretim amacının doğru ortaya konulabilmesi:
– Ne yapılıyor? —–► Bardağa kutudan meyve suyu dolduruluyor.
– Niçin yapılıyor? —–► Çocuğa kahvaltılık içecek hazırlamak için yapılıyor.
– Başka ne yapılabilir? —–► Çay, kahve, süt, ayran, taze meyve suyu.
– Ne yapılmalıdır? —–► Süt ya da taze meyve suyu verilmelidir.

Üretim yerinin uygunluk durumunun belirlenmesi:
– Nerede yapılıyor? —–► Servis ünitesinde (Taze meyve suyu).
– Niçin orada yapılıyor? —–► Yüksekliği vücut ölçülerine uygun olduğu için.
– Başka nerede yapılabilir? —–►Temizleme merkezinde, yıkama merkezinde, yiyecek hazırlama merkezinde, pişirme ünitesinde, meyve suyu sıkma aracının montajının yapılacağı özel alanda.
– Nerede yapılmalıdır? —–► Yiyecek hazırlama merkezinde ya da özel alan hazırlanmalıdır.

İşlem sırasının uygunluk durumunun belirlenmesi:
– Ne zaman yapılıyor? —–► Kahvaltından yarım saat önce.
– Niçin o zaman yapılıyor? —–► Kahvaltı sofrasını kurmaya zaman kalması için.
– Ne zaman yapılabilir? —–► Önceden hazırlanıp buzdolabında saklanabilir. Servis yapılacağı anda hazırlanabilir.
– Ne zaman yapılmalıdır? —–► Servis yapılacağı anda hazırlanmalıdır.

Üretimi yapan bireyin uygunluk durumunun belirlenmesi:
– Kim yapıyor? —–► Anne yapıyor.
– Niçin o kimse tarafından yapılıyor? —–► O sorumlu görünüyor.
– Başka kim yapabilir? —–► Baba, kız çocuk, erkek çocuk.
– Kim yapmalıdır? —–► Erkek çocuk yapmalıdır.

Üretim yönteminin uygunluk durumunun belirlenmesi:
– Nasıl yapılıyor? —–►Limon sıkacağında
– Niçin o biçimde yapılıyor? —–► Meyve suyu sıkma aracını kullanıma hazır tutmak zor olduğu için.
– Başka ne biçimde yapılabilir? —–► Meyve suyu sıkma aracı ile yapılabilir.
– Nasıl yapılmalıdır? —–► Meyve suyu sıkma aracının uygun bir yere montajı yapılmalı ve araç kullanılarak yapılmalıdır.

Yukarıda kahvaltı hazırlama aktivitesinden sadece içecek üretimine ilişkin çok sınırlı bir örnek verilmiştir. Yöntem geliştirme sürecinde yapılan her aktiviteye bu sıraya göre düzenlenecek sorular dizgisel olarak sorulmalıdır.

Sıra Sizde

İrdelenmesi gereken üretim süreç basamaklarını açıklayınız.

Üretim Alanının Tasarım ve Donanımı

Ailenin yaşadığı konutun yapısı, mekanların bağlantısı ve eşyaların yerleştirilişi fizyolojik kaynakların verimliliğini etkilemektedir. Konutun her alanında çeşitli aktiviteler olmakta ve buna bağlı birçok üretim gerçekleşmektedir. Ancak üretimin en yoğun olduğu alan mutfaktır.

Üretim alanının tasarım ve donanımının estetik yapısı aile bireylerine psikolojik etki ve motivasyon açısından önem taşımaktadır. Bu da verimliliği etkilemektedir. Ancak daha hızlı iş üretmek ve yorgunluğu azaltmak açısından bakınca üretim alanının tasarım ve donanımına iş akışı ve ergonomik açıdan bakmak gerekmektedir.

Özellikle üretimin yoğun olduğu mutfak alanında iş akışı verimliliği büyük ölçüde etkilemektedir. Mutfak aktiviteleri ve bu aktivitelere ilişkin ünitelerin belli bir düzende, o alanda yer alması gerekmektedir.

Üretim alanı; hammadde alımında, son ürünün servisi devresine kadar üretim süresi boyunca en az dolaşımla, en kolay akışı sağlayacak biçimde planlanmalı yerleştirilmeli ve donanımı yapılmalıdır. Konut mutfakları ailenin besin ihtiyacını karşılamak amacı ile düzenlenmiş birimlerdir. Bu birimde yer alan üniteler yiyecek depolama, hazırlama, pişirme ve servis üniteleridir. Bu üniteler çeşitli çalışma merkezlerinden oluşmaktadır.

Bu çalışma merkezli mutfak alanlarında çeşitli tiplerde düzenlenmekte ve donatılmaktadır. Bütün mutfak tiplerinin düzen ve donanımının da temel ilke çalışma merkezlerinin kullanım sırasına göre sağdan sola doğru sıralanması olmalıdır.

Çalışma merkezileri iş akışı sırasında sağdan sola doğru düzenlenir

Konutların iş akışı açısından uygun duruma getirilmesi fizyolojik kaynakların verimliliğini artırmaktadır.

Çalışma merkezlerinin ergonomik tasarlanması, aile bireylerinin fiziksel bütünlüğünü koruma yanında, onlara fiziksel özelliklerini, fizyolojik ve psikolojik yeteneklerini en uygun biçimde kullanma ortamı yaratmaktadır.

Ergonomik önlemlerin pek çoğu masa, sandalye, makina ve diğer araçların üretim aşamasında dikkate alınmaktadır. Ancak ünitelerin oluşturulması, düzenlenmesi ve bazı ev eşyalarında model değişikliği yaratmak istemenin getirdiği uç tasarımlarda ergonomik tasarlama göz ardı edilmektedir. Bu durum sırt ağrısı, bel kemiğine ilişkin kazalar ve zor çalışma koşulları oluşturmaktadır. Üretim alanının düzenlenmesinde alışkanlık sağlamak üzere bütün araç ve malzemeler için değişmez yerler belirlenmelidir.

Sıra Sizde

Yorgunluğu azaltmak ve üretimi artırmak için üretim alanının tasarım ve donanımı hangi açılardan değerlendirilmelidir?

İşgücünü Geliştirme

İşgücünde etkin olan unsurlar bireyin hareket gücünü sağlayan bireysel enerji ve vücut kaslarıdır. Bireysel enerji; bireyin tükettiği besinlerin vücutta kullanılması sonucu oluşan, bireyin hareket etme ve iş yapma gücü olarak tanımlanabilmektedir. Bireysel enerjinin iş gücü bireyin yaş, sağlık, cinsiyet vb. faktörlere göre farklılık göstermektedir. Ayrıca bireylerin işgücü kapasiteleri günün belli saatlerinde iniş ve çıkış yapmakta her birey için farklı bir verimlilik grafiği oluşmaktadır. Bireysel enerjinin etkinliğini bireyin psikolojik durumu ve yapılacak işe motivasyonu çok etkilemektedir.

Bireysel enerjinin verimliliğini artırmak için sağlıklı olmalı ve insan vücudunu doğal kullanarak yorgunluğu önlemek gerekmektedir. Hareket etüdünün kurucusu Frank Gilberth tarafından ilk kez kullanılan hareket ekonomisi ilkeleri Barnes tarafından geliştirilerek şu andaki kullanılan duruma getirilmiştir. İnsan vücudunu kullanmadaki hareket ekonomisinin temel ilkesi hareketin en düşük sayıda olması şeklindedir. Bu ilkede vücut organların etrafında hareket ettiği eksen esas alınmıştır.

Hareket ekonomisinin temel ilkeleri

Bu sıralamada zorunlu kalmadıkça üst sıralamada yer alan vücut organları kullanamamaya çalışılmalıdır. Alt sıralarda özellikle birinci ve ikinci sırada yer alan organların kullanımı ile yapılan aktiviteler daha az çaba gerektirmektedir. O nedenle üretim alanları düzeni yapılırken gerekli olan her şeyin kolay ulaşılabilecek (omuz, bel, dirsek) seviyenin dikkate alınması ve birinci, ikinci sıralamadaki organların (küçük kasların) kullanımı ile işin yapılması düşünülmelidir.

Beşinci sıralamada yer alan sırt kasları zayıf kaslardır. Çalışma alanları sırt kaslarının eğilerek kullanımını gerektirecek şekilde düzenlenmemelidir. Zorunlu durumlarda sırt kaslarını kullanmadan kuvvetli kaslardan olan bacak kaslarını dizden bükerek kullanmalıdır.

İki el ile yapılacak rutin işlerde iki el aynı anda harekete başlamalı, kolların hareketi simetrik ve zıt yönlü olmalı, hareketler aynı anda yapılmalı ve eller aynı anda boş kalmalıdır. Bazı çalışmaların sürekli tekrarlanması, ilmek atma, örme, dikme, dokuma, biçimlendirme gibi becerilerin gelişmesini sağlamaktadır. Kasların becerisinin gelişmesi üretimi hızlandırmakta ve ürün kalitesini artırmaktadır.

Sıra Sizde

Hareket ekonomisinin temel ilkesini açıklayınız. Kendinize ilişkin hareketlerin ne oranda bu ilkelere uyduğunu irdeleyiniz.

Üretimde Kullanılan Araç ve Gereçler

Bunlar fiziksel kaynaklardandır. Bu araçlar evde üretilen mal ve hizmetlerde kullanılan buzdolabı, mixer, elektrik süpürgesi, çamaşır makinası, ocak, fırın, bilgisayar, televizyon gibi üretime hız katan, kalitesini artıran yorgunluğu azaltan araçlardır. Bu araçların, üretimde sağlayacağı yarar ile elde edilmesi için tüketilen kaynak karşılaştırılarak verimlilik durumu belirlenmelidir. Gereçlerin verimliliğinde de aynı ilke söz konusu olmaktadır.

Sıra Sizde

Üretimde kullanılan araç ve gereçlerin verimliliğinde kriter ne olmaktadır?

Çalışma Koşullarının İrdelenmesi

İnsan vücudunun çok geniş bir uyum yeteneği bulunmaktadır. Yine de kötü çalışma koşulları ve yorgunluk sonucu görülen üretim bozukluğu ve malzeme israfı ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Üretim sürecinde araçların, üretim alanının ve diğer verilerin iyi görünebilirliği üretimin hızlanmasına, huzurlu üretimin ve israfın azalmasına, görsel yorgunluğun psikolojik isteksizliğin ve baş ağrılarının önlenmesine neden olmaktadır. O nedenle çalışma ortamı lokal ya da doğal bir biçimde yeterli düzeyde aydınlatılmalıdır.

İç alan renklerini aydınlatma açısından katkıları dikkate alınmalı, renklerin yansıma etmeni düşünülerek iç alanlar renklendirilmelidir. Renkler beyaza yaklaştıkça yansıma etmeni yüzdesi artmakta, renkler koyulaştıkça yansıma etmeni yüzdesi azalmaktadır.

Üretim alanında ısı, nem, gürültü, koku ve havalandırma durumu açısından da gerekli düzenlemelerin yapılması, güvenli üretim sistemlerinin kurulması, çalışma koşullarının iyileştirilerek aile bireylerinin verimliliğinin artırılması sağlanmalıdır.

Sıra Sizde

Çalışına koşullarının iyileştirilmesine hangi amaçla hangi açılardan bakılmalıdır?

Zamansal Kaynakların Geliştirilmesi

Zamansal kaynakların geliştirilmesinin mümkün olmadığı ancak etkin kullanımının söz konusu olduğu daha önce belirtilmişti. Diğer insansal kaynakların geliştirilmesi, bireyin zamanını etkin kullanması sonucunu getirmektedir.