Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
23.09.2014
Ders: Halkla İlişkiler ve İletişim      Ünite 2      12 Şubat 2011 Ara     

İletişimde Sorunlar ve Engeller

İletişim sürecinde, karşılıklı olarak anlam paylaşımını engelleyen ve sorun olarak kendisini gösteren çok sayıda etkenden söz edebiliriz. Gerek kişiler arası gerekse kitle iletişiminde bu tür iletişimi engelleyen sorunların yaşanmasını doğal karşılamalıyız. Özellikle kişiler arası iletişimde özellikle insanın derin ve karmaşık bir psikolojik yapıya sahip olması, toplumsal ve kültürel özelliklerin karmaşıklığı, farklılığı, ekonomik, toplumsal ve iş yaşamının ağır koşulları içinde insan, kendisiyle ve başkalarıyla olan iletişimini olumsuz yönde etkileyen çok çeşitli sorunlarla boğuşmaktadır. Bununla birlikte, yaşamımızı sürdürebilmek için, her türlü sorunla olduğu gibi iletişim sorunlarıyla da mücadele etmek zorundayız. Sorunları görmezden gelmek, sorunların altında ezilmek, insanı zayıflatır. Yaşamı kurma ve geliştirme gücümüzü azaltır. Bu nedenle toplumsal ilişkilerinde insanın kendisini, kendine ve başkalarına etkin bir şekilde ifade edebilmesi için öncelikle bu iletişim sorunlarını tanıması ve buna bağlı olarak da çözümü için bilgi ve becerilerini geliştirerek çaba harcaması gerekir. Genel olarak iletişime engel olan etkenlerden önemli olan bazılarını, şu şekilde açıklayabiliriz:

Kişisel Engeller

İletişimin olmazsa olmaz iki temel öğesi olan kaynak ve alıcının temel amacı, etkin bir iletişimi sağlamak olsa bile, bilerek veya bilmeyerek bazen özellikle kendileri, iletişimin önünde ciddi bir sorun oluşturabilirler. Bu durum, kaynak ve alıcının farklı kişilik yapılarına sahip olmalarından kaynaklanır. Kişisel ihtiyaçları ve istekleri, değer yargıları, kültür düzeyleri, içinde bulundukları duygusal ortam, alışkanlıkları, zevkleri ve özlemleri birbirinden farklı iki insan, doğal olarak iletişimin önündeki en büyük engeldir. Şair Atilla İlhan, bir şiirinde “Olmayacak bir şey, bir insanın bir insanı anlaması” dizesiyle iki insan arasındaki iletişimin hiçbir zaman tam olarak gerçekleşmeyeceğini söylemektedir. İletişimin kişisel engellerinden en önemlileri arasında, “algılama farklılıkları” bulunmaktadır. Algılama, iletişim sürecinde önemli rol oynar, çünkü iletişim, gönderilen mesajın, alıcı tarafından algılanması sonucunda başlar. Bu nedenle algılama, iletişimde bir çeşit filtre görevi üstlenmesi nedeniyle aynı zamanda bir iletişim engelidir. Bireyin, mesajı doğru olarak algılamasını engelleyen etkenlerin en önemlilerini şu şekilde sıralayabiliriz:

1. İnsanlar önyargılı ve seçidirler. Duymak istediklerini duyar, görmek istediklerini görür.
2. Korku ve diğer duygusal durumlar mesajın algılanmasını zorlaştırır.
3. Güven eksikliği, etkin iletişimin önemli bir engelidir.
4. İfade zorlukları anlaşılmazlığın ve karışıklığın kaynağıdır.
5. Aşırı bilgi yükü ve iletişim becerisindeki eksiklik.

Alıcı, kaynağın iletmek istediği her mesajı tam olarak algılayamaz. Bu, alıcının mesaja gerektiği kadar önem vermemesinden kaynaklanabilir. Ayrıca, alıcının kaynağa olan güveni, inancı ve tutumu da kaynaktan gelecek mesajları farklı şekiller de yorumlamasına neden olabilir. Herhangi biriyle iletişim kuruduğumuz zaman, duyduğumuz veya anladığımız şey, bir başka deyişle iletilenlerden seçerek algıladıklarımız büyük ölçüde bizim kişisel deneyimlerimizle ilişkilidir. Yeni bir şey duyduğumuz zaman genellikle onu geçmişte denediğimiz benzer bir şeyle karşılaştırırız. Duyduğumuz yeni bir mesaj, hiçbir zaman salt anlamıyla algılanmaz, önceden edindiğimiz deneyim ve bilgilerimizin etkisinde kalarak mesajı algılarız. Böylece yeni bir mesaj, eski bir deneyimin gölgesinde algılanır ve eskiye ait deneyimler yeni mesajın engeli olarak ortaya çıkar.

İletişimin Psikolojik Engelleri

İnsanlar genellikle, kendi inançlarıyla çatışan iletişim mesajlarını ya inkâr eder ya da reddeder. Bazen de mesajları, işimize gelecek şekilde nasıl anlamak istiyorsak o şekilde anlamak için çarpıtırız. Sadece alıcının kişisel deneyimleri ve inancı değil, kaynağın anlatım biçimi ve psikolojik yapısı da bir iletişim engeli oluşturabilir. İletişimi başlatan kaynağın verdiği mesajlar alıcı tarafından alınmak istenmediğinde, iletişim engellenir. Buna, tıkanık iletişim denir. Tıkanık iletişimde mesajlar, genellikle alıcısız kalır. Alıcı fiziksel olarak var olmasına karşın, psikolojik olarak orada değildir.

İletişimi engelleyen diğer bir psikolojik etken de, kişilerin farklı duygusal yapılarıdır. Örneğin bir iş ortamında çalışanlardan bazılarının fazla duygusal olmaları, somut olarak ortaya konan bir davranışın değerlendirilmesi yerine, duygularını işin içine fazlasıyla katmaları, örneğin aşırı derece alıngan ya da kuruntulu olmaları, o iş yerinde ciddi iletişim sorunlarının yaşanmasına neden olabilir. Sözgelimi, bir amirin duygusal bir kişiliğe sahip olması, en ufak bir şeyde sinirlenip, bağırıp, çağırması, astlarının ondan korkmalarına neden olacak bu da mesajın algılanmasını, anlaşılmasını engelleyecektir. Dikkat dağınıklığı ise iletişim sürecinde bir diğer önemli iletişim engeli olarak karşımıza çıkar. Dikkati dağınık olan biri kaynağın mesajını algılayıp, anlayamaz. Dikkat dağınıklığını aşmanın en iyi yolu, etkin dinleme alışkanlığı edinmektir.

İletişimin Amacıyla İlgili Sorunlar

Her iletişim davranışının bir amacı vardır. İletişimin temel amacı, kişiler açıkça dile getirilmese de başkaları üzerinde etkili olmak ve onları etkilemektir. Bunun için, iletişimde neyi, kime, ne zaman, nasıl ve tür bir etki yaratmak için ileteceğimizi belirlememiz gerekir. Böyle olmakla birlikte, bu amacın gerektirdiği ön hazırlığı genellikle iletişimimize, alışkanlıklarımız ve kalıplaşmış davranışlarımız yön verdiği için özellikle günlük iletişimlerimizde pek yapmayız.

Hedefle Alıcının Değişik Olması

Bazen iletişimde, kaynağın saptadığı hedef alıcıyla ilgili olarak sapmalar ortaya çıkabilir. Yani, kaynağın iletmek istediği mesaj istediği kişilerden farklı kişilere ulaşabilir. Örneğin, bir arkadaşa yazılan mektup, cep telefonuyla gelen bir mesaj yanlışlıkla ilgisiz biri tarafından okunabilir, yetişkinlere göre yapılmış bir film çocuklar tarafından izlenebilir, birisine söylenen sözler orada bulunan başkaları tarafından kendilerine söylenmiş sayılabilir. Böyle bir durum sonucunda, iletişim kaynağı mesajlarıyla istemediği bir etkiye yol açarak, kendisine yönelik beklenmedik tepkilerin yaşanmasına neden olabilir.

Mesaj İçeriğinin Bozulması

Arada başka insanların aracılığıyla kurulmaya çalışılan iletişimlerde mesajların uğrayabileceği değişiklikler ve bozulmalar da bir diğer iletişim engelini oluşturur. Kitle iletişiminde kaynaktan gelen mesajları alan ve bunları almayanlara ikincil bir yayın yapanlar doğal olarak böyle bir sorunun yaşanmasına neden olabilirler. Kişiler arası iletişim durumlarında da kaynak, alıcıya başkaları aracılığıyla ulaşmak istediğinde ya da zorunda kaldığında da yanlış anlaşılmalar sıkça yaşanmaktadır. Kaynağın alıcıya uzaklığının, araya giren ve mesajları taşıyan ya da aktaran insanların sayısının fazlalığı, mesajların doğru bir şekilde anlaşılmasını engeller. Bu sorunu, askeri ya da emniyet teşkilatları gibi hiyerarşik yapıya sahip kurumlarda yaşanabilecek abartılı fakat sevimli olduğunu düşündüğümüz bir örnekle açıklamaya çalışalım.

1. Yüzbaşı, astsubaya, Bildiğimiz gibi yarın güneş tutulması var ve bu, her gün olmaz. Adamlarınızı saat 5′te, kır giysileri içinde manevra alanına gönderiniz. Onlar olayı görecekler ve ben onlara gerekli açıklamalarda bulunacağım. Eğer yağmur yağarsa, görecek hiçbir şey olmayacaktır. Ve bu durumda adamlarınızı odalarına bırakacaksınız.
2. Astsubay, nöbetçi çavuşa, Yüzbaşının emirleri gereğince, yarın sabah 5′te kır giysileri içinde güneş tutulması olacaktır. Yüzbaşı, manevra alanında gerekli açıklamalarda bulunacak, bu her gün olmaz. Eğer yağmur yağarsa görülecek hiçbir şey olmayacaktır ve olay odalarda cereyan edecektir.
3. Nöbetçi çavuş, onbaşıya, Yüzbaşının emriyle yarın sabah saat 5′te, manevra alanında tutulmanın açılışı, adamlar kır giysileri içinde. Eğer yağmur yağarsa ki bu her gün olmaz, yüzbaşı odalarda bu nadir görülen olay hakkında gerekli açıklamaları yapacaktır.
4. Nöbetçi onbaşı, erlere, Yüzbaşı yarın saat 5′te manevra alanında gerekli açıklamalarla kır giysileriyle güneşi tutturacaktır. Eğer yağmur yağarsa, bu nadir olgu odalarda cereyan edecektir ve bu her zaman olmaz.

5. Erler kendi aralarında, Yarın, çok erken, saat 5′te, manevra alanında güneş yüzbaşıyı odasında kapatacaktır. Eğer yağmur yağarsa, bu olay kır giysileri içinde cereyan edecektir, bu ise her gün olmaz.

Statü Farklılıkları

Toplumsal ilişkiler rol ve statüye göre belirlenen ilişkilerdir. Statü, bir toplumsal sistem içerisinde bireyin elde ettiği yeridir. Her toplumda, her grupta bireylerin toplumsal değerler sistemine göre belirlenmiş statüleri ve rolleri vardır. Belli bir iletişim durumunda tarafların karşılıklı rol ve statü ilişkilerini doğru tanımlamaları çok önemlidir. Rol ve statü ilişkilerine bağlı olarak çıkabilecek iletişimin sorunlarını dört grupta örnekleyebiliriz:

1. Tanımlama ve buna bağlı olarak beklenti farkından doğabilecek sorunlar: Çalıştığımız kurumda, nasıl karşılanacağını düşünmeden ast olarak, amirimizle kendimize ilişkin özel konuları konuşup, ondan özel bir yardım istediğimizi düşünelim. Bu durum, ast ile üst ilişiklerinin rol ve statü tanımlarına uymadığında yanlış anlamalar ve tepkilere yol açabilir.
2. Rol ve statü ilişkilerinin ortama göre değerlendirilmemesinden kaynaklanabilecek sorunlar: Özel yaşamında yakın arkadaş ya da akraba olduğu amiriyle, iş yerinde ya da başkalarının yanında, yakın arkadaş ya da akrabası olduğu için senli benli olması bu başlık altındaki sorunlara örnek oluşturabilir.
3. Belli bir rolün, otoritenin saygınlığın, gücün bilinmemesinden ya da azımsanması nedeniyle ortaya çıkabilecek sorunlar: Örneğin, karakolda ya da Jandarma komutanlığında, amir ya da komutanla nasıl konuşulacağının bilinmemesinden ötürü ortaya böyle bir sorun çıkabilir.
4. Belli bir statüye ilişkin davranış beklentilerin gereğinden fazla olmasından kaynaklanabilecek sorunlar: Örneğin, Bir jandarma erinin kendisini ziyarete gelen hısım ya da arkadaşlarından sahip olduğu statüsünün üstünde bir saygı görme beklentisi içinde olması gibi.

Zaman Baskısı

Bir diğer önemli iletişim engeli de zaman baskısıdır. Kurumlarda yöneticiler, zaman sınırlılığı nedeniyle tüm astlarıyla iletişim kurma olanağına sahip olamayabilirler. Bu nedenle iletişim kurma konusundaki zaman baskısı, çoğu kez iletişim sorunlarına neden olur. Fiziksel uzaklık da bir diğer iletişim engelidir. Biriyle yüz yüze görüşmemiz olanaksız olduğunda, fiziksel uzaklık da iletişimin önünde engel oluşturur.

Sıra Sizde

Etkin bir iletişimin önündeki engelleri sıralayarak, gündelik hayatınızda ve iş ortamınız da hangi engellerle daha sık karşılaştığınızı tartışınız.

“İletişimde Sorunlar ve Engeller” için 1 cevap

  1. [...] Engelleriİçindekiler- Giriş İletişim ve İşlevleri İletişim Süreci ve Öğeleri İletişimde Sorunlar ve Engeller Özet Test Soruları Yaşamın İçinden Başvuru KaynaklarıGİRİŞİletişim, polis ve [...]

Bir Cevap Yazın

*