İktisatta Grafiklerin Kullanımı

İktisat kitaplarında yer alan iktisat teorilerini rahatlıkla anlayıp, öğrenebilmeniz için en önemli önkoşullardan birisi, grafiklerin nasıl oluşturulduklarının bilinmesi ve yorumlanmasıdır. Ayrıca birçoğunuz, gelecekte de, belki de sıklıkla grafiklerle ilgilenmek durumunda kalacaksınız. Çünkü, grafikler sadece ders kitaplarında değil, gazetelerde yer almakta; doktorlar hastalarındaki gelişmeyi bu grafikler sayesinde izleyebilmektedir. TC hükümeti, yabancılara ne kadar borcumuz olduğunu ve borcun zaman içerisinde nasıl geliştiğini bu grafikler sayesinde görebilmektedir. İşletmeler, kâr ve satış performanslarını bu grafikler sayesinde kontrol etmektedirler. Sosyal olaylara ilgi duyan bireyler ise, örneğin, İstanbul’daki suç oranlarında artış gibi çeşitli konulardaki genel eğilimleri yine grafikler sayesinde inceleyebilmektedir.

Bu örneklerden de anlaşılacağı gibi grafikler, çok sayıda gözlemden oluşan verilerin gösterilmesinde, bunların analiz edilmesinde ve yorumlanmasında bize çok büyük katkılar sağlamaktadır. Grafikler sayesinde, sayılarda gizlenmiş olan açık istatistiki ilişkileri rahatlıkla görme olanağı kazanmaktayız. Bununla birlikte, kötü bir biçimde oluşturulan grafiklerin ne derece kafa karıştırıcı olabileceği ve yanlış sonuçlara bizi götüreceği de unutulmamalıdır. Bu ekte, önce, bir grafiği anlayabilmek için gerekli bilgileri verecek, daha sonra iktisadi modellerde kullanılan grafikleri açılayacağız ve nihayet eğimi tanımladıktan sonra bir doğru ve eğrinin eğiminin nasıl ölçülebileceğini ele alacağız.

İki Değişkenli Grafikler

Günümüz iktisadı oldukça niceliksel bir disiplindir. Yapılan iktisadi analizlerin çoğunluğu, değişkenler arasında iktisadi ilişkilerin incelenmesinden oluşmaktadır. İşte değişkenler arasındaki niceliksel ilişkinin görsel olarak gösterimi bir grafiği ifade eder. Bu kitap boyunca iktisadi analizlerde kullanacağımız grafik türü iki değişkenli grafik olacaktır. Dolayısıyla şimdi önce iki değişkenli-grafiğin nasıl oluşturulduğunu anlamaya çalışalım.

İki Değişkenli Grafiğin Oluşturulması

Adından da anlaşılacağı gibi iki değişkenli-grafik, iki değişken arasındaki niceliksel ilişkiyi ifade eder. Genellikle iki değişkeni içeren ilişkilerde, bağımlı değişken veya açıklanan değişken denilen değişken, bağımsız değişken veya açıklayıcı değişken denilen değişkendeki değişmelerden dolayı veya ona tepki olarak hareket eder. Bir grafiğin yatay ekseni x-ekseni; dikey ekseni ise y-eksenidir. Hem x hem de y-eksenleri birer sayı doğrusunu ifade eder. Bu sayı doğruları ile ilgili olarak iki hususu grafikleri iyi anlayabilmek ve analiz edebilmek için unutmamamız gerekir. Bunlar:

- Eksenler üzerindeki her nokta eksenleri eşit parçaya böler.

- Eksenler üzerindeki her noktayla ilişkili sayılar soldan sağa doğru gidildikçe artar veya sağdan sola gidildikçe azalır.

Şekil Ek-1′de görüldüğü gibi x-ekseni üzerinde soldan sağa doğru gidildikçe sayılar aratmaktadır.