Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
17.09.2014
Ders: Hukuka Giriş      Ünite 14      5 Nisan 2010 Ara     

İdari Yargı

Amaç 3

İdari yargı kavramının tanımını verebilmek, İdari yargı yerlerinin hangileri olduğunu ve bunların görevlerini saptayabilmek

Kavram

İdari yargı, idari makamların idare hukuku alanındaki faaliyetleri dolayısıyla ortaya çıkan uyuşmazlıkların çözümlenmesini konu alan bir yargı türüdür. Başka bir deyişle, idari yargının uğraş alanına, Devlet ve belediyeler gibi kamu kuruluşlarının idare hukuku ile ilgili eylem ve işlemlerinden doğan idari uyuşmazlıklar ve davalar girer. İdari yargıyı, biri Genel İdari Yargı, diğeri Askeri İdari Yargı olmak üzere başlıca iki gruba ayırabiliriz. Ancak, Askeri İdari Yargı aynı zamanda Askeri Yargı türü içine de girdiğinden, burada sadece genel idari yargı türünü ele alacak, askeri idari yargıyı daha sonra Askeri Yargı bölümünde açıklayacağız.

Sıra Sizde

İdari yargı kaç türe ayrılır?

Genel İdari Yargı türünde yer alan yargı yerleri çeşitlidir. Gerçekten, 1982 yılında yapılan yeni düzenlemeden önce, ülkemizde var olan idari yargı yerleri, bir taraftan yargı görevini yürütürken, diğer taraftan idari görevlerle de uğraşıyorlardı. Yüksek mahkeme niteliğinde olan Danıştay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi dışındaki idari yargı yerleri, yargı görevinden çok idari görevleri yürüten kuruluşlar biçiminde çalışıyorlardı. Milli Güvenlik Konseyi döneminde yapılmış olan yeni düzenlemeyle ilk derece mahkemeleri olarak İdare Mahkemeleri ile Vergi Mahkemeleri kurulmuş, bunun yanında Bölge İdare Mahkemelerine de yer verilmiş ve böylece bir yüksek mahkeme olan Danıştay’ın özellikle iptal davaları bakımından genel görevli mahkeme olma niteliği ortadan kalkmış, bu nitelik idare ve vergi mahkemelerine verilmiştir. Danıştay, genel idari yargı alanındaki yüksek idare mahkemesi olarak, idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme mercii olduğu gibi, kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakan bir idari yargı yeridir. Bölge İdare Mahkemeleri ise, ilk derece mahkemelerinin bazı kararlarını itiraz yoluyla inceleyen bir idari yargı yeridir.

Sıra Sizde

Genel İdari yargı türünde yer alan yargı yerleri nelerdir?

İdari Yargı Yerleri

İdari yargıda ilk derece ve son derece yargı yeri olarak çeşitli mahkemeler vardır. Şimdi bunları kısaca ele alacağız.

İdari yargı yerleri

İdare Mahkemeleri

1982 tarihinde 2576 sayılı “Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun”la yeni düzenleme yapılıncaya kadar ülkemizde ilk derece idari yargı yeri olarak İl Yönetim Kurulu, İlçe Yönetim Kurulu, Vergiler Temyiz Komisyonu, Vergi İtiraz Komisyonu ve Gümrük Hakem Heyeti gibi kuruluşlar görev yapmaktaydılar. Yeni düzenlemeyle bu kuruluşların görevleri sona ermiş, bunların yerini yukarıda belirttiğimiz gibi, idare ve vergi mahkemeleri almıştır. Bölge idare mahkemelerinin yargı çevreleri İçişleri ve Maliye Bakanlıklarının görüşü alınmak suretiyle Adalet Bakanlığınca saptanır.

Sıra Sizde

İdare mahkemelerinin görevi nedir?

İdare mahkemelerinde bir başkan ile yeterince üye bulunur. Ancak, mahkeme bir başkan ve iki üyeden oluşur. İdare mahkemeleri, genel idari yargı alanında ilk derece (hüküm) mahkemeleri olup kanunlarla başka yargı yerlerinin görev alanına girmeyen, diğer bir deyişle vergi mahkemelerinin görevine giren davalar ile ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da çözümlenecek olanlar dışındaki iptal davalarını, tam yargı davalarını, genel hizmetlerden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaları ve kanunla verilen diğer işleri çözümler.

İdare mahkemeleri bir başkan ve iki üyeyle toplanarak uyuşmazlıkları oy çokluğuyla karara bağlar. Başkanın özrü (mazereti) halinde mahkemeye kıdemli üye başkanlık eder. Kural olarak idare mahkemeleri, önlerine gelen uyuşmazlıkları kurul halinde toplanıp görüşerek karara bağlarlar. Ancak, idare mahkemeleri toplamı bir milyar lirayı aşmayan konusu belli parayı içeren idari işlemlere karşı açılan iptal davaları ile tam yargı davalarını tek hakimle karara bağlarlar. İdare mahkemelerinin tek hakimle vermiş olduğu kararlara karşı bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir. İdare mahkemelerinin kurul halinde verdikleri kararlara karşı da Danıştay’a başvurma olanağı vardır.

Sıra Sizde

İdare mahkemeleri kaç kişiden oluşur?

Vergi Mahkemeleri

Vergi mahkemeleri de idare mahkemeleri gibi ilk defa 1982 yılında yapılan düzenleme ile kurulmuş olan yargı yerleridir. Bundan önce bu mahkemelerin görevleri Vergiler Temyiz Komisyonu, Vergi İtiraz Komisyonu gibi kuruluşlar tarafından yürütülüyordu.

Bölge idare mahkemelerinin yargı çevresinde yeteri kadar vergi mahkemesi bulunur. Vergi mahkemelerinin kuruluş yerleri ve yargı çevreleri de aynı şekilde idare mahkemelerinde olduğu gibi İçişleri ve Maliye Bakanlıklarının görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca saptanır.

Sıra Sizde

Vergi mahkemelerinin görevi nedir?

Vergi mahkemelerinde bir başkan ve yeterince üye bulunur. Ancak, mahkeme bir başkan ve iki üyeden kurulur. Vergi mahkemeleri, genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davaları; bu konularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulanmasına ilişkin davaları çözümler. Vergi mahkemeleri, bir başkan ve iki üyeyle toplanarak uyuşmazlıkları oy çokluğuyla karara bağlar. Başkanın bulunmaması halinde mahkemeye kıdemli üye başkanlık eder. Vergi mahkemeleri kural olarak önlerine gelen vergi uyuşmazlıklarını kurul halinde toplanarak karara bağlarlar. Ancak, vergi mahkemeleri her türlü vergi, resim harç ve benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları toplamı bir milyar lirayı geçmeyen tarhlara ve bu miktarlarla sınırlı olarak Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulanmasına ilişkin davaları tek hakimle karara bağlar. Vergi mahkemelerinin kurul halinde vermiş olduğu kararlara karşı Danıştay’a, tek hakimle vermiş olduğu kararlara karşı ise bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir.

Sıra Sizde

Vergi mahkemeleri kaç kişiden oluşur?

Bölge İdare Mahkemeleri

Bölge idare mahkemeleri, bölgelerin coğrafi ve iş durumuna göre İçişleri ve Maliye Bakanlıklarının görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur ve yargı çevreleri saptanır. Bölge idare mahkemeleri bir başkan ve iki üyeden oluşur. Bir kısım bölge idare mahkemelerinde üyelik görevi o bölgede bulunan idare ve vergi mahkemeleri başkanlarınca; bir kısım bölge idare mahkemelerinde ise bölge idare mahkemesine atanan devamlı üyelerce yerine getirilir.

Sıra Sizde

Bölge idare mahkemeleri kaç kişiden oluşur?

Bölge idare mahkemelerinin görevi, idare ve vergi mahkemelerinin tek hakimle verdiği kararlara karşı yapılan itirazlar ile idare ve vergi mahkemeleri arasında çıkacak görev ve yetki uyuşmazlıklarını inceleyerek kesin karara bağlamaktır.

Sıra Sizde

Bölge idare mahkemelerinin görevi nedir?

Bölge idare mahkemeleri, bir başkan ve iki üyeyle toplanarak oy çokluğuyla karar verir. Başkanın bulunmadığı zamanlarda mahkemenin üyesi olan idare veya vergi mahkemesinin başkanlarından kıdemli olanı başkanlık eder; üyelik mahkemeye atanmış üyelerce yürütülüyorsa, en kıdemli üye başkanlık eder.

Gerek bölge idare mahkemelerinde, gerek idare ve vergi mahkemelerinde görev yapan başkan ve üyeler hakim statüsüne sahiptirler ve Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca göreve alınırlar. Ankara, İstanbul ve İzmir bölge idare mahkemesi başkanlıklarına Danıştay üyeleri getirilebilir; ancak bu görevlere getirilen Danıştay üyelerinin her türlü hakları saklıdır.

Danıştay

Danıştay, genel idari yargı alanındaki yüksek idare mahkemesidir. Danıştay “idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar” (Any. m. 155/I) . Anayasamıza göre Danıştay “davaları görmek, Başbakan ve Bakanlar Kurulunca gönderilen kanun tasarıları hakkında düşüncesini bildirmek, tüzük tasarılarını ve imtiyaz şartname ve sözleşmelerini inceleme, idari uyuşmazlıkları çözümlemek ve kanunla gösterilen diğer işleri yapmakla da görevlidir” (Any. m. 155/II) .

Sıra Sizde

Danıştay’ın görevleri nelerdir?

Danıştay, ilk derece mahkemesi olarak 2575 sayılı Danıştay Kanununda gösterilen alanlarda açılan iptal ve tam yargı davalarını doğrudan doğruya ve kesin olarak karara bağlar. Örneğin Bakanlar Kurulu Kararlarına veya Başbakanca alınan kararlara karşı açılacak iptal veya tam yargı davaları doğrudan doğruya Danıştay’da karara bağlanır. Danıştay temyiz yeri olarak da, ilk derece idare mahkemeleri ile vergi mahkemeleri tarafından nihai olarak verilmiş olan ve bölge idare mahkemelerine itiraz yoluyla götürülemeyen kararları inceleyerek çözümler. Bunlardan başka Danıştay’ın görevleri arasında idari yargı yerleri arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarını çözüme bağlamak ve idari yargı alanında yargısal kararlar (içtihatlar) arasında çıkan çelişkileri ortadan kaldırmak üzere içtihadı birleştirme kararları almak gibi işler de yer alır. Danıştay’da birisi idari, onikisi dava olmak üzere onüç daire vardır. Dava Dairesi olarak isimlendirilen ve idari davalara bakmakta olan her dairede bir başkan ve en az dört üye bulunur. Dairelerin görüşme yeter sayısı beştir; kararlar oy çokluğuyla alınır. On dava dairesinden her birinin göreceği davalar kanunda belirlenmiştir. Örneğin öğrenci ve öğrenim işlerine Sekizinci Daire bakar.

Sıra Sizde

Danıştay’da kaç tür daire vardır?

Danıştay üyelerinin dörtte üçü, birinci sınıf idari yargı hakim ve savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasında Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu; dörtte biri nitelikleri kanunda belirtilen görevliler arasından Cumhurbaşkanı tarafından seçilir (Any. m. 155/III) . Danıştay Başkanı, Başsavcısı, Başkan vekilleri ve Daire Başkanları, kendi üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilir. Süreleri bitenler yeniden seçilebilirler (Any. m. 155/VI) . Danıştay dava dairelerinde görev yapacak üyelerin yüksek öğrenimlerini hukuk ve programlarında hukuk dallarına yer veren siyasal bilimler, iktisat, idari bilimler ve maliye alanlarında yapmış olmaları gerekir. Danıştay Başkanı ve Başsavcı seçilebilmek için sekiz yıl, Başkan vekili ve Daire Başkanı seçilebilmek için ise altı yıl Danıştay üyeliği yapmış olmak gerekir.

Sıra Sizde

Danıştay üyeleri nasıl seçilir?

Danıştay’da görev alan tetkik hakimleri ve savcılar, meslekte beş yıl hizmet etmiş idari yargı hakimleri arasından Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca atanırlar ve hakim güvencesine sahiptirler. Danıştay’da İdari Dava Daireleri Kurulu ile Vergi Dava Daireleri Kurulu vardır. Bu kurullar o dairelerin başkan ve üyelerinden oluşur. Dava Daireleri Kurullarına Danıştay Başkanı veya vekillerinden biri başkanlık eder. Kurulların toplanma yetersayısı on yedidir, kararlar oy çokluğuyla alınır. İdari Dava Daireleri Kurulu ile Vergi Dava Daireleri Kurulu, idare ve vergi mahkemelerinin ısrar kararlarını incelediği gibi, Bakanlar Kurulunun düzenleyici işlemlerine karşı açılan iptal ve tam yargı davalarını sonuca bağlar.

Sıra Sizde

Danıştay’da kaç dava daireleri genel kurulu vardır?

İdari yargıya başvurma, çeşitli sebeplerden dolayı bir süre ile sınırlandırılmıştır. Gerçekten, İdari Yargılama Usulü Kanununun 7′nci maddesi uyarınca idari işleme karşı dava açma süresi, “özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen durumlarda Danıştay’da ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür”. Bu süreler hak düşürücü sürelerdir. Bu süreler geçtikten sonra dava açılamaz; açılacak olursa davanın her safhasında taraflar bunu ileri sürebilecekleri gibi; mahkemeler de bunu kendiliğinden (resen) ele alabilirler. Dava açma süresi geçmiş bulunuyorsa, dava ret olunur. Dava açma süresi, yazılı bildirim üzerine işlemeye başlar.

Sıra Sizde

İdari dava açma hakkı bir süre ile sınırlanmış mıdır?

“İdari Yargı” için 1 cevap

  1. [...] ve becerilere sahip olacağız.İçindekiler- Giriş Genel Olarak Yargı Anayasa Yargısı İdari Yargı Askeri Yargı Adli Yargı Özet Test Soruları Düşünelim, Tartışalım Yaşamın [...]

Bir Cevap Yazın

*