Hukuk Kurallarının Özellikleri
Yaptırım Kavramı
Yaptırım (müeyyide) herhangi bir kuralın koymuş olduğu emir ve yasaklara uygun surette hareket etmeme, onun yap dediğini yapmama veya yapma dediğini yapma halinde karşılaşılacak olan tepkidir. Bizleri bir kuralın koymuş olduğu emirlere uygun biçimde davranmaya veya onun yasakladığı davranışlarda bulunmaktan kaçınmaya zorlayan da, hep bir tepkiyle, bir yaptırımla karşılaşmak korkusudur.
Örneğin, okulların yönetmelikleri sınavlarda kopya yapmayı yasaklamıştır. Bir öğrenci bu yasağa rağmen kopya yapmaya kalkışırsa, hemen bir tepkiyle, bir yaptırımla karşılaşır ki, bu da o dersten sıfır numara alma ve ayrıca disiplin kovuşturmasına uğrama şeklinde ortaya çıkar. Öğrencileri sınavlarda kopya çekmeye kalkışmaktan önleyen şey, sonunda böyle bir tepkiyle, ağır bir yaptırımla karşılaşmak korkusudur.
Sosyal hayatı düzenleyen kuralların hepsinin bir yaptırımı vardır. Bu yaptırım çeşitli şekillerde ortaya çıkar. Şimdi hukuk kurallarının özelliğini oluşturan maddi nitelikteki yaptırımların türlerini, yani bir hukuk kuralının emir ve yasaklarına aykırı davranışta bulunan kimselerin nasıl bir tepkiyle karşılaşacaklarını inceleyeceğiz.
Yaptırım Türleri
Hukuk kurallarının yaptırımı genellikle o hukuk kuralını koymuş olan yetkili makam tarafından önceden belirtilmiştir. Bunların çeşitli türleri vardır. Aşağıda bunları ele alacağız:
Ceza
Hukuk kurallarından bazılarının koymuş oldukları emir ve yasaklara aykırı davranışta bulunan kimselerin karşılaşacakları tepki ceza dır. Bir hukuki yaptırım olarak cezanın çeşitli türleri vardır. Örneğin; hapis ve adli para cezaları gibi özgürlüğü bağlayıcı cezalar. Diğer taraftan, askeri ceza hukuku kuralları da birtakım cezalar koymaktadırlar. Örneğin göz ve oda hapsi cezası, katıksız hapis cezası gibi. Nihayet disiplin cezaları dediğimiz başka tür cezalar da vardır. Disiplin cezaları; memur, asker, öğrenci, dernek üyesi gibi belli bir statü içinde bulunan kimselere hizmet ve iç düzenle ilgili kurallara aykırı davranışta bulundukları zaman verilirler. Disiplin cezalarına örnek olarak uyarma, kınama, kusur bildirme, geçici olarak çıkarma, büsbütün çıkarma gibi cezaları gösterebiliriz.
Cebri İcra
Yaşamın İçinden Örnek: Kendisine 1500 YTL. borçlu bulunan borçlusunu icraya verdi.
Bazı hukuk kurallarına aykırı davranışta bulunanların karşılaşacakları tepki, ceza şeklinde değil, fakat cebri icra yani bir kimseyi o hukuk kuralının emrini yerine getirmeye zorlama biçiminde ortaya çıkar. Bunu bir örnekle canlandıralım: Ali televizyonunu iki yüz liraya Veli’ye satmış ve teslim etmiştir. Veli televizyonun bedeli olan iki yüz liralık borcunu kararlaştırılan günde ödemeyecek olursa, alacaklı Ali elindeki senetle doğrudan doğruya İcra Dairesine başvurarak alacağının borçlu Veli’den zorla alınmasını isteyebilir. İcra Dairesi gerekli işlemleri yaptıktan sonra borçlu Veli’nin yeteri kadar malını haczedip onları paraya çevirerek alacaklı Ali’nin alacağını borçludan zorla almış olur.
Tazminat
Bazı hukuk kurallarına aykırı davranışın yaptırımı, bu davranışta bulunan kimsenin bundan zarar gören kimseye tazminat ödemesi şeklinde görünür. Gerçekten, bir kimse haksız fiil dediğimiz hukuka aykırı bir eylem ve davranışıyla başkasına zarar verecek olursa, bu zararı gidermekle (tazmin etmekle) yükümlü olur, yani tazminata mahkum edilir. Tazminat maddi tazminat şeklinde olabileceği gibi, manevi tazminat biçiminde de olabilir.
Sayfalar: 1 2
Loading ...
Yorumlar
Henüz yorum yapılmamış.
Yorum yapın