Gözleyerek Öğrenme Kuramının Eğitsel Doğurguları

Aşağıda sıralanan noktalar, gözleyerek öğrenme kuramının, çeşitli eğitim ortamlarındaki doğurgularıdır. Öğretmenler, bu noktalara dikkat ederek, sınıflarında olumlu öğrenme atmosferi yaratma, etkili ve verimli öğretime yer verme konusunda çeşitli yararlar sağlayabilirler.

- Anımsayacağınız gibi gözleyerek öğrenme kuramına göre, öğretilmesi hedeflenen davranışlara ilişkin doğrudan öğretim sunulmaksızın birey, modeli gözleyerek de öğrenebilir demiştik. Bu biçimde öğrenme gerçekleşirse, öğretmen, sınıfında o davranışın öğretimi için zaman ayırmamış olur ya da en az süre ile zaman ayırmış olur. Bu durum öğretimi daha verimli kılar.

Verimlilik ise, öğrenmenin daha kısa sürede, daha az hata ile gerçekleşmesi demekti. Dolayısıyla öğretmenler, sınıf ortamlarında gerek kendi davranışları ile gerekse diğer öğrencilerin istendik davranışlarını ortaya çıkararak sınıfta olumlu rol modelleri oluştururlarsa, bazı davranışları öğretmek için zaman ayırmadan bu davranışların öğrenilmesini sağlayabilirler. Böyle bir durumda ise öğretmen, zamanını diğer konulara ayırarak, öğretim zamanını daha verimli bir biçimde kullanabilir.

- Öğretmen, sınıfta gözleyerek öğrenme sürecine dikkat etmelidir. Hepinizin bildiği gibi gözleyerek öğrenme süreci, dikkati yöneltme, anımsama, davranışı sergileme ve güdülemedir. Öğretmen bu süreçleri dikkate alarak, sınıfındaki sosyal ve fiziksel ortamı düzenlemelidir. Örneğin, gözleyerek öğrenmenin gerçekleşebilmesinin ilk koşulu bireyin modele dikkatini yöneltmesidir. Dolayısıyla, öğretmen, öğrencilerinin model almalarını istediği davranışları, dikkat çekici hale getirmelidir. Bu amaçla öğretmen, kimi zaman, gözleyerek öğrenmenin gerçekleşmesini beklediği bireylerin, dikkatini davranışa yöneltmeleri için çeşitli uyarılarda bulunabilir (örneğin, “Ayşe, arkadaşın Ali’ye bak. Nasıl da Mehmet’e yardım ediyor. “); modelin çeşitli özelliklerini ön plana çıkararak öğrenen bireyler için çekici hale getirebilir (örneğin, “Aslı çok çalıştığı için derslerinde başarılı oluyor. “). Gözleyerek öğrenmede bir diğer süreç anımsama idi. Anımsamanın da sembolleştirme kapasitesinden etkilendiğini ifade etmiştik. Sembolleştirme kapasitesinde ise, sözel semboller ağırlıklı olarak kullanılmaktadır. Dolayısıyla öğretmenler, sınıflarındaki öğrencilerin dil ve dili kullanma becerilerini dikkate alarak ortam düzenlemelidirler. Gözleyerek öğrenme kuramına göre, öğrenmenin gerçekleşebilmesi için gerekli olan bir diğer süreç davranışların sergilenmesidir. Dolayısıyla öğretmen, bireylerin gözleyerek öğrenme sonucu kazandıkları davranışları sergilemeleri için de uygun özellikler gösteriyor olmalarına dikkat etmelidir.

Diğer bir deyişle, öğrencinin fiziksel özellikleri gözleyerek, öğrenilen davranışların sergilenmesine olanak tanır biçimde olmalıdır. Bu durum söz konusu değilse öğretmen, öğrencilerin kendilerine daha uygun olan davranış ve modelleri gözlemelerini sağlamalıdır. Gözleyerek öğrenme kuramında yer alan son süreç güdülenmedir. Anımsayacağımız gibi birey, modelin davranışları sonrasında sunulan pekiştirme ya da ceza ilkesini dikkate alarak öğrenme gerçekleştirir. Bu durumda öğretmen, öğrencilerin öğrendikleri davranışları sergileyebilmeleri için, modelin pekiştirilen ve cezalandırılan davranışlarına dikkat etmelerini sağlayabilir. Öğrencilerin bu davranışları yapmaya istek ve gereksinim duyar hale gelmelerini sağlayarak, öğrencilerini bu davranışları sergilemeleri için güdülemelidir.

Gözleyerek öğrenme kuramını sınıf içinde kullanırken öğretmen öğretim ortamlarında gözleyerek öğrenmenin gerçekleşmesini beklediği bireye olumlu rol modelleri sunmalıdır. Bu amaçla öğretmen iki yaklaşımı benimseyebilir. Birincisi, öğretmen olumlu rol modellerinin ortaya çıkması için çeşitli uyaranlar sunmalı böylece de gözleyen kişinin bu modeli farketmesini sağlamalıdır. Örneğin, büyüklere karşı saygılı olma davranışı konusunda örnek davranışlar sergileyen bir öğrencinin bu davranışları sergileme olasılığını arttırmak için öğretmen model olacak öğrenciye bu konudaki yaşantılarını anlatma olanağı sağlayabilir, bu konuda öğrenciye sorular sorabilir. Böylece; bu konuda öğrenmenin gerçekleşmesini istediği öğrencinin model öğrenciyi model alması sağlanabilir. İkincisi ise, öğretmenin doğal olarak oluşan davranışları birer model olarak kullanarak doğal öğretim süreci gerçekleştirebilmesidir.

Eğitim sürecinde en önemli ve istendik dönem olan doğal öğretim sürecinde ise öğrenmenin daha hızlı ve nitelikli bir biçimde gerçekleştiğine ilişkin pek çok araştırma bulgusu vardır. Dolayısıyla, sözü edilen bu noktalar gözleyerek öğrenme kuramının eğitim ortamlarındaki doğurguları olarak nitelendirilebilir.