Gelişimi Etkileyen Faktörler

James Arthur Springer ve James Eduvardo Lewis özdeş ikizlerdir. (Tek yumurta ikizleri) Dört haftalık bebek iken iki ayrı aileye evlatlık olarak verilirler. Bu tarihten itibaren otuzdokuz yıl ayrı kalırlar ve şubat 1978′de bir araya getirilirler. Biraraya geldiklerinde pek çok özelliklerinin aynı olduğunu görürler. James Springer, “Gözlerine baktığımda kendimin yansımasını gördüm. Bağırmak ya da ağlamak istedim; ancak yapabildiğim tek şey, gülmekti.” demektedir.

Her ikisi de Linda adında bir kadınla evlenmiş ve ayrılmışlar. Her ikisinin de ikinci eşlerinin adı Betty. Çocuklukları sırasında her ikisinin de Toy adında köpekleri olmuş. Springer’in de Lewis’in de oğullarının adları James ve Alan. Her ikisi de şerif yardımcısı olarak çalışıyorlar; ortak birçok ilgileri ve yetenekleri var. Sigara ve içki içme biçimleri neredeyse aynı. Sağlık tarihçeleri de büyük ölçüde birbirine benzemekte, nabız oranı, uyku biçimleri tansiyonları, baş ağrıları neredeyse birbirinin aynı. Burada bu ikizlerin benzerliklerinden sadece birkaçı listelenmiştir.

Yukarıda verilen örnek olaydaki ikizler, kalıtımın gelişimi etkilediğine tek örnek değildir. Hatta özdeş yumurta ikizlerinden farklı kültürlerde yetiştirilenler de bile birçok benzerliğin bulunduğu gözlenmektedir.

Bu bölümde, önce kalıtımın gelişime katkısı ortaya konduktan sonra çevresel faktörlerin gelişime etkisi üstünde durulacaktır.

Kalıtım

Yaşam, babadan gelen spermin, annenin yumurtasını döllemesiyle başlar. Döllenen yumurtaya zigot adı verilir. Zigot hızla çoğalarak insan organizmasını oluşturur. Kalıtım, gelişimi etkileyen önemli bir faktördür ve kalıtımın kapsamını annenin yumurta ve babanın sperm hücrelerinde bulunan 23′er adet kromozom belirlemektedir. Yumurta ve spermdeki 23′er adet kromozom birleşerek zigotun çekirdeğindeki 46 adet kromozomu ya da 23 çift kromozomu meydana getirir. Her kromozom, ana-babadan çocuğa geçecek özellikleri taşıyan 20.000 genin değişik kombinasyonlarla dizilişinden oluşmaktadır. Genler, deoksiribonükleik asit (DNA) adı verilen amino asitten meydana gelir. DNA’ya “yaşamın özü” adı da verilmektedir.

DNA canlının tüm özellikleri ile ilgili bilgiyi içerir. Yani, organların oluşumu, diğer genlerin düzenlenmesi, organizma için yaşamsal öneme sahip olan enzimlerin salgılanması vb. DNA tarafından yönlendirilir. Kalıtımın belirli kuralları olmasına rağmen, bir insanı diğerinden farklı kılacak birçok faktörün değişik kombinasyonları söz konusudur. Yaşamı başlatacak olan her kadın yüzlerce yumurta, her erkek milyarlarca sperm üretir. Bu yumurtalardan ve spermlerden sadece birer tanesi zigotu meydana getirir. Her hücre ise yaklaşık bir milyon gen içerir. Ana-babadan geçen genler çok çeşitli şekillerde dizileceğinden, aynı ana-babadan sayısız kombinasyonda özelliklere sahip çocuklar doğabilir. Ancak, aynı sperm ve yumurtanın birleşmesinden meydana gelen tek zigottan ikiz çocuk meydana geldiği takdirde çocuklar arasında büyük bir benzerlik bulunmaktadır.

Bazı özellikler, davranışlar ve koşullar kesin olarak genetik faktörlerle belirlenir.

Sayfalar: 1 2 3 4 5