Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
31.10.2014
Ders: Dış Ticarete Giriş      Ünite 1      7 Nisan 2011 Ara     

Dünya Ekonomisinde Gayrisafi Milli Hasıla ve Büyüme Hızı

Amaç 1

Dünya ekonomisinde GSMH, büyüme hızı ve kişi başına GSMH’de son yıllarda ne gibi gelişmeler meydana gelmiştir?

Gayrisafi Milli Hasıla

Bir ülkenin ekonomisinin büyüklüğü hakkında genel bir fikir edinilmek istendiğin­de bilinmesi gereken ekonomik göstergelerden biri, belki de birincisi o ülkenin gayrisafi milli hasılasıdır. Çünkü bu rakam sayesinde o ülkede bir yıl içerisinde gerçekleşen toplam gelir, toplam üretim veya toplam harcamalar düzeyi hakkında kabaca da olsa bilgi sahibi olmuş oluruz. Bu değeri önceki yıllarla karşılaştırarak büyüme (veya küçülme) hızı, başka ülkelerin rakamlarıyla karşılaştırarak dünya ekonomisinde ülkenin yeri hakkında yine çok genel çizgilerle bir fikir sahibi olu­ruz. Gayrisafi milli hasılanın kendisi için yapılan bu değerlendirmelerin hepsini alt sektörleri ve üretim grupları için hatta tek tek her bir mal veya hizmet türü için de yapmak mümkündür. Böylece bunların giderek büyüyüp büyümediğini ya da dünyadaki rakiplerine göre durumlarının ve performanslarının hangi yönde deği­şim gösterdiğini yorumlayabilecek duruma geliriz. Bütün bu analizleri tek bir yıl için değil de belli bir periyot için yaptığımızda ise ülke ekonomilerinin ve sektör­lerinin son üç, beş, on, yirmi, otuz vb. yıldaki gelişim trendi ortaya çıkar ki, böy­lelikle de ülkelerin ekonomik büyüme savaşında toptan ve sektör (mal) bazındaki performanslarını değerlendirmek ve karşılaştırmak mümkün hale gelir.

GSMH: Bir ülkede bir yıl içerisinde gerçekleşen toplam gelir, toplam üretim veya toplam harcamalar düzeyi hakkında genel olarak bilgi veren değerdir.

GSMH değerlerinin, ülkelerin gerçek satın alma güçlerini yansıtmayabileceği yolundaki eleştiriler kısmen doğru olsa bile, bir yıldan diğerine olan değişimleri­nin (olumlu veya olumsuz), ekonomik gelişmeyi haber verme özelliği inkar edile­mez bir gerçektir. Dolayısıyla ekonomik büyüme (veya küçülme) eğilimini, GSMH değerlerindeki gelişmelere bakarak belirlemek mümkündür.

Kayıt dışı ekonominin tüm ekonomi içindeki payı, kurun gerçekçi bir fiyatlama yapılmasına elverişli olup olmadığı, evlerde yapılan üretimin toplam üretim içinde­ki payı, stoklanmış servet unsurlarının büyüklüğü gibi faktörler, bazı ülkelerin GSMH’leri düşük de olsa satın alma güçlerinin ve tükettikleri mal ve hizmet mik­tarının nispeten yüksek olmasının nedenlerini açıklamakta kullanılmaktadır. Satı- nalma gücü paritesine göre yapılan GSMH ölçümleri, bu tür faktörleri de dikkate aldığı için Türkiye de dahil bazı ülkelerde daha yüksek GSMH değerlerine ulaşıl­masına yol açabilmektedir.

Tablo 1.1′de 2003 yılı itibariyle satın alma gücü paritesine (SAGP) göre dünya­nın en büyük 25 ekonomisi sıralanmıştır:

Dünyanın En Büyük Ekonomileri (2003) (Milyar $)

Kaynak: World Development Indicators database, World Bank, September 2004

Dünyanın en büyük ekonomisi hem GSMH açısından hem de SAGP’a göre hesaplanmış GSMH yönünden ABD’dir. GSMH’ye göre sıralamada dünyanın 7. büyük ekonomisi olan Çin, SAGP’a göre 2., 12. büyük ekonomisi olan Hindistan 4., 21. büyük ekonomisi olan Türkiye ise 17. sıraya çıkmaktadır.

Tablo 1.1′de görüldüğü gibi dünyanın en büyük ekonomisi hem GSMH açısın­dan hem de SAGP’a göre hesaplanmış GSMH yönünden ABD’dir. GSMH’ye göre sı­ralamada dünyanın 7. büyük ekonomisi olan Çin, SAGP’a göre 2., 12. büyük ekono­misi olan Hindistan 4., 21. büyük ekonomisi olan Türkiye ise 17. sıraya çıkmaktadır.

SAGP dikkate alınmadığı taktirde dünyanın GSMH’lerine göre en büyük ekono­mileri sırayla; ABD, Japonya, Almanya, İngiltere ve Fransa’dır. SAGP dikkate alın­dığı takdirde ise ilk beş ekonomi; ABD, Çin, Japonya, Hindistan ve Almanya’dır.

ABD birinciliğini Japonya üçüncülüğünü sürdürmesine rağmen Çin ABD’ye, Hindistan da Japonya’ya gittikçe yaklaşmaktadır. 2002 yılında ABD ekonomisinin % 55′i kadar olan Çin, 2003 yılında ABD ekonomisinin % 59′una ulaşmıştır. Aynı yıllarda Hindistan, Japon ekonomisinin % 81′inden % 84′üne ilerlemiştir.

Büyüme Hızı: Bir ekonomide GSMH’nin bir yıldan diğerine artış hızıdır.

1996-2003 arasındaki döneme baktığımızda, gelişmiş ülkelerde ortalama yılda % 2,7, gelişmekte olan ülkelerde ortalama yılda % 4,8 oranında bir büyüme hızı gerçekleşmiştir.

Büyüme Hızı

Bir ekonomide GSMH’nin bir yıldan diğerine artış hızı demek olan büyüme hızı açısından 1996-2003 arasındaki döneme baktığımızda, gelişmiş ülkelerde ortalama yılda % 2,7, gelişmekte olan ülkelerde ortalama yılda % 4,8 oranında bir artış söz- konusudur. Böylece aynı dönemde dünya ortalaması olan % 3,6′nın gelişmiş ülke­ler %1 kadar gerisinde kalırken, gelişmekte olan ülkeler % 1 kadar üzerinde bir bü­yüme performansı sağlamışlardır. Dünya ekonomisinde 2004 yılında petrol fiyat­larındaki ve ABD’deki faiz oranlarındaki artışlara rağmen 2003 yılından daha yük­sek bir ekonomik büyüme hızı gerçekleşmesi beklenmektedir (% 5 civarında). Bu artışta büyüme hızları ortalama % 3,6 artış göstereceği tahmin edilen gelişmiş ülkelerin rolü ağırlıkları fazla olduğu için (bir önceki yıl % 2,1′di) % 6,6 artış gösterece­ği tahmin edilen gelişmekte olan ülkelerden (bir önceki yıl % 6,1′di) daha fazladır.

GSMH Büyüme Hızları (%) (1996-2003)

GSMH Büyüme Hızları (%) (1996-2003)

Kaynak: IMF, World Economic Outlook, September 2004

Türkiye ise aynı dönemde ortalama % 3,3′lük büyüme hızını gerçekleştirerek dünya ortalamasının % 0,3 altında, gelişmekte olan ülkeler ortalamasının % 1,5 al­tında ancak gelişmiş ülkeler ortalamasının % 0,6 üzerinde ve ABD ile aynı oranda gelişme göstermiştir (Tablo 1.3). Bunda 1999 ve 2001 yılında yaşanan ekonomik krizlerin yol açtığı negatif büyüme oranlarının önemli etkisi olmuştur. 2004 yılında % 10′a yakın büyüme hızı bekleyen Türkiye ekonomisinin 2005 – 2007 döneminde de yılda ortalama % 5′in altına düşmeyecek bir büyüme hızını gerçekleştirmesi Av­rupa Konseyi’ne sunulan Katılım Öncesi Ekonomik Program’da öngörülmektedir.

Türkiye 1996- 2003′te ortalama % 3,3′lük büyüme hızını gerçekleştirerek dünya ortalamasının % 0,3 altında, gelişmekte olan ülkeler ortalamasının % 1,5 altında ancak gelişmiş ülkeler ortalamasının % 0,6 üzerinde ve ABD ile aynı oranda gelişme göstermiştir.

Bazı Ülkelerde GSMH Büyüme Hızı (%) (1996-2003)

Bazı Ülkelerde GSMH Büyüme Hızı (%) (1996-2003)

Kaynak: IMF, World Economic Outlook, September 2004

Tablo 1.3′te görüldüğü gibi AB ülkeleri içinde İrlanda, Türk Cumhuriyetleri ara­sında Türkmenistan ve Uzak Doğu’nun büyük ekonomileri arasında Çin, 1996- 2003 döneminde yüksek oranlı ve istikrarlı büyüme hızları gerçekleştirerek ekono­milerini geliştirmişlerdir.

Diğer taraftan ülkelerin yaptıkları mal ve hizmet ithalatı hem gayrisafi milli hasılalarının hem de gayrisafi milli hasılalarındaki değişimin bir fonksiyonudur. İthalat/GSMH ortalama ithalat eğilimini, ithalattaki değişim/GSMH’deki değişim, marji­nal ithalat eğilimini verir. Örneğin; ortalama ithalat eğilimi 0,10 ise o ülkede GSMH’nin % 10′u kadar ithal mal talebi var demektir. Dolayısıyla zengin ve GSMH’si yüksek ülkelerin veya GSMH’si yüksek olmasa da yabancı mala düşkün insanları fazla olan ülkelerin ithalatı da yüksek olacak demektir.

Örneğin, GSMH’si 11 trilyon dolar civarında olan ABD’de ortalama ithalat eği­limi % 10 ise yıllık ithalatın 1,1 trilyon dolar civarında olması beklenir. İhracatçı ül­keler açısından ise bu rakam karşı karşıya olunan pazarın büyüklüğü hakkında bir fikir vermektedir. Ancak GSMH’deki değişimin (“büyüme hızı) yarattığı ilave ithal malı talebinin büyüklüğünü ölçen marjinal ithalat eğilimi de yeni pazar imkanları­nı göstermesi açısından önemlidir. Örneğin; Tablo 1.3.’te görüldüğü gibi Türkme­nistan 2001 yılında olağan dışı bir büyüme hızı olan % 20,4′lük bir performans ser­gilemiştir. Eğer marjinal ithalat eğilimi % 20 ise GSMH’deki bu artışın % 20′si ya­bancılara (ihracatçılara) dönecek demektir. O halde dış ekonomik ilişkiler açısın­dan ülkelerin gerçekleşen ve tahmini büyüme hızlarının izlenmesi hangi pazar (pazarlarda) yeni fırsatlarının doğduğunu (ve doğacağını) görme şansını yaratmak­tadır. Büyüme hızı küçük de olsa GSMH’si büyük olan ülkelerdeki her (+) büyü­me hızı diğer ülkeler için önemli ölçüde yeni (ilave) ihracat fırsatı demektir. Hele ABD ve Çin gibi dev pazarlarda bazı yıllarda gerçekleşen yüksek oranlı büyüme hızları, ithalatın da yüzlerce milyar dolar artmasına yol açarak değerlendirebilen ülkeler ve firmalar için yeni ihraç fırsatları yaratmış olmaktadır.

Kişi başına düşen GSMH’si 760 $’a kadar olanlar refah düzeyi en düşük (fakir) ülkelerdir. 761 $ ile 9360 $ arasında kalan orta düzeyde refah sahibi ülkelerin 761-3030$ dilimindekileri orta-alt, 3031-9360 $ arasındakiler orta-üst gruba dahildir.

Kişi Başına GSMH

GSMH, ülkelerin üretim gücü hakkında çok genel bir fikir verir. Ancak bir ekono­mide nihai hedef insanların refah düzeyinin yükselmesi olduğuna göre, ülkede ya­şayanların refah düzeyini değerlendirebilmek için GSMH yeterli bir gösterge olma niteliği taşımaz. Onun yerine GSMH/nüfus oranından elde edilen kişi başına dü­şen GSMH çok daha anlamlı bir göstergedir. Böylece çok kabaca ülkede yaşayan her bir bireyin payına bir yılda yaratılan toplam üretim değerinden ne kadarının düştüğünü öğrenmiş oluruz. Kuşkusuz bu değer gerçekte herkese eşit dağılmaz. Ancak aynı durum başka ülkeler için de geçerlidir. Dolayısıyla kişi başına düşen GSMH açısından yapılan karşılaştırmalar, farklı ülkelerin insanlarının birbirlerine göre refah durumlarının kavranabilmesine önemli ölçüde yardımcı olur. Nitekim yapılan çeşitli sınıflandırmalarda dünya ülkeleri, kişi başına düşen GSMH değerle­ri açısından gruplandırılmaktadır. Örneğin; Dünya Bankası’nın yaptığı sınıflamaya göre kişi başına düşen GSMH’si 760 ABD Dolarına kadar olanlar, dünyada refah düzeyi en düşük (fakir) ülkeler olarak kabul edilmektedir. Bu grupta, Yemen, Bangladeş, Hindistan, Pakistan, Vietnam, Sudan, Nijerya, Kenya, Etiyopya, Kongo gibi birçok Afrika ülkesi; Bangladeş, Hindistan, Pakistan, Vietnam, Özbekistan gi­bi bazı Asya ülkeleri; Nikaragua, Haiti, gibi birkaç Amerika kıtası ülkesi yer almak­tadır. Avrupa kıtasında ise bu gruptan herhangi bir ülke bulunmamaktadır.

Kişi Başına GSMH: Bir ülkenin belli bir döneme ait GSMH değerinin o ülkenin o dönemdeki nüfusuna bölünmesi ile elde edilen değerdir.

Kişi başına düşen GSMH’si 76i ABD Doları ile 9360 ABD Doları arasında kalan orta düzeyde refah sahibi ülkelerin 761-3030 dolar dilimindekileri orta-alt, 3031- 9360 dolar arasındakiler orta-üst gruba dahildir (Tablo 1.4).

Orta ve Düşük Gelirli Ülkeler (2003)

Orta ve Düşük Gelirli Ülkeler (2003)

Kaynak: UNCTAD, February 2005

Orta-alt gruba; Cezayir, Mısır, Fas, gibi bazı Afrika ülkeleri, Orta Asya’daki Türk Cumhuriyetlerinin çoğu, Ermenistan, Gürcistan, Rusya, İran, Suriye, Filipinler, Tay­land, Çin gibi bazı Asya ülkeleri, Brezilya, Venezüella, Küba, Guatemala gibi bazı Orta ve Güney Amerika ülkeleri ile Romanya, Bulgaristan, Bosna Hersek gibi bazı Doğu Avrupa ülkeleri dahildir.

Orta-üst gruptaki ülkelere; Afrika’dan Maritus, Gabon; Asya’dan S.Arabistan, Türkiye, Malezya; Amerika kıtasından Arjantin, Meksika, Şili, Uruguay; Avrupa kıtasından Hırvatistan, Polonya, Çek Cumhuriyeti ve Macaristan örnek olarak gösterilebilir.

Yüksek Gelirli  Ülkeler (2003)

Yüksek Gelirli Ülkeler (2003)

Kaynak: UNCTAD, February 2005

Türkiye’nin 1998′de 3255 ABD Dolarına kadar yükselen kişi başına GSMH’si 2000′de 2965, 2001′de 2160 ABD Dolarına kadar düştüğü için Türkiye orta-üstten orta-alt refah düzeyine sahip ülkeler grubuna inmişken, son yıllarda Türkiye eko­nomisinin sağlamış olduğu büyüme dolayısıyla 2003 yılında kişi başına GSMH dü­zeyi 3418 $’a yükselmiş ve Türkiye tekrar orta – üst refah düzeyine sahip ülkeler grubuna dahil olmuştur.

Dünyada refah düzeyi en yüksek ülkelerin yer aldığı grup kişibaşına GSMH’si 9361 ABD Dolarından daha yüksek olan ülkeleri kapsamaktadır (Tablo 1 – 5). Dünyanın zenginleri demek olan bu gruba AB’ye üye on beş ülkenin yanı sıra (Avusturya, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, İrlanda, İtalya, Lüksemburg, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İngiltere), Avrupa kıtasın­dan AB’nin yeni üyelerinden Slovenya, Malta, Kıbrıs Rum Kesimi’nin yanı sıra İs­viçre, Norveç, İzlanda gibi diğer Avrupa ülkeleri; Asya kıtasından Avustralya, Yeni Zelanda, Japonya, Singapur, G. Kore, Tayvan, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri, Ka­tar, İsrail; Amerika kıtasından da ABD, Kanada, Cayman Adaları, Porto Riko ve Bermuda dahildir. Bunların bir kısmı ise 9361 doların çok üzerine çıkabilmektedir (Örneğin; İsviçre’de 43 bin, Lüksemburg’da 57 bin, Japonya’da 33 bin, ABD’de 36 bin, Almanya’da 29 bin, Katar’da 34 bin, Avustralya’da 36 bin, Norveç’te 48 bin, Danimarka’da 39 bin, Bermuda’da 51 bin dolar).

Kişi başına düşen GSMH’si 93B1 $’ın üstünde olan ülkeler refah düzeyi en yüksek yani yüksek gelirli ülkeler olarak nitelendirilir.

Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ekonomilerde GSMH ve Kişibaşına GSMH (2003)

Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ekonomilerde GSMH ve Kişibaşına GSMH (2003)

Kaynak: UNCTAD, February 2005

Tablo 1.6′da görüldüğü gibi gelişmiş ekonomilerde yaşayan toplam nüfus 1 milyar kişiye yaklaşmakta, gelişmekte olan ekonomilerde ise 5 milyarı biraz geç­mektedir. Diğer bir ifadeyle gelişmekte olan ülkelerde gelişmiş ülkelerin beş katı nüfus yaşamaktadır. Öte yandan gelişmiş ekonomilerin toplam GSMH’si, gelişmek­te olanlarınkinin yaklaşık dört katıdır. Bu durumda gelişmiş ülkeler nüfus dikkate alındığında gelişmekte olan ülkelerin kabaca 5 X 4 = 20 katı GSMH düzeyine sa­hip olmaktadır. Yaklaşık olarak benzer sonuca kişi başına GSMH değerlerinden de ulaşabiliriz (29784/1438=20,7 kat). O halde dünyada gelir dağılımının genel olarak dengesiz olduğu söylenebilir. Üstelik bu dengesizlik gelişmekte olan ülkelerde da­ha fazla, gelişmişlerde daha azdır. Çünkü gelişmiş ülkelerde çeşitli sosyal politika­lar uygulanmaktadır ve çok ortaklı yapıları nedeniyle şirket mülkiyetleri ve dolayı­sıyla kâr paylaşımları geniş halk kitlelerine kadar yaygınlaşmıştır.

Sıra Sizde 1

Satın alma gücü paritesine göre 2003′te GSMH’si 473 milyar $ ve nüfusu 70,7 milyon olan Türkiye’de kişi başına GSMH nedir?

“Dünya Ekonomisinde Gayrisafi Milli Hasıla ve Büyüme Hızı” için 1 cevap

  1. [...] – İthalat – GSMH – Kişibaşına GSMH – Doğu Bloku – Dışa Açıklık Oranıİçindekiler Dünya Ekonomisinde Gayrisafi Milli Hasıla ve Büyüme Hızı Dünya Ekonomisinde Mal İhracatı ve İthalatı Dünya Ekonomisinde Hizmet İhracatı ve [...]

Bir Cevap Yazın

*