Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
28.07.2014
Ders: Anne-Çocuk Sağlığı ve Beslenmesi      Ünite 10      10 Mart 2012 Ara     

Beslenme Yetersizliğine Bağlı Hastalıkların Nedenleri

Yeterli ve dengeli beslenme; vücudun büyümesi, gelişmesi, yaşamın sürdürülebilmesi ve sağlığın korunması için gerekli olan besin öğelerinin yeterli miktarlarda alınması ve vücutta uygun şekilde kullanılmasıdır. Besin öğeleri eğer vücudun ihtiyacı düzeyinde alınamaz ise, yeterli enerji oluşamadığı ve vücut dokuları yapılamadığı için yetersiz beslenme durumu görülebilir. İnsan gereğinden çok yerse, bu besin öğelerini gereğinden çok alır. Çok alınan bu öğeler vücutta yağ olarak biriktiğinden şişmanlık, yani dengesiz beslenme durumu görülür. Bazen insan yeterince yese bile, uygun seçim yapamadığı ya da yanlış pişirme yöntemi uyguladığı için bu besin öğelerinin bazılarını vücuduna alamayabilir.

Türkiye’de, beslenme durumu yönünden gelişmekte olan ve gelişmiş ülkelerin beslenme sorunları birlikte yaşanmaktadır. Ülkemizde halkın beslenme uygulamaları ve alışkanlıkları ile besin alımı; sosyo-ekonomik düzeye, yerleşim yerlerine, mevsimlere bağımlı olarak farklılık göstermektedir. Bu durum beslenme sorunlarının çeşidi ve görülme sıklığı üzerinde etkili olmaktadır.

Soru

Ülkemizde sıklıkla görülen beslenme sorunları nelerdir?

Ülkemizde sıklıkla görülen beslenme sorunlarından bazıları şunlardır;
- protein-enerji yetersizliğine bağlı büyüme ve gelişme geriliği,
- zayıflık ve şişmanlık,
- raşitizm,
- demir eksikliği anemisi (kansızlık),
- basit guatr,
- vitamin eksiklikleri,
- diş çürükleridir.

Bu sorunlar; başta büyüme ve gelişme sürecindeki bebek ve çocuklar, gebe ve emzikli kadınlar olmak üzere tüm yaş gruplarının sorunudur.

Soru

Toplumda beslenme sorunlarının oluşmasının temel nedenleri nelerdir?

Toplumda beslenme sorunlarının oluşmasının temel nedenleri şunlardır;
- besin üretimi,
- besin dağıtımı ve teknolojisindeki yetersizlik ve düzensizlikler,
- ailenin besin satın alma gücünün yetersizliği,
- eğitim yetersizliği,
- kültürel etmenler,
- aile kalabalıklığı,
- çevre koşulları ve kötü beslenmedir.

Soru

Burada verilenler ile “Sorun Tanımı”nda anlatılanları karşılaştırınız.

Türkiye’de Besin Tüketim Durumu

Türkiye’de tüketilen temel besin buğday ve türevleridir. Ekmek, Türk halkının en çok tükettiği besindir. Genel olarak günlük tüketilen enerjinin %44’ü ve proteinin %48’i ekmekten sağlanmaktadır. Buğday ürünleri ve ekmek tüketimi batıdan doğuya gidildikçe ve kırsal bölgelerde artmaktadır.

Besin tüketimi, tahıl ve ürünlerine dayalı olan Türkiye’de süt ve ürünleri ile et ve türevlerinin tüketiminin ailelerin ekonomik durumlarına bağlı olarak değişiklik gösterdiği bilinmektedir. Et ve süt tüketimi bölgelere göre de farklılık göstermektedir. Et tüketimi, en yüksek gelir grubuna giren ailelerde, düşük gelir grubundaki ailelerin tükettiğinin 4-5 katı fazladır. Kuru baklagillerin tüketim miktarında yıllara göre bir miktar artış olurken, taze sebze ve meyve tüketiminde düşüş olmuştur. Genelde toplam enerji ve protein tüketimi ile gelir arasında ilişki saptanamadığı halde, hayvansal protein ve bazı vitaminlerin tüketim düzeyi ile gelir arasında yüksek oranda ilişkili bulunmaktadır.

Türkiye’de son yıllarda besin tüketimi düzeylerinde genellikle olumsuz bir değişme olduğu görülmektedir. Yıllara göre et ve türevleri tüketiminde azalma olmuştur. Bunun başlıca nedeni et fiyatlarındaki hızlı artış nedeniyle dar gelirli ailelerin tüketimlerini azaltmasıdır. Süt tüketimi genelde çok yetersizdir ve yıllara göre tüketim düzeyi de azalmıştır. Şeker ve tatlıların tüketimi ise artış göstermiştir. Kuru baklagillerin tüketiminde bir miktar artış olmuştur. Taze sebze ve yumurta tüketiminde de az miktarda azalma görülmektedir.

Türkiye’de, yetersiz düzeyde (hafif eksiklik) enerji tüketen aile oranının %17, yetersiz miktarda protein tüketen aile oranının %10, çok yetersiz miktarda hayvansal protein tüketen aile oranının ise %27 dolaylarında olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, beslenme sorunlarının önlenmesinde bazı temel önlemlerin alınması, ülkede besin ve beslenme plan ve politikalarının oluşturulması gerekmektedir. Bu önlemlerden en önemlisi ise halkın beslenme konusunda eğitilmesi, bilinçlendirilmesidir.

Soru

Yanlış beslenme alışkanlıkları nasıl giderilebilir?

Beslenme eğitimi ile topluma ve bireye, yeterli ve dengeli beslenme alışkanlıklarının kazandırılması ve geliştirilmesi amaçlanır. Yanlış ve olumsuz beslenme alışkanlıkları ile yanlış besin hazırlama ve pişirme uygulamalarının ortadan kaldırılması, besinlerin sağlık bozucu duruma gelmesinin önlenmesi ve besin kaynaklarının daha etkin ve ekonomik kullanımı konularında eğitim verilmesi ile beslenme durumunun düzeltilmesi mümkündür.

Soru

Ülkemizde görülen önemli beslenme sorunları ve nedenleri nelerdir?

Ülkemizde görülen önemli beslenme sorunları ve nedenleri şöyle sıralanabilir;

- protein-enerji yetersizliği,
- raşitizm (kemik hastalığı),
- demir eksikliği anemisi (kansızlık),
- iyot yetersizliği hastalıkları,
- şişmanlık,
- vitamin yetersizliğine bağlı sağlık sorunları,
- diş çürükleri.

Protein-Enerji Yetersizliği

Yetersiz ve dengesiz beslenen çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği görülür. Bu durumda diyetle alınan enerji, protein, vitamin ve mineraller yetersizdir. Bu sorun daha çok, bebeğe anne sütü verilmemesi, ek besinlere zamanında başlanmaması, ailenin çocuk bakımı ve beslenmesi konusunda bilgi yetersizliği, aile kalabalıklığı ve sık doğumlar nedeniyle enfeksiyonların fazlalığı, ekonomik güçsüzlük nedenleri ile ilişkilidir.

Yetersiz ve dengesiz beslenme sonucu çocuklarda vücut direnci azalır, hastalıklara yakalanma olasılığı artar, hastalıklar uzun sürer ve ağır seyreder. Ayrıca zekâ gelişimi de etkilenmekte, bebek ve çocuk ölümlerine neden olmaktadır. Ülkemizde canlı doğan her 1000 çocuktan 42’si bir yaşına gelmeden ölmektedir. Ülkemizde yaz aylarında sıklıkla görülen ishaller de protein enerji yetersizliklerine neden olmaktadır.

Raşitizm (Kemik Hastalığı)

Raşitizm 3 ay-2 yaş çocuklar arasında aktif belirtilerle görülen bir sorundur. Çocukların güneşe çıkarılmaması, süt ve ürünlerini yetersiz tüketmesi raşitizm nedenlerindendir. Bu çocukların bacakları eğri olur; bıngıldakları geç kapanır; geç yürürler; dişleri geç çıkar; hastalıklara kolay yakalanırlar. Kız çocuklarının kemiklerinde oluşabilecek bozukluklar ileride doğum güçlüklerine ve ölümlere neden olabilmektedir.

Demir Eksikliği Anemisi (Kansızlık)

Demir eksikliği anemisi çocuk, gebe ve emzikli kadınların, yetişkin kadınların, önemli bir sorunudur. Diyette demirin yetersiz oluşuna; demirin daha çok bitkisel besinlerden sağlanması, demir emilimini arttırıcı etkisi olan C vitamininin öğünlerde yetersiz tüketilmesi, barsak parazitleri, gereksinimin fazla oluşu (sık gebelik ve doğumlar), düşük yapma, toprak yeme, aşırı çay, kahve tüketimi gibi nedenlerle görülür. Kansızlık fiziksel gücün azalmasına, yorgunluğa ve çalışmaya karşı isteksizliğe yol açar. Demir eksikliğine bağlı kansızlık durumunda hastalıklara yakalanma olasılığı artar, sık geçirilen hastalıklar, besin alımını engeller, büyüme ve gelişme geriliğine neden olur.

Demir yetersizliği olan çocuklarda, dikkatte ve algılamada azalma görülür ve okul başarısı etkilenir. Demir yetersizliği olan gebe annenin sağlığı ve dolayısıyla doğacak bebeğin sağlığı etkilenir. Anne ve bebek ölümlerine de neden olur. Diyetle vücutta kullanım oranı yüksek olan demir içeren et ve balık tüketiminin arttırılması ve bitkisel kaynaklarla vücutta kullanımı düşük olan demirin emilimini arttıran C vitamininin her öğünde tüketilmesi gerekir. Diyette demir emilimini azaltan etmenlerin (fitat, tanen, okzalat) ortadan kaldırılması, besinlerin demirle zenginleştirilmesi, gerektiğinde demir desteğinin sağlanması anemiyi önleyen çabalardır.

İyot Yetersizliği Hastalıkları

Ülkemizde dağlık ve kayalık yörelerde suların ve toprağın erozyon nedeniyle az veya yetersiz miktarda iyot içermesi, deniz ürünlerinin az veya tüketilmemesi sonucu iyot yetersizliği hastalıkları görülmektedir. Basit guatr, iyot yetersizliği sonucu görülür. Bu hastalıkta boyun bölgesinde bulunan tiroit bezi büyür. Tiroit bezinin aşırı büyümesi sağlık sorunlarına neden olabilir.

İyot yetersizliği yetişkinlerde üreme yeteneğini bozar. Çocuklarda beyin gelişimi etkilenir, düşüklere, erken doğuma, doğuştan anomalilere, bebeklerde düşük doğum ağırlığına, bebek ve çocuk ölümlerine, en önemlisi de zekâ geriliğine, işitme engelliliğine neden olmaktadır. Tüm bu sorunlara iyot yetersizliği hastalıkları denilmektedir. İyotlu tuzun kullanılması iyot yetersizliği hastalıklarının oluşumunu önler.

Şişmanlık

Ülkemizde önemli bir beslenme sorunu da şişmanlıktır. Şişmanlık vücutta yağ miktarının artmasıdır. Vücutta yağ miktarının artmasına bağlı olarak vücut ağırlığı da boy uzunluğuna göre arzu edilenden fazla olmaktadır. Şişmanlık, genelde fazla yemek yeme ve fiziksel aktivite azlığı sonucu görülmektedir. Şişmanlığın insan sağlığı üzerinde olumsuz etkileri vardır.

Yetişkinlerde oluşan şişmanlıklar kalp damar hastalığı, diyabet (şeker hastalığı), meme ve prostat kanseri gibi hastalıklara neden olması, ölüm riskini arttırması açısından önemlidir. Şişmanlığın tedavisinden önce önlenmesi önemlidir. Şişmanlığın önlenmesinde en önemli koşul ise küçük yaşlardan itibaren bireylerin yeterli ve dengeli beslenme ve egzersiz yapma alışkanlığını kazanması ve vücut ağırlığını istenilen düzeyde korumasıdır.

Vücut ağırlığının değerlendirilmesinde beden kitle indeksi (BKİ)’nin kullanılması yetişkinler için önerilmektedir.

Beden Kitle İndeksi

Değerlendirilmesi- BKI = < 20 Zayıf
20-24.9 Normal
25-29.9 Hafif Şişman
>30 Şişman olarak de¤erlendirilir.

Örnek

Örnek 1: Boyu 1.64 m, ağırlığı 57 kg olan bir kadının BKİ kaçtır?

Çözüm 1: 21.2

Örnek

Örnek 2: Boyu 1.64 m olan bir kadının vücut ağırlığı ne olmalıdır?

Çözüm 2

Bu bireyin ağırlığı 53.8 – 67.3 kg arasında olmalıdır.

Vitamin Yetersizliğine Bağlı Sağlık Sorunları

Vitamin yetersizliği belirtilerinden en sık görülenler riboflavin (B2 vitamini), A vitamini ve folik asit yetersizliğidir. Riboflavin yetersizliğine bağlı olarak dudaklarda ve dudak kenarlarında yaralar (keylozis ve angular lezyon) görülür. Okul çağı çocuklarda süt ve ürünleri ile yeşil yapraklı sebzelerin yetersiz tüketilmesi sonucu görülmektedir. Besinlerin hazırlanması, pişirilmesi ve saklanmasındaki temel ilkeler bilinmediğinde vitamin kayıpları çok olmaktadır.

Diş Çürükleri

Diş çürüğü çocuklarda önemli bir sorundur. Şeker ve şekerli besinlerin fazla ve sık tüketimi, diş bakımının yapılmaması, dişin büyüme ve olgunlaşması döneminde süt ve ürünlerinin, sebze ve meyvelerin yeterince tüketilmemesi, sularda flor eksikliğine bağlı olarak görülmektedir.

Tartışalım

Burada verilenler ile “Sorun Tanımı”nda anlatılanları karşılaştırınız.

“Beslenme Yetersizliğine Bağlı Hastalıkların Nedenleri” için 1 cevap

  1. naberrrr diyor ki:

    süper bir sey değilmiş bende bir sey sandım

Bir Cevap Yazın

*