Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
31.10.2014
Ders: Ticari Bilgiler ve Belgeler      Ünite 7      6 Mart 2011 Ara     

Başlıca Para Piyasası Finansal Araçları

Kişi ya da kurumlar kısa vadeli fon ihtiyaçlarını genellikle para piyasalarından karşılamaktadırlar. Bu piyasalarda işlem gören finansal varlıkların vadeleri genellikle 90 gün, en fazla da bir yıldır. Sermaye piyasalarında ise vade bir yıldan daha uzundur. Para piyasası araçları kısa vadeli oldukları için faiz oranlarındaki değişimlerden daha az etkilenir. Ayrıca finansal yapıları güçlü kurumların sundukları para piyasası araçlarının anapara ödemeleri de daha güvencelidir. Vade kısaldıkça esneklik de artacağından yatırımcının bir araçtan diğer araca geçmesi kolay olacaktır.

Sıra Sizde 9

Sermaye piyasasının temel araçları nelerdir?

Hazine Bonoları

Hazine bonoları, nakit ihtiyacını karşılamak üzere devletin bütçe kanununa dayalı olarak ihraç ettiği borçlanma senedidir. Hazine bonoları 13 hafta (91 gün), 26 hafta (182gün), 39 hafta (273 gün) ve 52 hafta (365 gün) gibi vadelerle çıkarılır. Kısa vadeli menkul değer olması, geri ödenmeme riskinin olmaması, gelirlerinin vergiden muaf olması ve devlet ihalelerinde teminat olarak kabul edilmesi gibi nedenlerle hazine bonoları, ülkemizde en geniş piyasayı oluşturmaktadır.

Hazine bonolarının ön yüzünde nominal değer, vade tarihi, seri numarası ve bononun Başbakanlık ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından ihraç edilmiş olduğu ifadesi ve başbakanın imzası bulunur. Hazine bonoları T.C. Merkez Bankası tarafından düzenlenen ihale ile en yüksek fiyatı teklif edenlere (Bankalara, aracı kurumlara, yatırımcılara) satılır.

Bankalar, senet iskontosunda dış iskontoyu kullanmalarının getirdiği alışkanlıkla hazine bonosu alımlarında da bazen dış iskontoyu kullanmaktadırlar. Hazine bonosu ihalelerinde ve menkul kıymet piyasalarında hazine bonosu satışları iç iskonto yöntemiyle olmaktadır.

Sıra Sizde 10

Devlet açısından hazine bonolarının dış iskonto yöntemiyle mi, iç iskonto yöntemiyle mi satılması daha uygundur?

Örnek

92 gün vadeli, 100TL nominal değerli bir hazine bonosu 98 TL fiyatla satışa sunulmuştur. İç iskontoyla satışa sunulan hazine bonosunun yatırımcıya sağlayacağı yıllık getiri oranı ne olmaktadır? Yıl 365 gün.

Çözüm 14

Hazine bonosunu 98 TL ödeyerek alan yatırımcının, 92 gün sonra hazine bonosu karşılığında 100 TL aldığında sağlayacağı yıllık getiri oranı %8,1 olmaktadır. Sorudaki hazine bonosunun yıllık getiri oranı yanında 92 günlük (devresel, dönemsel) getirisini de hesaplamak mümkündür. 98 TL verilerek satın alınan hazine bonosu için 92 gün sonra 100 TL alınarak 2 TL Faiz geliri elde edildiğine göre; Devresel Getiri Oranı= 2/98 = %2,04 olarak bulunur.

Örnek

182 gün vadeli hazine bonosu için açılmış olan ihalede %12 faiz oranı belirlenmiştir. 500 TL Nominal değerli bu hazine bonosunun dış iskontoyla satış fiyatını hesaplayınız? Yıl 365 gün.

Çözüm 15

Hazine bonoları gibi finansal varlıkların, alındıktan sonra tekrar satılarak el değiştirmesi mümkündür. Her satışta hazine bonosunun o günkü değerinin tekrar hesaplanması gerekir. Çünkü nominal değer sabit olurken peşin değer her gün değişecektir. Ancak vade tarihinde peşin değerle nominal değer eşit olur. Yukarıdaki örnekte verilen hazine bonosunun, alındıktan 45 gün sonra satılması istenirse satış fiyatı şu şekilde bulunacaktır:

Öncelikle hazine bonosunun tekrar satışında aynı iskonto oranı mı, farklı oran mı kullanılacağı belirlenmelidir. Faizlerdeki değişikliğe bağlı olarak iskonto oranı da değişebilir. Ayrıca, hangi iskonto yönteminin kullanılacağının da belirlenmesi gerekir. Örnekteki hazine bonosu için yine aynı iskonto oranı ve aynı iskonto yöntemi kullanılacağı varsayıldığında senedin satış değeri;

Senedin satış değeri

Senet iskontosunda, sürekli olarak senedin nominal değerinden hareketle iskonto edildiğinin ve vadenin hesaplanmasında satış günü ile vade tarihi arasındaki sürenin dikkate alındığının gözden kaçırılmaması gerekir.

Finansman Bonoları

Finansman bonoları işletmelerin kısa vadeli fon ihtiyaçlarını karşılamak üzere çıkardıkları borç senetleridir. Finansman bonosu çıkararak fon sağlamanın işletmeler açısından avantajları şu şekilde sayılabilir:

- İşletmeler alternatif yöntemlere oranla daha düşük maliyetli fon sağlayabilirler. Bankalardan alınacak kredi için, faiz dışında komisyonlarla, bankada belirli miktarlarda mevduat bulundurma gibi zorunluluklar kredi maliyetlerini yükseltmektedir.

- Finansman bonosu yoluyla fon sağlanması daha az formalite gerektirdiğinden zaman kaybını önlemektedir.

- Bankalardan sağlanacak krediler konusunda yasaların ya da bankaların getirdiği bazı kısıtlamalar söz konusudur. Bu açıdan finansman bonosunda daha fazla esneklik vardır.

- Finansman bonusu çıkarmak, o işletmeye prestij de sağlamaktadır. Ülkemizde finansman bonolarını her işletme çıkaramamaktadır. Ancak anonim şirket statüsünde ve belirli mali gücü olan, itibarı yüksek işletmeler tarafından çıkarılabilmektedir.

Sıra Sizde 11

Finansman bonosunu her işletme çıkarabilir mi?

Finansman bonoları da hazine bonoları gibi iskontolu satılır ve ikincil piyasası bulunmaktadır. Finansman bonusunun satışında basit iç ve dış iskonto yöntemi yanında son yıllarda bileşik iskontoyla yapılmaktadır.

Örnek

Bir işletme 500 TL nominal değerli finansman bonosu çıkararak fon ihtiyacını karşılamayı planlamaktadır. Finansman bonosu 92 gün vadeli olup basit iç iskontoyla satışa sunulmaktadır. %14 getiri bekleyen bir yatırımcı bu bonoyu kaç liradan satın almalıdır? Yıl 365 gün.

Çözüm 16

Geri Satın Alma Anlaşmaları (Repo)

Geri satın alma anlaşmaları genellikle repo diye adlandırılmaktadır. Repo anlaşmaları; bir menkul değerin belirli bir vade sonunda önceden belirlenen bir fiyattan geri alınmak üzere satıldığı, karşı tarafın da bu vadenin sonunda söz konusu menkul değerleri belirlenen fiyatla geri vermek üzere satın aldığı anlaşmalardır.

Kısa vadeli, bazen de gecelik nakit açığının ya da fazlalığının karşılaştığı repo piyasalarında genellikle hazine bonoları ve devlet tahvilleri kullanılmaktadır. Repoda uygulanacak faiz, fon arz ve talep özelliğine bağlı olarak serbestçe belirlenmektedir. Repo gerçekte faiz karşılığı mevduat hesabı açtırmak gibidir. Ancak repo ile bankaların topladığı fonlar yasal olarak mevduat olarak kabul edilmemektedir. Bu nedenle, tasarruf sahipleri için mevduata tanınan güvence repoda söz konusu değildir. Diğer taraftan mevduatlar için mevduat munzam karşılığı ayırmak ve likit değerler tutmak gibi getirilen kısıtlamalara tabi değildir. Bu nedenlerle bankalar repo yoluyla topladıkları fonların tamamını plase edebildikleri (kredi olarak verebildikleri) için daha yüksek faizler ödeyebilmektedirler.

Örnek

Bir banka 182 gün vadeli 500 TL nominal değerde bir hazine bonosunu %12 iskonto oranıyla satın alıyor. İç iskontoyla satın alınan bu hazine bonosu ile o gün 10 günlük repo anlaşması yapılıyor. Repo faiz oranı %15 olduğuna göre bononun satın alış ve geri alış fiyatını(repo fiyatı) hesaplayınız. Yıl 365 gün.

Çözüm 17

Repo anlaşması gereği yatırımcıdan hazine bonosu 471,77 TL alınarak verilmekte; vade bitiminde 473,71 TL verilerek geri alınmaktadır. Yatırımcının repo kazancı bu iki değer arasındaki fark kadar olmaktadır. Görüldüğü gibi repo ile ilgili hesaplamalar mevduatlardaki faiz hesaplaması gibidir.

Bir Cevap Yazın

*