Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
23.10.2014
Ders: Ticari Bilgiler ve Belgeler      Ünite 7      6 Mart 2011 Ara     

Basit İskonto Hesaplamaları

Alışveriş işlemlerinin önemli bir bölümü krediyle yapılır. Özellikle işletmelerin alış ya da satışlarında vadeli işlemler önemli boyutlardadır. Genellikle vadeli işlemlerde borçlu belirli tarihte, belirli miktardaki parayı ödeyeceğini gösteren bir belge verir. Bu belgeye ticari senet veya bono ya da poliçe denir. Türk Ticaret Kanunu’nda poliçe, bono ve çek ticaret senetleri olarak sayılmaktadır. Ticari senetler, ticari krediyi likit hale getirmeye yarayan finansal varlıklardır.

Ticari senetlerin başlıca özellikleri şunlardır:
- Dolaşım yeteneğine sahiptir.
- Dolaşım kolaylığı için belirli yasal şekil koşullarına tabidir.
- Ticari senetlerin üzerinde imzası olan kişiler zincirleme sorumludurlar.
- Ticari senetler üzerinde her imza veya beyan, bağımsız bir borçlanmayı gösterir.
- Ticari senetler İcra İflas Kanunu’ndaki özel izleme yöntemlerine tabidir.
- Çek dışında poliçe ve bonolar damga resmine tabidir. Senetlerin nasıl iskonto edileceğine geçmeden önce bono, poliçe, çek ile ilgili kısaca bilgi vermek uygun olacaktır.

Bono; yasanın belirlediği şekil şartlarına uygun olarak düzenlenen, belli bir tarihte, belirli bir tutarın, belirlenen kişiye ya da emrine kayıtsız şartsız ödeneceğini gösteren bir ticari senettir. Poliçede olduğu gibi bono da hem bir ödeme, hem de bir kredi aracıdır. Poliçeden temel farkı ikili bir ilişkiyi göstermesidir. Uygulamada mal alış verişine dayalı olmayan hatır senedi özelliğinde bonolar da düzenlenmektedir. Poliçe; alacaklının borçluya hitaben imzaladığı, üçlü bir ilişkiyi düzenleyen bir ödeme emridir. Poliçeyi düzenleyen kişi; diğer bir kişiye, poliçede adı belirtilen kişiye belli bir tutarı ödeme emrini verir. Bir senedin poliçe sayılabilmesi için yasada belirtilen şartları taşıması gerekir. Poliçede ödeme tarihi, belirli bir tarih olarak belirtilir ya da görüldüğünde veya görüldüğünden belli bir süre sonra ödenmek üzere belirtilmektedir.

Çek; yasanın belirlediği şekil şartlarına bağlı olarak düzenlenen, kullanıma hazır paraya dayanan bir ödeme emridir. Poliçede olduğu gibi çekte de üçlü bir ilişki vardır. Ancak çekte ödeme yapacak kişi yalnızca banka olmaktadır. Çekte poliçe ve bonoda olduğu gibi vade bulunmamakta, görüldüğünde ödenmesi gerekmektedir. Çek, nakdin tüm özelliklerine sahip olmakla birlikte nakitten daha yoğun kullanılmaktadır.

Vadeli satış yapan işletme, elinde bulunan senedi vade tarihine kadar bekleterek borçlusundan tahsil eder, ya da vade tarihinden önce bir finansman kurumuna giderek senedi paraya çevirebilir. Bu işleme senet kırdırma ya da senet iskontosu denir. Genellikle paraya ihtiyacı olan işletmelerin ellerindeki senetleri fazla bekletmeksizin paraya dönüştürdükleri görülmektedir.

Senet iskonto işlemleri iki şekilde olabilir. İlkinde kırdırılan senedin peşin değeri ödendikten sonra senet bankaca satın alınmış olur ve senedin vadesi dolduğunda senet borçlusunun ödeme yapamaması durumunda işletmeye rücu hakkı yoktur. Diğer şekilde ise vadesinde borçlusu tarafından ödenmeyen senet ciro edilerek işletmeye rücu etme hakkı vardır. İlkinde banka; senet borçlusunun riskini taşırken, ikincisinde işletmenin riskini taşımamaktadır. Ülkemizdeki uygulama daha çok ikinci şekildeki gibidir.

Banka tarafından kırılan senetlerin vade tarihinde borçlusu tarafından ödeneceği varsayılır. Ancak uygulamada, protesto için tanınan vade tarihinden itibaren iki iş günü beklenmeksizin ödeme yapıldığı pek görülmemektedir. Bu nedenle bankalar senet işlemlerinde senet tahsil komisyonu adı altında bir komisyon almaktadırlar. Sonuç olarak senet kırdıran işletmeler, faiz dışında senet tahsil komisyonu, Kaynak Kullanım Destekleme Fonu (KKDF) ve Banka ve Sigorta Muamele Vergisi (BSMV) gibi kesintileri de dikkate almak durumundadırlar.

Faiz işlemlerinde olduğu gibi iskonto işlemlerinde de basit ya da bileşik iskonto uygulanabilir. Bu ünitede basit faiz konusu ele alındığından basit iskonto incelenecektir. İskonto hesaplamalarına geçmeden önce iskontoyla ilgili kavramları açıklamakta fayda vardır:

Nominal Değer: Bononun üzerinde yazılı olan değeridir. Bono faiz şartı taşımıyorsa nominal değere vade değeri de denir. Bazı senetler faiz şartı taşıyabilir. Ancak ülkemizde senetler genellikle faiz şartı taşımadığından, senetlerle ilgili açıklama ve örnekler faiz taşımayan senetlerle ilgilidir.

Peşin Değer: Senedin vade tarihine kadar herhangi bir anda paraya dönüştürülmesinde vadeye kadar kalan süre dikkate alınarak bulunan faizin, nominal değerden düşülerek bulunan değeridir.

İskonto Tutarı: Vade tarihinden önce paraya çevrilen senedin vade değerinden düşülmek üzere hesaplanan faiz tutarına iskonto tutarı denir.

İskonto Oranı: İskonto tutarının hesabında kullanılan faiz oranıdır.

Vade Tarihi: Borcun ödenmesinin gerektiği ve senedin üzerinde yazılı tarihtir.

Dış İskonto Yöntemi

Senetler iç ya da dış iskontoya göre iskonto edilebilirler. Ülkemizde senet iskontosunda banka iskonto yöntemi de denilen dış iskonto yöntemi kullanılmaktadır. İç iskontoyla dış iskontonun farkı; dış iskontada iskonto miktarı senedin vadeli değeri üzerinden hesaplanırken, iç iskontoda peşin değeri üzerinden hesaplanır. Vadeli değer, vade tarihine kadar daima peşin değerden büyük olacağından vadeli değer üzerinden hesaplanan iskonto miktarı da doğal olarak büyük olacaktır. Dolayısıyla dış iskontoda senedin peşin değeri iç iskontaya göre daima daha düşük olacaktır.

Senetler vade tarihine kadar birden fazla kırdırılabilir. Her bir kırdırmada vade tarihine kadar kalan süre dikkate alınarak iskonto edilecektir.

S = Senedin vadeli değerini
r d = İskonto oranını
P d = Senedin peşin değeri
I d = İskonto miktarını
t = Vadeyi gösterirse;
I d = S . r d . t
P d = S – S. r d . t ya da kısaca
P d = S (1 – r d . t) yazılabilir.

Örnek

Bir işletme 650 TL nominal değerli, vadesine 3 ay kalmış bir senedi bir bankaya iskonto ettirmek istemektedir. Banka bu senedi dış iskonto yöntemine ve % 12 iskonto oranıyla iskonto etmek istediğine göre işletmenin eline geçecek parayı hesaplayınız?

Çözüm 10

Senedi kırdırmak isteyen işletme vadesine 3 ay kalmış senet için kırdırma tarihinde 630,50TL’yi ya da vade tarihine kadar bekleyerek 650TL’yi alacaktır. Ülkemizde senet iskontosunda faiz dışında komisyon, KKDF, BSMV ve posta masrafları da kesilmektedir. Senet iskonto ettirenin eline geçecek net tutar tüm bu kesintiler indirildikten sonra kalacak değerdir.

Sıra Sizde 6

Vadesine 6 ay kalmış bir senet %26 iskonto oranıyla bir bankaya kırdırılmak üzere sunulmuştur. Dış iskontoya göre kırdırılacak olan bu senedin peşin değeri 744TL hesaplandığına göre senedin vade değeri ne idi?

İç İskonto Yöntemi

İç iskonto yönteminde iskonto tutarı senedin vadeli değeri üzerinden değil, peşin değeri üzerinden hesaplanır. Bu nedenle dış iskontoya göre iç iskontoda senedin peşin değeri daha yüksek olur. Dolayısıyla senet iskonto ettirenler açısından iç iskonto daha avantajlıdır.

S = Senedin vade değeri
r i = İç iskonto oranı
P i = İç iskontoda bugünkü değer
I i = İç iskonto tutarı
t = Senedin vadesini gösterdiğine göre

İç iskontoda bugünkü değer

Formülüyle senedin peşin değeri iç iskonto yöntemine göre bulunabilir. Yukarıda verilen senet iç iskonto ile iskonto edilirse;

Yukarıda verilen senet iç iskonto ile iskonto edilirse

Görüldüğü üzere aynı senet iç iskontoyla iskonto edildiğinde 631,06 TL peşin değere sahip iken dış iskonto ile 630,50 TL peşin değere sahip olmuştur. Ülkemizde senet iskontosunda dış iskonto yöntemi kullanılmaktadır.

Örnek

Vade değeri 380 TL olan bir senet, vadesine 45 gün kala iç iskonto yöntemine göre kırdırılmak isteniyor. Bankanın uygulayacağı iskonto oranı %9 olduğuna göre senedin peşin değeri ne olur? Yıl 365 gün.

Çözüm 11

Sıra Sizde 7

Senetlerin iskontosunda hangi yöntem, kırdıran açısından avantajlıdır?

“Basit İskonto Hesaplamaları” için 5 cevap

  1. fikeray diyor ki:

    basit iç iskonto’da yüzdelik istenirse formül ne olur??

  2. NotOku diyor ki:

    eğer yüzdelikten kastınız iskonto oranıysa; ri= (S-Pi)/(Pi.t) olur

  3. kardelen diyor ki:

    soruyu cevaplarsınız sevinirim:
    bir işletme vadesi dolan 80 000 000 TL lik borcuna karşılık 110 000 000TL lik bir senet vermiştir.Bu işlemde yıllık %50 faiz oranı ve iç iskonto hesaplama yöntemi uygulandığına göre verilecek senedin vadesi kaç aydır?

  4. khafra diyor ki:

    slm birleşik (iskonto)faizde vade nasıl bulunur ör: 50.000 TL nominal değerli ve 4 yıl vadeli bir senet yerine verilecek 52.500 TL’lik yeni senedin vadesi kaç yıl olur?.. Bu ve buna benzer soruların çözümü için kullanılan formüller hangileridir? araştırırken bu siteyi buldum umarım yardımcı olacak birileri vardır…Teşekkürler…

  5. Ezgi diyor ki:

    Kardelen, 110.000i kredi degeri olarak alicaksin 80.000de pesin deger.yani dusundugum kadariyla mantik yoluyla su anlama geliyo ters mantik yapinca vadesi gelmemis 110000 tl senedini kirdiiyosun bankada sana 80.000 veriyo burdan da vadesini hesaplicaksin. 110000=80000+80000.n.0.50 N=0.75 ay degerinden sordugu icin 0.75.12=9 ay

Bir Cevap Yazın

*