Anonim Ortaklıkta Pay Senetleri ve Tahvil

Anonim ortaklıklarda pay senedi ve tahvil çıkarmanın neden ve koşulları ile bu menkul kıymetlerin hukuki niteliklerini açıklayabilmek.

Pay Senetleri

Anonim ortaklıkta paylar, kıymetli evrak niteliğindeki pay senetlerinde cisimlendirilirler (TTK. m. 409). Pay senedi çıkarılmadan önce, sonradan pay senetleri ile değiştirilmek üzere ilmühaber de çıkarılabilir (TTK. m. 411). Pay senedi, ancak ortaklığın tescil ile tüzel kişilik kazanmasından sonra çıkarılabilir. Tescilden önce çıkarılan pay senetleri hükümsüzdür. Hükümsüzlük sadece pay senedi içindir. Yapılan sermaye yüklenimi ve kazanılan pay sahipliği geçerlidir. Kuruluşta sermaye yüklenimi ile kazanıldığına göre, pay, senedin çıkarılmasından önce de vardır. Bu nedenle pay senetleri yaratıcı değil, açıklayıcı nitelikte kıymetli evraktır.

Anonim ortaklığın çıkarabileceği menkul kıymetleri daha kolay anlayabilmek için 19. üniteyi de çalışmanız yararlı olacaktır.

Pay Senetlerinde Şekil Koşulları

TTK. m. 413′e göre pay senetlerinin ortaklığın unvanını, esas sermaye miktarını ve tescil tarihini, senedin türünü ve nominal değerini içermesi ve ortaklık adına imzaya yetkili olanlardan en az ikisi tarafından imza edilmiş olması şarttır. İmza damga veya mühür şeklinde olabileceği gibi, basılı da olabilir. Nama yazılı pay senetlerinde, pay sahibinin ad ve soyadı, yerleşim yeri ve senet karşılığında ödenmiş bedelin de gösterilmesi gerekir. Bu senetler pay sahipleri defterine kayıt olunur.

Pay Senetlerinin Devri

Pay senetleri devir şekli açısından nama veya hâmile yazılı olarak düzenlenirler, emre yazılı olamazlar (TTK. m. 409/2). Hâmile yazılı pay senedi, ancak sözleşmede bu konuda açıklık bulunması ve bedellerinin tamamen ödenmiş bulunması koşulu ile çıkarılabilir. Bedelleri tamamen ödenmeden hâmile yazılı pay senedi çıkarılmışsa, bunlar hükümsüzdür. Esas sözleşmede aksine hüküm bulunmaması kaydı ile pay senetlerinin türü değiştirilebilir.

Hâmile Yazılı Pay Senetlerinin Devri

Hâmile yazılı pay senetleri, hâmile yazılı kıymetli evrak niteliğinde olduğundan devir, senedin teslimi ile yapılır. Teslim ile yapılan devir gerek taraflar arasında ve gerekse üçüncü kişilere ve ortaklığa karşı hüküm ifade eder (TTK. m. 415).

Nama Yazılı Pay Senetlerinin Devri

Devrin Şekli

Nama yazılı pay senetleri alacağın temliki beyanı ve teslim yolu ile devir edilebileceği gibi, ciro ve teslim yolu ile de devir edilebilir (TTK. m. 559/2). Bu nedenle nama yazılı pay senetlerinin devri, nama yazılı diğer senetlerin devrinden farklıdır.

Devrin Ortaklığa Karşı Hüküm İfade Etmesi

TTK. m. 416/2′ye göre yapılan devrin ortaklığa karşı hüküm ifade etmesi için pay defterine kayıt edilmesi gerekir. Bu koşul gerçekleşinceye kadar ortaklığa karşı ancak pay defterinde kayıtlı bulunan kimse pay sahibi sıfatına sahiptir. Pay sahipleri defterine gerekli kaydın yapıldığı, pay senedinde yönetim kurulu tarafından belirtilir (TTK. m. 417/2).

Pay senedi, pay defterine kayıt yapılmaksızın birçok el değiştirmiş olabilir. Bu takdirde sonuncu hâmil, bütün devirlerin usulüne uygun yapıldığını kanıtlayarak, kendisinin pay sahipleri defterine kaydının yapılmasını isteyebilir.

Devir Yasağı

Ayın karşılığı olan pay senetlerinin, ortaklığın tescilinden itibaren iki yıl geçmedikçe başkalarına devri hükümsüzdür (TTK. m. 404). Bu kesin bir yasaktır, ortaklığın devri uygun görmesi ve durumu pay sahipleri defterine kaydetmesi dahi sonucu değiştirmez. Taraflar devrin hüküm ifade etmesini istiyorlarsa devir yeniden yapılmalıdır. Devir yasağı sözleşme ile de konulabilir. Bu yasak sınırlı olabileceği gibi, mutlak da olabilir. Sözleşmedeki yasağa rağmen yapılan devrin, ortaklığa karşı hüküm ifade etmese de, taraflar arasında geçerli olduğunun kabulü gerekir.

Devrin Sonuçları

İster nama, ister hâmile yazılı pay senetlerinin (TTK. m. 409/1), ister ilmühaberlerin (TTK. m. 411), isterse bunlar çıkarılmadan önce bir hak olarak payın (BK. m. 162) usulüne uygun olarak devri ile devredenin pay sahibi sıfatı sona erer, devralan bu sıfatı kazanır. Bu andan itibaren paydan ve pay sahipliğinden doğan tüm hak, borç ve yükümler devralana aittir.

Anonim ortaklık pay senetlerinin sermaye piyasasındaki işlevi ve hukuki düzenlemesi konusundaki Sermaye Piyasası Hukukuna ilişkin kitaplardan yararlanabilirsiniz.

Tahviller

Tanım

Anonim ortaklıkların ödünç para bulmak için itibarî değerleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkardıkları borç senetlerine tahvil denir (TTK. m. 420). Tahviller kıymetli evrak niteliğindedir, nama ve hâmile yazılı olabilirler. Aynı tertipte çıkan her tahvilin bir itibarî değeri olması ve bu değerin diğerine eşit bulunması gerekir. Aynı tertipte çıkarılan her tahvil sahibine aynı hakları sağlamalıdır. Pay senetlerinden farklı olarak kanun koyucu, tahvillerde itibari değer için bir taban veya tavan değer öngörmemiştir. Bu nedenle tahvillerin itibari değeri istendiği gibi saptanabilir.

Nama ve Hâmile Yazılı Tahviller

Tahviller nama ve hâmile yazılı olarak çıkabilir. Emre yazılı tahvil çıkarılamaz. Hâmile yazılı tahviller teslim ile devredilebilir. Nama yazılı tahvillerin devri, alacağın temliki hükümlerine tâbidir. Nama yazılı tahvil sahiplerini kayıt için, TTK. m. 428 uyarınca bir tahvil sahipleri defteri tutulur.

Tahvillerin Şekli

Tahviller kıymetli evrak olduklarından ağırlaştırılmış şekil şartlarına tâbidirler. Bu şartlar TTK. m. 427 ile düzenlenmiştir. . TTK. m. 427′ye göre, tahvillere izahnamedeki belirli koşullarından başka, anapara ve faizlerinin ödeme koşulları ile varsa itfa (söndürme) plânının da yazılması gerekir. Tahvillerin ortaklık adına imza atmaya yetkili iki kişi tarafından imza edilmiş olması da zorunludur.

Tahvillerin Vadesi

Tahvillerin vadesi iki yıldan az olmamak üzere serbestçe belirlenebilir.

Tahvillerin İtfası

Tahvillerin anaparası vade bitiminde bir defada ödenir. İki yıldan uzun vadeli tahvillerin anaparası yıllık eşit taksitlerle de ödenebilir.

Tahvil Çeşitleri

Tahviller çeşitli şekillerde olabilirler. Bir tahvil aşağıda belirtilen tahvil tiplerinden birine uygun olabileceği gibi, birden çok tipin karması niteliğinde de olabilir.

Primli Tahviller

Primli tahviller “çıkarma / ihraç” veya “söndürme / itfa” primli olarak ikiye ayrılır. Üzerinde yazılı itibari değerden daha düşük bedelle satışa çıkarılan tahviller, çıkarma primli tahvillerdir. Üzerinde yazılı itibari değerle satışa çıkarılan, ancak itfa anında itibari değerden daha yüksek bedel ödeneceği öngörülen tahviller itfa primli tahvillerdir.

İkramiyeli Tahviller

Tahvillere belirli bir faiz yanında, ad çekilmesi yolu ile ikramiye de verilebilir. TTK. m. 421′e göre, Türk Hukukunda ikramiyeli tahvil çıkarılabilir.

Ortaklık Kârına Katılma Hakkını Veren Tahviller

Tahvillere ödenecek faizin yanında ortaklık kârından pay verilmesi de olanaklıdır.

Güvenceli Tahviller

Çıkarılan her tahvilin güvencesi, ilk önce çıkaran ortaklığın malvarlığıdır. Ancak sahiplerine özel güvence sağlayan tahvil de çıkarılabilir. Bu güvence kefalet gibi kişisel nitelikte olabileceği gibi, taşınır veya taşınmaz rehni gibi nesnel nitelikte de olabilir.

Pay Senetleri İle Değiştirilebilen veya Pay Alma Hakkı Veren Tahviller

Türk Hukukunda bu tip tahvil çıkarılmasına bir engel yoktur. Hatta TTK. m. 430/1 b. 4, bu olanağa açıkça işaret etmiştir. Ancak, Türk Hukukunda yeni pay alma sermayenin arttırılması ile mümkün ve bu artırma da izne bağlı olduğundan, tahvil sahibinin tahvilini pay senedi ile değiştirebilmesi, ancak ortaklığın sermayesini artırmaya izin alabilmesi ile mümkün olabilir. Sermaye Piyasası Kanunu ile kabul edilen kayıtlı sermayeli anonim ortaklıklarda bu mümkündür.

Tahvil Çıkarılması Koşulları

Türk Hukukunda anonim ortaklıkların tahvil çıkarma koşulları esas olarak Türk Ticaret Kanununda düzenlenmiştir. Bunun yanında T. C. Merkez Bankası ve Sermaye Piyasası Kurulu da çıkardıkları tebliğler ile tahvilleri düzenleyen hükümler ve önemli değişiklikler getirmişlerdir. TTK. ‘ya göre, tahvil çıkarılması bazı koşulların gerçekleşmesine bağlıdır.

Genel Kurul Kararı

Tahvil çıkarabilmek için, anonim ortaklık genel kurulunun mutlaka bu yolda bir karar almış olması gerekir. Genel kurul kararı olmaksızın tahvil çıkarılamaz (TTK. m. 423).

Bu hükümden çıkan diğer bir koşul da, tahvil çıkarabilmek için anonim ortaklığın tüzel kişilik kazanmış olması gerektiğidir. Tahvil çıkarmak için, ortaklık sözleşmesinde bu konuda hüküm bulunmasına gerek yoktur. Ancak genel kurulun tahvil çıkarma kararı, ağırlaştırılmış toplantı yetersayısına tabidir.

Sermaye Piyasası Kanunu m. 13/6, “tahvil çıkarma yetkisi esas sözleşme ile yönetim kuruluna devredilebilir. Bu takdirde TTK. m. 423 ve 424 hükümleri uygulanmaz”, hükmünü getirmiştir. Bu nedenle, esas sözleşmelerinde tahvil çıkarma yetkisi yönetim kuruluna verilmiş SPK. ‘ya tabi anonim ortaklıklarda, yönetim kurulu kararı yeterlidir. Yönetim kuruluna esas sözleşme ile böyle bir yetki verilmemişse veya anonim ortaklık SPK. ‘ya tabi değilse yine TTK. m. 423 hükmü uygulanacaktır.

Tahvillerin Kurul Kaydına Alınması

Tahviller halka arz edilerek veya arz edilmeksizin satılacaksa, Sermaye Piyasası Kuruluna kaydettirilmeleri zorunludur (SPK. Seri II, No:13 sayılı tebliğ m. 3). Kurul, çeşitli incelemeler yaptıktan sonra tahvillerin kurul kaydına alınıp alınmaması konusunda karar verir.

Tahvillerin kurul kaydına alınması, ihraç edilen tahvillerin veya ihraççıların Kurul veya kamuca tekeffülü anlamına gelmez, sadece ilgili ortaklığın ve tahvil çıkarmanın kamu denetimi altında olduğunu gösterir.

İzahnamenin Yayını

Tahvillerin halka arz edilerek satılması halinde ihraççıların mali durumu, faaliyet kapsam ve sonuçları ile ihraca ilişkin olarak mevzuatın öngördüğü bilgileri içeren izahname ve sirküler örnekleri kurul kaydına alınma talebi ile birlikte SPK. ‘ya verilir. Tahviller kurul kaydına alındıktan sonra ihraççı izahnameyi ticaret siciline tescil ve ilan ettirir (S. II, No:13 sayılı tebliğ, m. 19,22). İzahnamenin tescilinden sonra halkın tahvil satın almaya davet edilmesi sirküler ile yapılır. Sirküler günlük yayın yapan en az iki gazetenin Türkiye baskısında ilan edilir. Halka arz edilmeksizin satılacak tahvillerde izahname ve sirküler düzenlenmemektedir.

Satış Süresi

Halka arz edilecek tahvillerin satış süresi kurul kaydına alınma tarihinden itibaren altı iş gününden az olmamak ve üç ayı geçmemek üzere izahnamede gösterilir. Satış süresinin bitiş tarihinden itibaren altı iş günü içinde ihraççı satış sonuçlarını gösteren bilgileri SPK. ‘ya göndermekle yükümlüdür.

Sermaye ile Tahvil Çıkarma Arasındaki İlişki

TTK. m. 422′ye göre anonim ortaklıkların çıkaracakları tahvillerin toplamı esas sermayenin ödenmiş ve onaylanmış son bilânçoya göre varlığı anlaşılan miktarını aşamaz.

Taraflar Arasındaki İlişkiler

Tahvilin satın alınması ile ortaklıkla tahvili alan arasında oluşan sözleşme sonucu, biri tahvil sahibi ile ortaklık, diğeri tahvil alanla öteki tahvil sahipleri arasında belirli bir ilişki kurulur.

Ortaklıkla Tahvil Sahibi Arasındaki İlişki

Bu ilişki nitelik itibariyle bir ödünç sözleşmesidir. Bunun sonucu, ortaklık edimlerini izahnamede öngörülen süre ve koşullarla yerine getirmek, faiz ve anaparayı vadelerde tahvil sahibine ödemekle yükümlü olur.

Tahvil Sahipleri Arasındaki İlişki

Her tahvil sahibi ile ortaklık arasında bağımsız bir ödünç sözleşmesi yapılmış olmakla beraber, bu tahvillerin satın alınması ile bütün tahvil sahipleri arasında da hukuki bir ilişki doğar. Tahvil sahibi, ortaklıkla arasındaki sözleşme hükümlerini karşılıklı anlaşarak değiştiremez. Buna karşılık, tahvil sahipleri genel kurulunun bu konuda alacağı kararlara, karşıt olsa bile, uymak zorundadır.

Tahvil Sahipleri Genel Kurulu

Tahvil sahipleri genel kurulu anonim ortaklığın bir organı değildir, hukuksal niteliği tartışmalıdır. Tahvil sahiplerinin ortaklıkla olan ilişkilerinde, bütün tahvil sahipleri için geçerli karar alabilecek bir kuruldur. Bu kurul, kanunda sayılı konularda karar alabilir ve bunları gerçekleştirmek için temsilci seçebilir. Görevi; tahvil sahiplerinin çıkarlarını korumaktır. Gerektiği zaman toplanır, belirli bir toplantı zamanı yoktur. Tahvil sahipleri genel kurulunu anonim ortaklığın yönetim kurulu veya denetçiler toplantıya çağırır. Tedavülde bulunan tahvil tutarının 1/5′ini temsil eden tahvil sahipleri de, kurulun toplantıya çağırılmasını bu organlardan talep ederler. Tahvil sahipleri genel kurulunu toplantıya çağıranlar, gündemini de hazırlarlar. Toplantıya çağrı merasimi ve buna uyulmaması, anonim ortaklık genel kurul toplantısında olduğu gibidir.

Tahvil Sahipleri Genel Kurulunun Yetkileri

Tahvil sahipleri, genel kurulu TTK. m. 430′da sayılan yetkilere sahiptir. Bunlar dışında karar almak yetkisi yoktur. Bu maddeye göre, kurulun yetkileri:
- Tahvil sahiplerine ait özel güvencenin kaldırılması veya azaltılması,
- Faiz vadelerinden bir veya bir kaçının uzatılması, faiz miktarının indirilmesi veya ödeme koşullarının değiştirilmesi,
- Söndürme (itfa) sürelerinin uzatılması veya koşullarının değiştirilmesi,
- Tahvil sahiplerinin alacaklarına karşılık pay senedi almalarının kabul edilmesi,
- Tahvil sahiplerini temsil etmek üzere temsilci atanması

Tahvil sahipleri genel kurulunun yetkileri sınırlayıcıdır. Bu yetkiler dışında kalan konularda karar alamaz, alırsa bu karar hüküm ifade etmez.

Tahvillerin Vadesi

Tahvillerin vadesi iki yıldan az olmamak üzere serbestçe belirlenebilir.

Tahvillerin İtfası

Tahvillerin anaparası vade bitiminde bir defada ödenir. İki yıldan uzun vadeli tahvillerin anaparası yıllık eşit taksitlerle de ödenebilir.

Tahvil Çeşitleri

Tahviller çeşitli şekillerde olabilirler. Bir tahvil aşağıda belirtilen tahvil tiplerinden birine uygun olabileceği gibi, birden çok tipin karması niteliğinde de olabilir.