Kayıt ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Ders: Aile Ekonomisi      Ünite 9      14 Ocak 2015 Ara     

Ailenin Tüketim Alanları ve Vergiler

Amaç 4

Ailenin tüketim alanlarını göstermek

Aileler ekonomik planlamalarda var olan kaynaklarını önce temel tüketime ayırmaktadırlar. Bunlar beslenme, barınma ve giyinmeye ilişkin tüketimlerdir. Aile ekonomisinde zorunlu tüketim kapsamında eğitim, vergiler, sağlık ve büyük kentlerde ulaşım da yer almaktadır. Temel tüketim faaliyetlerini temel düzeyde karşılayabildi aileler temel tüketim alanlarına daha fazla harcama yapabilmektedirler. Ailenin yaşam düzeyini yükselten bu tüketimler daha iyi beslenmeyi, daha iyi konutta yaşamayı, daha iyi giyinmeyi, zorunlu eğitim ve sağlık giderleri dışında harcama yapabilmeyi, daha rahat ulaşım imkanları seçmeyi sağlamaktadır. Ailenin tüketim alanlarının kapsamı aşağıda verilmektedir.

Gıda: Aile bireylerinin besin ihtiyacını karşılayacak tüm besin maddeleri ve ev dışında alınan yemekler.
Konut: Kira, mobilya, bakım, onarım.
Evin işletilmesi: Ev araçları, temizlik araçları, elektrik, su, yakıt, gaz, telefon.
Giyim: Satınalma, bakım, onarım, temizleme.
Sağlık: Tıbbi bakım, kişisel bakım, kişisel bakım araç ve gereçleri, sağlık-spor ünitelerine ayrılan tüketim giderleri.
Eğitim: Aile bireylerinin eğitimine ilişkin tüketimleri ve kişisel gelişim tüketimleri olan gazete, dergi, tiyatro, sinema, kişisel hobiler, seyahat ve tatiller.
Ulaşım: Toplu taşıma, mazot, benzin, otomobil, motosiklet, bisiklet bakım ve onarımı, sürücü ücreti.
Vergiler: Gelir vergisi, mülk vergisi.
Özel tüketimler: Öğrenci harçları, günlük yaşam için bireysel harcamalar.
Yatırımlar: Emeklilik, güvenceler, sosyal güvenceler.
Tasarruflar: Uzun dönemli amaçlar, acil durumlar.

Sıra Sizde

Ailenin tüketim alanları nelerdir?

Vergiler

Birçok ülkede vergilendirme yetkisinin sınırlarını anayasa belirlemektedir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası “Herkesin kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücü oranına göre, vergi ödemekle yükümlüdür” demektedir. Aynı zamanda Anayasa “Aile Türk Toplumunun Temelidir. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve ailenin planlanmasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır demektedir.

Görüldüğü gibi aile bir bütün kabul edilmekte, sürdürülmesi ve korunması anayasa ile güvence altına alınmaya çalışılmaktadır. Ailenin yaşamını sürdürebilmesi için belli bir mali güce sahip olması gerekmektedir. Bu nedenle aile yapısının maddi açıdan da korunması gerekmektedir.

Aileler / bireyler mali gücü oranında vergi vermek durumundadır. Ailelere yansıyan vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımlı olması sağlanmalıdır. Aile yapısının korunabilmesi için aile bireylerinin her birinin izlenmesi ve yasal sınırlılıklar dikkate alınarak vergilendirilmesi gerekmektedir. Devlet, aile fertlerinin gelirlerini birleştirerek hesaplamalar yapmakta, ailelerden daha düşük maliyetle, daha kolay vergi toplayabilmektedir.

Bireyler yaşamlarını sürdürebilmek ve aile oluşturabilmek için bazı harcamalar yapmak zorundadırlar. Yasalar ailenin vergi ödeme gücünün temini için en az geçim indirimi, artan oranlı vergilendirme, çeşitli ayrılık (istisna) ve bağışıklık (muafiyet) uygulamaları vergi yükünün adaletli dağılımı, yani mali güce göre vergilendirme yöntemi ile aileyi korumaya çalışmaktadır.

Bireyler elde ettikleri gelir, servet ve harcamalar üzerinden vergi ödemektedirler. Bu vergiler iki grupta ele alınabilmektedir.
• Vasıtasız vergiler
• Vasıtalı vergiler

Vasıtasız vergiler: Vasıtasız vergiler beyana dayanan vergilerdir. Beyan bir gerçek kişinin bir takvim yılında elde ettiği kazanç ve iratların yasa uyarınca bildirimidir. Vergi dairesi beyan üzerinden belli oranlarda vergi hesaplayarak tahsilat yoluna gitmektedir.

Vasıtalı Vergiler: Beyana gerek olmaksızın satın alınan mal ve hizmet karşılığı fiyatın içine katılmış, ödeyenin genelde farkına varmadığı vergilerdir. Tekel, petrol ürünleri vergisi alınan ürünün bedelinin içinde yer almaktadır. Mal ve hizmetlerden alınan katma değer vergisi de vasıtalı vergilere bir örnek oluşturmaktadır. Aileler şu konulara ilişkin vergi ödemek durumunda olmaktadır.

Kazanç ve iratlar: Ticari kazançlar, zirai kazançlar, ücretler, serbest meslek kazançları, gayrimenkul sermaye iratları, menkul sermaye iratları, sair kazanç ve iratlar.

Gelir ve kazançtan alınan vergiler: Gerçek kişilerden alınan gelir vergisi, kurumlar vergisi.

Servetten alınan vergiler: Motorlu taşıtlar vergisi, not aktif vergisi, veraset ve intikal vergisi.

Mal ve hizmetten alınan vergiler: Katma değer vergisi, taşıt alım vergisi, akaryakıt tüketim vergisi, banka ve sigorta muameleleri vergisi, eğitim ve spor hizmetleri vergisi, damga vergisi, özel iletişim vergisi ve harçları. Tütün, içki, oyun kağıdı, röntgen filmi, ispirto vb. vergisi.

Aileler ayrıca belediye gelirleri kanununa göre belediyelere de vergi ve harç ödemektedirler. Bunlara emlak vergisi, temizlik ve aydınlatma vergisi vb. vergiler örnek oluşturmaktadır. Değerli kağıt ve çek bedeli, para, vergi, trafik, mahkeme cezaları, gecikme zamları, faizler, harçlar (tapu, yargı, noter, pasaport, trafik, sicil vb.) zorunlu hibe ve yardımlar da aile bütçesine yük getiren unsurlar olarak ailenin karşısına çıkmaktadır.

Sıra Sizde

Ailenin / bireylerin ödeyecekleri vergilerin sının nasıl belirlenmektedir?