Kayıt ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Ders: Aile Ekonomisi      Ünite 9      14 Ocak 2015 Ara     

Aile Bütçesinin Türleri ve Bütçe Hazırlama

Aile Bütçesinin Türleri

Amaç 6

Aile bütçesinin türlerini göstermek ve bütçe hazırlayabilmek

Aile bütçesinin türlerini kapsadığı konu, süre ve bütçenin sonucu belirlemektedir.

Kapsadığı konu açısından bakıldığında;
• Genel bütçe
• Özel bütçe
• Geçici bütçe olmak üzere üç tür bütçe görülmektedir.

Kapsadığı süre açısından bakıldığında ise;
• Günlük bütçe
• Haftalık bütçe
• Aylık bütçe
• Yıllık bütçe olmak üzere dört tür bütçe görülmektedir.

Bütçenin sonucu açısından bakıldığında
• Denk bütçe
• Denk olmayan bütçe
• Açık bütçe
• Artırımlı bütçe

olmak üzere iki tür bütçe görülmektedir.

Kapsadığı Konuya Göre Bütçe Çeşitleri

• Genel Bütçe: Ailenin bütün gelir ve giderlerini belli bir zaman dilimi içinde varsayımlara dayalı olarak kapsayan çalışma genel bütçedir.
• Özel Bütçe: Ailenin özel durumu (bebek bekleme vb.) na ilişkin tüketim ve bu harcamaların karşılanacağı kaynakları varsayımlara dayalı olarak kapsayan çalışma özel bütçedir.
• Geçici Bütçe: Ailece yaşanacak geçici durumlar için hazırlanan bütçedir. Aile bireylerinin tamamını ya da bir kısmını ilgilendirebilmektedir. Geçici bütçe ailenin birkaç günlük konuk ağırlaması ve çevreyi gezdirmesi, ailede bir bireyin tatile çıkması vb. durumlar için hazırlanabilmektedir.

Kapsadığı Süreye Göre Bütçe Çeşitleri

• Günlük Bütçe: Günlük ayrılan kaynak, varsayılan günlük tüketim miktarı ve günlük tüketim miktarını gösteren çalışma günlük bütçedir.
• Haftalık Bütçe: Hafta için ayrılan kaynak, varsayılan haftalık tüketim miktarı ve haftalık tüketim miktarını gösteren çalışma haftalık bütçedir.
• Aylık Bütçe: Bir aylık zaman dilimi içinde ailenin bütün gelirlerinin ve varsayımlara dayalı olarak tüketiminin miktarının ve gerçek tüketim miktarının işlendiği bütçe aylık bütçedir.
• Ailenin bir yıllık gelir ve giderlerinin varsayılan ve gerçekleşen miktarlarının işlendiği bütçe yıllık bütçedir.

Bütçe Sonucuna Göre Bütçe Türleri

• Denk Bütçe: Ailenin varsayımlarının sonucunda gerçekleşen gelir ve gider miktarının eşil olduğu bütçe denk bütçedir.
• Denk Olmayan Bütçe: Ailenin varsayımlarının sonucunda gerçekleşen gelir ve gider miktarının eşil olmadığı bütçe denk olmayan bütçedir.
• Açık Bütçe: Gerçekleşen gelir ve gider miktarının eşit olmadığı gelirin az tüketimin fazla olduğu bütçe açık bütçedir.
• Artırımlı Bütçe: Gerçekleşen gelir ve gider miktarının eşit olmadığı gelirin fazla tüketimin az olduğu bütçe birikimli bütçedir.

Sıra Sizde

Bütçe türlerini açıklayınız.

Bütçe Hazırlama

Daha önceki bütçe kayıtları o ailenin kaynaklan ve tüketim miktarlarına ilişkin somut ve standartlaşmış bilgiler içermektedir. O nedenle aileler daha önceki bütçe kayıtlarını inceleyerek var olan kaynakları ile istek ve ihtiyaçlarını ne oranda karşıladıklarını, hangi yöntemle karşıladıklarını ve tüketim miktarlarının ne olduğunu görebilmektedirler. Diğer taraftan yapılan pazar araştırması ile bu ürünlerin fiyatı konusunda da bilgi sahibi olmaktadırlar.

Bütçe çalışmaların da öncelikle ailedeki kaynakların hepsinin dökümü yapılmalıdır. Aile bireylerinin tüm istek ve ihtiyaçlarının dökümü de yapılır. Sabit giderler kira, yakıt vb. standartlaşmış tüketimler, ulaşım, öğrenci harçları, vb. çizelgeye işlenir. Aile bireylerinin, sayısı dikkate alınarak günlük besin tüketiminden hareketle aylık gıda tüketim miktarları bulunur. Diğer istek ve ihtiyaçların fiyatları tahmin edilmeye çalışılır. Her biri ilgili tüketim alanlarına yerleştirilir.

Ailenin nakit kaynağının harcamaları karşılama durumu incelenir. Nakit kaynağın yetersiz olduğu durumlarda ya ailenin istek ve ihtiyaçlarının bir bölümünden vazgeçilir ya da yeni yöntemler üzerinde çalışılır. Örneğin, işlevsel açıdan aynı nitelikteki ucuz ürünler, tercih edilebilir ya da nakit dışındaki kaynaklar ile ihtiyaçlar karşılanmaya çalışılır.

Ekonomik planlamalarda aile de nakit kaynak azaldıkça, nakit gelirden tüketim için ayrılan payın oranı ve diğer kaynakların tüketim miktarı artmaktadır. (Şekil 9.1.) Nakdin tüketim alanları için yetersiz olması diğer kaynaklarla özellikle insansal kaynaklarla mal ve hizmet üreterek ihtiyaçların karşılanması zorunlu hale gelmektedir.

Nakit düzeyi ve tüketim oranı

Bütçe türleri içinde gelir-gider dengesinin planlanması, sonuçların değerlendirilmesi ve diğer bütçelere temel teşkil etmesi açısından aylık bütçe büyük önem taşımaktadır. Yıllık bütçe, yıllık ekonomik faaliyetlerin planlanmasının dışında aylık bütçe sonuçlarının işlenmesi ile oluşmaktadır. (Çizelge 9.2).

Yıllık bütçe örneği

Günlük ve haftalık bütçeler ise aylık bütçede tüketim alanlarına (gıda, özel harcamalar) ayrılan miktarın günlük ya da haftalık payının tüketim kayıtları şeklinde olmaktadır. Bütçe hazırlığında bütün tüketim alanlarına ilişkin belirlemeler tamamlanıp tahmini miktarlar yazıldıktan sonra tüketimi karşılayacak kaynak türlerinin ne olduğu belirlenmektedir. Her tüketim alanına ilişkin gelir/kaynak bölümüne nakit, kredi, evde üretim vb. işlenerek tüketimde kullanılan kaynaklar yazılmaktadır.

Bu şekilde varsayımlara dayalı yapılan planlama uygulamaya hazır duruma gelmektedir. Yapılan bütün tüketimler kaydedilir. Kayıt tutma yöntemi her aileye ve ailenin deneyimlerine göre farklı olabilmektedir (Çizelge 9-3).

Tüketim harcamalarına ilişkin kayıt formu

Kayıt tutma işlemini peşin ödeme biçimi, faturaların haftalık ya da aylık ödeme şekli etkilemektedir. Aylık bütçelerde tüketim kayıtlarında fazla detaylara gidilmeyebilmektedir (Çizelge 9.4). Ancak haftalık ve günlük bütçelerde yapılan tüketimlerin detaylı kaydedilmesi bir süre sonra tüketim alanlarına ilişkin standartlara ulaşmayı sağlamakta, önceki dönemlere ilişkin ekonomik belge niteliği taşımakta ve daha sonraki dönemlerdeki ekonomik planlamalarda yol gösterici olmaktadır.

Sıra Sizde

Bütçe hazırlama amaçlarını açıklayınız.

Gelir ve tüketim dökümünün işlenebileceği bütçe formu