15. Sosyal Sigorta Kolları

Sosyal sigortalar, kanunlarla belirlenmiş mesleki, fizyolojik ve sosyo-ekonomik risklere karşı sosyal sigorta yöntemi ile güvence sağlar. Klasik bir ayırımla sosyal sigortalar, kısa ve uzun vadeli sigortalardan oluşur. 2006 yılında kabul edilen Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu da bu ayırımı benimsemiştir. Kısa vadeli sigorta kolları nispeten kısa süre için ödenen primlerle kısa süreli yardımları sağlayan sigortalardır. İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortaları bu grupta yer almaktadır. Uzun vadeli sigorta kolları ise uzun süre ödenen primler karşılığı uzun süreli yardımların yapıldığı sigortalardır. Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları bu grupta yer alır.

Bunların dışında, aslen kısa vadeli bir sigorta olan işsizlik sigortası SSGSSK’da düzenlenmeyip, 1999 tarihli ve 4447 sayılı Kanunla uygulamaya konulmuştur. Bu sebeple işsizlik sigortası bu ünitede, ancak ayrıca inceleme konusu yapılacaktır.

Amaçlarımız

Bu üniteyi tamamladığımızda aşağıdaki soruları yanıtlayabileceksiniz
- Kısa vadeli sigorta kollarından yapılan yardımlar nelerdir?
- Uzun vadeli sigortalardan malûllük sigortası uygulamasının esasları nelerdir?
- Uzun vadeli sigortalardan yaşlılık sigortası uygulamasının esasları nelerdir?
- Uzun vadeli sigortalardan ölüm sigortası uygulamasının esasları nelerdir?
- İşsizlik sigortası uygulamasının esasları nelerdir?

(*) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun bir çok maddesi Anayasa Mahkemesi’nin 15. 12. 2006 gün ve 2006/112 E. sayılı Kararı ile iptal edilmiştir. Bunun üzerine TBMM, 5510 sayılı Kanunun uygulanmasını 5565 sayılı 2007 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununun 30. maddesi ile 01. 07. 2007 tarihine ertelemiştir.

Cumhurbaşkanlığının SSGSSK’nın bazı maddelerini veto gerekçesinden. . .

Sosyal devlette sosyal güvenlik sistemi, yalnızca aktüeryal hesaba dayanan bir düzenek olarak oluşturulamaz. Sosyal güvenliği salt aktüeryal denge olgusu düşüncesiyle oluşturmak, “sosyal devlet” ilkesini savsaklamak anlamına gelir ki, bunu, Anayasa’nın 2. maddesiyle bağdaştırmak olanaksızdır. Devletin “sosyal” niteliği, aktüeryal denge ile sosyal devlet ilkesi arasında uyum sağlanmasını; sosyal güvenlik sisteminden kaynaklanan açıkların, başka bir deyişle sosyal güvenlik yükünün gerektiğinde devletçe karşılanmasını zorunlu kılar.

Sosyal devletin görevleri arasında yer alan insan onuruna yaraşır asgari yaşam düzeyinin sağlanması, herkese çalışma olanağı yaratılması, çalışanlara adaletli ve dengeli ücret verilmesi ve çalışamayacak durumda olanların sosyal güvenlik önlemleri ile korunması anlamını taşımaktadır. Sosyal güvenlik hakkının, yurttaşlarının sosyal durumu ve gönenciyle ilgilenen, onlara insanlık onuruna yaraşır asgari yaşama düzeyi sağlayan “sosyal devlet”in gereği ve zorunlu sonucu olduğu tartışmasızdır.

Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği gibi, Devlet, yurttaşlar için hak, kendisi için ödev olan sosyal güvenliği sağlama görevini yerine getirirken, sosyal sigortacılığın teknik gereklerine uygun kimi sınırlamalar yapabilirse de, sosyal güvenlik hakkını kullanılamayacak duruma getiren önlemler alamaz. Yine Anayasa Mahkemesince belirtildiği gibi, sosyal güvenlik sisteminde yapılan değişikliklerin, hukuk devletinde olması gereken hukuk güvenliğini zedelemeyecek biçimde “adil, makul ve ölçülü” olması zorunludur.

Bu yaklaşım, emekli olabilmek için öngörülen prim ödeme gün sayısı, prime esas aylık tutarı ve prim oranı, emekliliğe hak kazanabilme ile emekli aylığına hak kazanmada yaş sınırları, yaşlılık aylığı bağlama oranı, yaşlılık aylığı hesaplama yöntemi, aylıklarda sağlanacak yıllık artış tutarı ve sağlık gibi konularda getirilen kuralların adil, makul ve ölçülü olmasını gerektirmektedir.

Yasa’nın genel olarak maddeleri incelendiğinde sosyal güvenlik sistemindeki kimi konular yönünden “adil, makul ve ölçülü” olma ölçütünün gözetilmediği görülmektedir.

Kaynak: (Metnin tamamı için bkz. http: //www. cankaya. gov. tr/tr_html/ACIKLAMALAR/10. 05. 2006-3461. html)

Anahtar Kavramlar

- İş Kazası
- Meslek Hastalığı
- Geçici İş Göremezlik Ödeneği
- Sürekli İş Göremezlik Geliri
- Malûllük
- Toptan Ödeme

İçindekiler

- Giriş
Kısa Vadeli Sigortalar
Uzun Vadeli Sigortalar
İşsizlik Sigortası
Özet
Test Soruları
Yaşamın İçinden
Sıra Sizde Cevap Anahtarı
Başvuru Kaynakları

Giriş

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (SSGSSK), Sosyal Güvenlik Kurumunun faaliyet göstereceği sigorta kollarını iki grupta ele almıştır. Bunlar kısa vadeli ve uzun vadeli sigorta kollarıdır. Kanun Genel Sağlık sigortasını ise bunlardan ayrı tutmuş ve ayrı bir bölümde düzenlemiştir.

Kısa vadeli sigorta kolları nispeten kısa süre için ödenen primlerle kısa süreli yardımları yapan sigortalardır. İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortaları bu grupta yer almaktadır. Uzun vadeli sigorta kolları ise uzun süre ödenen primler karşılığı uzun süreli yardımların yapıldığı sigortalardır. Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları bu grupta yer alır.

Bunların dışında, aslen kısa vadeli bir sigorta olan işsizlik sigortası SSGSSK’da düzenlenmeyip, 1999 tarihli ve 4447 sayılı Kanunla uygulamaya konulmuştur. Bu sebeple işsizlik sigortası bu ünitede, ancak ayrıca inceleme konusu yapılacaktır.