14. Sosyal Güvenlik Kurumu ve Sosyal Sigortaların İşleyişi

Türk sosyal güvenlik sisteminin finansman sorunları yeni bir yapılanma gereksinimi doğurmuş ve 2006 yılında yapılan değişikliklerle sistem tek çatı altında toplanmıştır. Üç ayrı kanunla tamamlanması planlanan sosyal güvenlik reformu ile adil, ulaşılabilir ve finansal açıdan sürdürülebilir bir yapı oluşturulması hedeflenmiştir. 2006 yılında yapılan bu reformla sosyal güvenlik sisteminin üst kuruluşu olarak Sosyal Güvenlik Kurumu oluşturulmuştur. Kurum “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu” çerçevesinde tüm vatandaşlara sosyal sigorta hizmeti sunmayı amaçlamaktadır. Yeni oluşumun temelini sosyal sigorta yöntemi oluşturmakta ve sistem sosyal sigorta primleriyle finanse edilmektedir.

Amaçlarımız

Bu üniteyi tamamladığımızda aşağıdaki soruları yanıtlayabileceksiniz
- Sosyal güvenlik hukuku ve sosyal güvenlik sistemlerinin araçları nelerdir?
- Türkiye’de sosyal güvenlik hukukunun tarihçesi ve bugünkü yapısının ana hatları nelerdir?
- Sosyal Güvenlik Kurumunun organları ve bu organların görevleri nelerdir?
- Sosyal sigortaların kişiler bakımından kapsamına kimler girer?
- Sosyal sigortaların finansman kaynağı olan primlerin hesaplanması ve ödenmesi nasıl gerçekleştirilir?

(*) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun bir çok maddesi Anayasa Mahkemesi’nin 15. 12. 2006 gün ve 2006/112 E. sayılı Kararı ile iptal edilmiştir. Bunun üzerine TBMM, 5510 sayılı Kanunun uygulanmasını 5565 sayılı 2007 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununun 30. maddesi ile 01. 07. 2007 tarihine ertelemiştir.

Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunun yürürlük serüveni. . .

17. 12. 2004
- Kanun taslağının ilk versiyonu tamamlandı. 30. 11. 2005
- Kanun taslağı bakanlıktan başbakanlığa gönderildi. 08. 12. 2005
- Kanun taslağı başbakanlıktan TBMM’ye gönderildi. 28. 12. 2005
- Kanun TBMM Başkanlığından ilgili komisyonlara sevk edildi. 19. 01. 2006
- Kanun alt komisyonlarda ilk kez görüşüldü. 14. 02. 2006
- Alt komisyonca kabul edilen kanun plan ve bütçe komisyonuna gönderildi. 23. 02. 2006
- Kanun plan ve bütçe komisyonunda kabul edildi. 24. 02. 2006
- Son redaksiyonlardan sonra kanun TBMM Genel Kurulunda kabul edildi. 13. 04. 2006
- Kanun TBMM’de kabul edildi ancak bir maddesi daha sonra Cumhurbaşkanınca veto edildi. 16. 05. 2006
- Veto gerekçesi dikkate alınılarak düzeltilen Kanun, 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu olarak kabul edildi.

Anahtar Kavramlar

- Sosyal Güvenlik Kurumu
- İsteğe Bağlı Sigortalılık
- Sosyal Güvenlik Destek Primi
- Sosyal Sigorta
- Prime Esas Kazanç
- Prim Belgeleri

İçindekiler

- Giriş
Sosyal Güvenliğin Tarihçesi ve Bugünkü Yapısı
Sosyal Güvenlik Kurumunun Organları ve İşleyişi
Sosyal Sigortaların Kişiler Bakımından Kapsamı
Sosyal Sigortalarda Finansman Kaynağı Olarak Primler
Özet
Test Soruları
Yaşamın İçinden
Sıra Sizde Cevap Anahtarı
Başvuru Kaynakları

Giriş

İnsanoğlunun karşılaştığı riskler çoğunlukla çalışma gücünün kısmen ya da tamamen; devamlı ya da sürekli olarak kaybına yol açmakta; aynı sebeplerle kişilerin gelirlerinin tümünün ya da bir kısmının sürekli ya da geçici olarak eksilmesi veyahut giderlerinin artması söz konusu olmaktadır. Böylesi zararlı sonuçlardan korunmak için kullanılan geleneksel yöntemlerin yetersizliği ve özellikle 20. yüzyılda sosyal devlet anlayışının gelişmesi, devletlerin vatandaşlarının güvenliklerini sağlamak konusunda faaliyete geçmesine yol açmış ve geleneksel yöntemlerin yerini, devletlerin kurduğu ya da kurulmasını sağladığı yöntemler, yani sosyal güvenlik sistemleri almıştır. Bir toplumda yaşayan bireylerin sosyal güvenliklerini sağlamak üzere devletçe düzenlenen kurum ya da kurumlar topluluğuna sosyal güvenlik sistemi denir.

Bir sosyal güvenlik sistemini oluşturan kurum ve kuruluşlarla, bu sistemin kapsamı içinde yer alan bireyler arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuk kurallarına ise Sosyal Güvenlik Hukuku denilmektedir. Sosyal güvenlik sistemleri amaçlarına ulaşmak için belirli araçlardan yararlanırlar. Bu araçlar arasında en önemlileri sosyal sigortalar ve sosyal yardımlardır.

Sosyal sigortalar, tarafların zorunlu katılımı ilkesine dayalı olarak, devletçe düzenlenen sigortalardır. Sosyal sigortaların sosyal güvenliği sağlama fonksiyonu rizikoya zorunlu olarak katılma ile gerçekleşmekte; belirlenen risklerin mali yükü, sosyal sigorta kapsamında bulunanlarca primler yoluyla ve götürü olarak karşılanmaktadır. Bu yöntemle sosyal sigortalar ulusal gelirin yeniden ve adil biçimde dağılımını sağlayarak, sosyal denge kurulmasına da yardımcı olmaktadır. Sosyal yardım kavramı, muhtaç kimselere yönelik olarak, zorunlu katılım ilkesine dayanmayan ya da katılma ile yapılan yardım arasında bir ilişki bulunmayan, devlet bütçesiyle ya da özel vergilerle finanse edilen kamu yardımları olarak tanımlanabilir.

Sosyal yardımlar devletçe ve muhtaç olanlara yapılmakta; muhtaç olan kişinin bu yardımın finansmanına katılımı söz konusu olmamaktadır. Sosyal yardımlar para, mal ya da hizmet şeklinde yapılabilmektedir.

Sosyal güvenlik sistemi nasıl işler; sistemin araçları nelerdir?