Kayıt ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Ders: Ticari Bilgiler ve Belgeler      Ünite 7      6 Mart 2011 Ara     

07. Basit Faiz ve İskonto Hesaplamaları

Kişi ve kurumların kimi zaman paraya ihtiyaçları olurken; kimi zaman da ihtiyaçları üzerinde paraları olur. Paraya ihtiyaç olduğunda bunun nasıl, nereden karşılanabileceği; tasarruf söz konusu olduğunda ise bunun nasıl değerlendirilebileceği sorunuyla karşılaşılır. Fon açığı olanlarla fon fazlalığı olanlar, bankalar gibi aracı kurumların aracılığı ile kolaylıkla karşılaşabilirler. Aracı kurumlar olmaksızın fon arzıyla talebinin karşılaşması zordur; büyük maliyet ve zaman gerektirir. Fon arz ve talebinin kısa sürede, uygun miktarlarda, düşük maliyetlerle, uygun fiyatla karşılaşabilmesinde finansal piyasaların, finansal kurumların etkinliği yanında fon arz ve talep eden kişi ve kurumların doğru karar vermelerinin de etkisi büyüktür. Verilen kararların doğruluğu, sezgiler yanında matematiksel yaklaşıma verilen ağırlığa bağlıdır.

Amaçlarımız

Bu üniteyi tamamladıktan sonra aşağıdaki sorulara yanıt verebilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz:
– Faiz nedir, ekonomide, iş hayatında faizin anlamı nedir?
– Basit faiz hesaplamaları nasıl yapılır?
– Basit iskonto hesaplamaları nasıl yapılır?
– Eşdeğer senetler nasıl düzenlenir?
– Para piyasası finansal araçlarında basit faiz ve basit iskonto hesaplamalarından nasıl faydalanılır?

Örnek Olay

Merkez Bankası: Faiz Oranlarına İlişkin Basın Duyurusu

“Bankamız bünyesindeki Bankalararası para Piyasası ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Repo-Ters Repo pazarı’nda uygulamakta olduğumuz kısa vadeli faiz oranlarının 9 Mart 2005 tarihinden itibaren aşağıdaki gibi düşürülmesine karar verilmiştir:
a) Gecelik Faiz Oranları: Borçlanma faiz oranımız yüzde 16,50’den yüzde 15,50’ye düşürülürken, borç verme faiz oranımız yüzde 20,50’den yüzde 19,50’ye ve 15,50’ye düşürülmüştür.
b) Diğer Vadeler: 1 haftalık borçlanma faiz oranımız yüzde 16,5’den yüzde 15,50’ye düşürülmüştür.
c) Geç likidite penceresi Faiz Oranları: Geç Likidite Penceresi uygulaması çerçevesinde, bankalararası Para Piyasası’nda saat 16.00 – 16.30 arası gecelik vadede uygulanan Bankamız borç verme faiz oranı yüzde 24,50’den yüzde 23,50’ye düşürülürken, yüzde 5 olan borçlanma faiz oranımız değiştirilmemiştir.
d) Açık piyasa işlemleri çerçevesinde piyasa yapıcısı bankalara repo işlemleri yoluyla gecelik ve bir haftalık vadelerde tanınan borçlanma imkanının faiz oranları yüzde 18,50’den yüzde 17,50’ye düşürülmüştür”…

Yukarıda yer verilen basın bültenini dikkate alarak aşağıdaki sorulara cevap vermeye çalışınız;
– Bankalararası para piyasası nasıl bir piyasadır?
– Faiz oranlarının düşürülmesinin temel nedenleri neler olabilir?

Kaynak: www.tcmb.gov.tr, 9.03.2005.

Anahtar Kavramlar

– Faiz
– Paranın Zaman Değeri
– Gelecekteki Değer
– Şimdiki Değer
– İç İskonto Yöntemi
– Eşdeğer Senet

İçindekiler

– Giriş
Bağlantı Basit Faiz Hesaplamaları
Bağlantı Basit İskonto Hesaplamaları
Bağlantı Eşdeğer Senet Düzenlenmesi
Bağlantı Başlıca Para Piyasası Finansal Araçları
Bağlantı Özet
Bağlantı Test Soruları
Bağlantı Yaşamın İçinden
Bağlantı Okuma Parçası
Bağlantı Sıra Sizde Cevap Anahtarı
Bağlantı Başvuru Kaynakları

GİRİŞ

Kişi ya da kurumların sahip oldukları fonları belirli bir süre için başkalarının kullanımına sunduklarında elde edecekleri getiriye faiz denir. Faiz, fon arz eden için bir getiri iken fon talep eden için bir maliyettir. Dolayısıyla faiz paranın ya da sermayenin fiyatı olmaktadır. Nasıl ki kişiler kullanmadıkları binalarını, araç ve gereçlerini başkalarına kiralayarak (kullanım hakkını belirli bir süre için devrederek) kira alıyorlarsa, parasının kullanım hakkını devrettiğinde de benzeri bir karşılık almalıdırlar. Dolayısıyla faiz, tüketim hakkını daha sonraya bırakma, diğer bir ifade ile zaman tercihinde bulunmanın bir karşılığı olmaktadır. Bu nedenle faize paranın zaman değeri denilmektedir.

Ülkelerde finansal piyasalar geliştikçe tasarruflar özendirilmekte, fon akışı hızlanmakta, ülke kaynaklarının kullanımında etkinlik artarak refah düzeyi yükselebilmektedir. Finansal piyasaları etkileyen en önemli değişken ise faizdir. Yatırım ya da finansman kararlarında farklı zamanlarda para giriş ya da çıkışları olan çok sayıda seçenek söz konusudur. Küreselleşmeyle birlikte seçenek sayısının daha fazla hız kazandığı bilinen bir gerçektir. Hangi seçeneğin daha uygun olduğunu bulabilmek için paranın zaman değerini gösteren faiz hesaplamalarını bilmek gerekmektedir.

Fon arz ederken kazanılacak ya da fon talep ederken yüklenilecek maliyetin bilinmesi yanında çeşitli yatırım seçeneklerinin karşılaştırılmasında da faiz hesaplama yöntemlerinin bilinmesi gerekmektedir. Bugünkü belirli bir miktardaki para, gelecekteki aynı miktardaki paradan daha değerlidir. Aynı miktarlardaki paraların farklı zaman noktalarında, neden farklı değerde olduğunu açıklayan üç temel neden vardır.

Bu nedenler şunlardır:
– Bireyler bugünkü tüketimi gelecekteki tüketime tercih ederler. Bireylerin şimdiki tüketimlerinden vazgeçebilmeleri için gelecekte daha büyük tüketim yapabilmeleri gerekir.
– Piyasada enflasyon varsa, zamana bağlı olarak paranın değeri düşmektedir. Enflasyon arttıkça şimdiki değerle gelecekteki değer arasında fark artacaktır.
– Risk, zamana bağlı olarak artar. Gelecekteki para, araya giren zaman nedeniyle bugünkü paraya göre daha risklidir. Dolayısıyla aynı miktardaki paranın riski düşük olanının tercih edilmesi, daha sonraki para tercih edilecekse, riske bağlı olarak, daha yüksek miktarda paranın alınması gerekmektedir.

Paranın zaman değerini yansıtan faiz, enflasyon nedeniyle para değerinin düşmesinden farklı bir kavramdır. Enflasyon olsun ya da olmasın para zaman değerine sahiptir. Başka bir deyişle enflasyon sıfır bile olsa, paranın zaman tercihini yansıtan bir bedelin olması gerekmektedir. Çünkü bugünkü tüketim hakkından ancak gelecekte daha fazla tüketim hakkı elde edilebilecekse vazgeçilir. Eğer piyasa faiz oranı enflasyon oranına eşitse, paranın o günkü kullanım hakkından vazgeçilmesinin bir bedeli olmayacaktır. Yani reel bir getiri sağlanmamış olacaktır. Faiz oranı enflasyonun altında ise, negatif faiz söz konusudur.

Sıra Sizde 1

Piyasada negatif faizlerin olması yatırımcıyı nasıl etkileyecektir?

Faizin ne olduğu, neden söz konusu olduğu ve ne düzeyde olması gerektiği konusunda kısaca bilgi verildikten sonra aşağıda faizin nasıl hesaplanacağı anlatılacaktır.

Sıra Sizde 2

Faiz, fon arz edenler ve fon talep edenler için neyi ifade etmektedir?