05. Sözlü, Yazılı ve Sözsüz İletişim

Amaçlarımız

Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
- Sözlü ve yazılı iletişimin özelliklerini kavrayacak,
- Sözsüz iletişimin, kişiler arası iletişimdeki rolü ve önemini tanımlayacak,
- Beden dilini ve bu dili oluşturan öğeleri tanıyacak,
- Ses tonu, temas ve mekânın sözsüz iletişim açısından anlamlarını açıklayabilecek,
- Kılık-kıyafetin, kişiler arası iletişim ve özellikle kişisel imaj açısından taşıdığı anlamları kavrayacak ve önemini açıklayabileceksiniz.

Farklı Toplum ve Kültürlerde Beden Dili

Beden dili insanın fizyolojisinde var olan tepkilerinden kaynaklandığı çoğu zaman ortak şekillerde ortaya çıksa da, genelde toplumlar ve kültürler arasında ayrı anlamlara sahiptir.

Anahtar Kavramlar

- Dil
- Beden Dili
- Statü
- Temas
- Egemenlik alanı
- Susma
- Sözlü iletişim
- Yazılı iletişim

İçindekiler

- GİRİŞ
- SÖZLÜ İLETİŞİM
- YAZILI İLETİŞİM
- SÖZSÜZ İLETİŞİM

GİRİŞ

Bu ünitede, sözlü, yazılı ve sözsüz iletişim konularını açıklamaya çalışacağız. Sözlü iletişim konusunu işlerken, konuşma dili ve telefonla iletişime ilişkin konulara yer vereceğiz. Yazılı iletişim başlığı altında ise, işlevleri ile etkin bir yazılı iletişim becerisinin geliştirilmesinde dikkat edilmesi gereken noktalar üzerinde duracağız. Ünitemizde sözsüz iletişim konusunu oldukça geniş bir şekilde ele alarak incelemeye çalışacağız. Başta beden olmak üzere diğer sözsüz iletişim kodlarını tanıyacağız. Özellikle, beden dilinin genel olarak kabul görmüş, tüm kültürlerde geçerli özelliklerini açıklayacağız. Sözsüz iletişim açısından insan ve mekân ilişkisi üzerinde duracağız. Konuştuğumuz dilin ses tonuyla bağlantılı olarak değişen anlamlarını, susmanın sözsüz iletişim açısından taşıdığı önemi üzerinde duracağız. Ünitemizin son bölümünde ise, dış görünüş konusunu ayrıntılı bir şekilde ele alarak, resmi ve sivil kıyafetlerin özellikle kişisel ve kurumsal imaj açısından başkalarının üzerindeki etkilerini açıklayacağız.

SÖZLÜ İLETİŞİM

Kişiler arası iletişimde, sözlü ve sözsüz iletişim, iki temel iletişim kurma yöntemidir. Kaynak ve alıcı arasındaki konuşmanın her türü, sözlü iletişim olarak tanımlanabilir. Dolayısıyla, sözlü iletişim, yazılmış ya da yazılmamış sözcüklerin söylenmesi ile gerçekleşen bir iletişim türü olduğu için ses ve işitmeye dayalı bir iletişimdir. Sözlü iletişimde kullanılan araçlara göre yer ve zaman birlikteliği ve farklılığı oluşur. Yüz yüze iletişim, sözlü iletişimlerimizi, en yoğun ve en yaygın olarak bir araç kullanmaksızın yüz yüze etkileşim içerisinde gerçekleştiririz. Dolayısıyla İletişimimizi, aynı yer ve aynı zaman dilimi içerisinde birbirlerimizi duyabileceğimiz mesafeler içerisinde gerçekleştirebiliriz.

Günümüzde gelişen iletişim teknolojileri özellikle, telsiz, telefon, radyo, televizyon gibi araçlar sayesinde coğrafi uzaklıkların anlamı kalmamıştır. Bu durum, kişiler arası iletişimde aynı yerde ve aynı zamanda olma koşulunun da ortadan kalkmasına neden olmuştur. Söz konusu iletişim teknolojileri, dünyanın her tarafıyla eş zamanlı iletişim kurma olanağı sağlamıştır. Bu nedenle, insanların iletişim kurmak için bir araya gelme ihtiyaçları, önemli ölçüde ortadan kalmıştır. Özellikle, görüntülü sabit ve mobil telefonların hızla yaygınlaşması ile birlikte, sözlü iletişim alanı da önemli ölçüde genişletmiştir.

İster araçsız, isterse araçlı olsun sözlü iletişimde yani konuşurken, dinlerken, sürekli bir dil kullanıyoruz. Bu dil, genellikle ana dilimiz bazen de yabancı dil oluyor. Bu nedenle, sözlü iletişimin konuşma diliyle bire bir ilişki içinde gerçekleştiğini söyleyebiliriz. Daha önce de belirtildiği gibi, dil bir simgeleştirme sistemidir ve simgesel kodlarımızın temellerini oluşturur. Konuşma bir yeti olarak biyolojik ve fizyolojik özellikleriyle birlikte aynı zamanda içeriği açısından toplumsal ve kültürel bir olgudur. Her toplum kendine özgü koşullarına göre gerekli sözcükleri üretir ve kullanır. Başka deyişle, bir dilin belli bir toplumda ve dönemdeki sözcük dağarcığı o toplumun kültürel yaşamı ile ilgilidir. Kısaca, teknolojide, bilimde, güzel sanatlarda ulaşılan gelişme düzeyi ile sözcüklerin çeşitlenmesi arasında sıkı bir ilişki vardır. Dillerin sözcük zenginliğine bakarak o dillerin yetkin yani gelişmiş olduğunu söyleyemeyiz. Konuşulduğu toplumun bilgi, duygu ve estetik gibi ihtiyaçlarına yanıt veren her dil yetkindir, gelişmiştir.

Her dil kendine özgü sözdizimi ve sözcük dağarcığı ile nesnel bir ürün olarak değerlendirilir. Ancak, onu konuşanlarca, bireysel ve toplumsal yaşantılarından kaynaklanan ve gerçeğin yanlı bir biçimde algılanmasına neden olan öznel bir boyutu da vardır. Bu öznel boyut, toplum hakkındaki görüşlerimizin çoğunluğunun değer yargıları taşıyan bir içeriğinin olmasından kaynaklanır. Sözcükler de bu değer yargılarına göre olumlu ya da olumsuz anlamlar taşıyabilir hatta birbirine karşıt olabilir: Komünizm/kapitalizm, gericilik/ ilericilik gibi.

Sözcükler dile getirdikleri şeylerin kendileri değildir; onları temsil eden işaret ve seslerdir. Bununla birlikte, kullanımları sırasında genellikle sanki kendi başlarına bir varlık ve değer kazanırlar. Temsil ettiklerinden çok daha güçlü bir özelliğe sahip olurlar. Bazı sözcükler, özellikle siyasi ve dini inançlarla, vatanseverlikle, seksle ilgili olanlar yüksek bir duygusallıkla yüklenmiş olurlar. Bu tür sözcükleri konuşulurken çok dikkatli olmak gerekir. Bazen büyük sorunlar yaratan, kişiler hatta ülkeler arasında çatışmaların yaşanmasına neden olan amacını aşan konuşmaların altında çoğu kez bu tür sözcükler bulunur.

Sözlü iletişimin etkin bir şekilde gerçekleşmesini sağlamak için dikkat edilmesi gereken noktaların önemli bir kısmını iletişim ve kişiler arası iletişim ünitelerinde ele alınmıştı.

Sözlü iletişimin birçok üstünlüğü vardır; verilen mesajın anlaşılma derecesi denetlenebilir, soru sorulabilir verilen cevaplar denetlenebilir ve anlaşılmayan bir konu varsa, açıklık getirilebilir. Eş zamanlı olarak geri bildirimde bulunulur. Sözlü iletişimde kişiler, etkileyiciliğini daha fazla kullanabilirler. Buna karşılık sözlü iletişimde, söylenen bir sözcüğün yazı ile ifade edilen bir sözcüğe oranla, yanlış anlaşılma olasılığı daha yüksektir. Sözlü iletişimle alınan bir mesaj zamanla ya tamamen, ya da kısmen unutulur veya değişikliğe uğrar.

Sözlü iletişimde mesajın içeriği ile onun istenen yönde bir davranışı gerçekleştirmesi arasında her zaman birebir bir ilişki yoktur. Bir ifadenin davranış yaratma yeteneğini, salt anlamda mesajın kendisi belirlemez. Burada, mesajı gönderenin kişiliğinin karşı tarafça kabul edilme düzeyi önemli olmaktadır. Çünkü daha önce de açıkladığımız gibi, insanlar mesajı değerlendirirken, sadece onun içeriğine değil, mesajı gönderenin kişiliğini de göz önünde bulundururlar. Bir mesajın etkinliğinin sağlanmasında ise, mesajla neyin kastedildiğinin yanında, konuşmacı tarafından ima edilen anlamın da bilinmesi önemli olmaktadır. Bu nedenle, iki kişi arasında anlaşmanın oluşabilmesi için, her ikisinin de mesajın içeriği hakkında görüş birliğinde olmaları yeterli değil, bunların aynı zamanda, mesajın iletilme amacı hakkında da uzlaşma sağlamış olmaları gerekir.

Sözlü iletişimin bazı iletişim araçlarıyla da gerçekleştiğini belirtmiştik. Bu araçlar arasında en yaygın olarak telefon ve özellikle de polis ve jandarma teşkilatlarında telsiz kullanılmaktadır. Telefonla iletişim, gerçekten de üzerinde ayrıntılı bir şekilde üzerinde durulması gereken önemde bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır.

Telefonla İletişim

Telefon, günümüzde çok yaygın bir şekilde kullanılmasına karşın, kullanımında çeşitli sorunlarla karşılaştığımız bir iletişim aracıdır. Kendisini görmediğimiz biri ne duygularımızı ifade etmemiz çok güçtür. Yüz yüze görüşmelerde tek bir jest ya da yüz ifadesi birçok şey anlatabilmemize olanak sağlamasına karşın, telefon la kurduğumuz sözlü iletişimde bu olanaktan yoksun olmak önemli bir eksiklik olarak karşımıza çıkmaktadır. Telefon görüşmeleri sırasında dikkat edilmesi gereken konuları, telefonu açma ve telefona yanıt verme olmak üzere iki başlık al tında inceleyebiliriz.