Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
26.11.2014
Ders: Gelişim ve Öğrenme      Ünite 5      21 Ekim 2009 Ara     

05. Kişilik Gelişimi

Amaçlar

Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
- kişiliğin anlamını kavrayabilecek,
- kişilik gelişimini etkileyen faktörlerin neler olduğunu kavrayarak, bu faktörler arasındaki ilişkileri açıklayabilecek,
- kişilik gelişimi ile ilgili kuramların, kişilik gelişimini nasıl açıkladığını anlayabilecek,
- kişilik gelişimini açıklayan kuramların temel kavram ve ilkelerini kavrayarak, bunlar arasındaki ilişkileri açıklayabilecek,
- kişilik gelişimi kuramlarının açıklamalarını kullanarak, çevrenizdeki bireylerin kişilik gelişimi örüntüsünü açıklayabilecek,
- kişilik gelişimine ilişkin yapılan açıklamalar doğrultusunda yaşam boyunca gerçekleşen kişilik gelişimi sürecini anlayarak, diğer gelişim alanlarıyla ilişkilerini kurmada işe koşabileceksiniz.

İçindekiler

- Giriş
Bağlantı Kişilik Nedir?
Bağlantı Kişilik Gelişimini Etkileyen Faktörler
Bağlantı Freud’un Kişilik ile İlgili Kuramları
Bağlantı Erikson’un Psikososyal Gelişim Kuramı
Bağlantı Kişiliği Açıklayan Diğer Kuramlar
Bağlantı Özet
Bağlantı Değerlendirme Soruları
Bağlantı Düşünelim, Tartışalım
Bağlantı Başvuru Kaynakları

Çalışma Önerileri Üniteyi çalışmaya başlamadan önce:
- Kişilik kavramıyla ne kastedildiğini anlamaya çalışınız.
- Sizi diğer insanlardan ayırt eden özelliklerinizi belirlemeye çalışınız.
- Çevrenizdeki kişilerin kendilerine özgü ayırt edici özelliklerini belirlemeye çalışınız.
- Kişilik gelişimini etkileyen ne gibi faktörler olabileceğini anlamaya çalışınız.
- İnsan kişiliğinin yaşam boyunca nasıl biçimlendiğini açıklamaya çalışınız.

Üniteyi çalışırken:
- Kişiliğin anlamını kavramaya çalışınız.
- Kişilik gelişimini etkileyen faktörlerin neler olduğunu kavramaya çalışınız.
- Kişilik gelişimi kuramlarının, kişilik gelişimine ilişkin açıklamalarını anlamaya çalışınız.
- Kişilik gelişimi kuramlarının, açıklamaları doğrultusunda yaşam boyunca insan kişiliğinin nasıl bir gelişim gösterdiğini açıklamaya çalışınız.

Sorun Tanımı

Leman Öğretmen anasınıfı öğretmeni olarak 15 yıldır görev yapmaktaydı. Bu yıllar boyunca çok sayıda çocuk yetiştirmişti. Aynı zamanda küçük bir şehirde çalıştığından sınıfındaki çocukların daha sonraki yıllardaki gelişimlerini de takip edebiliyordu. Yetiştirdiği çocukların okul, iş, evlilik yaşantılarındaki davranışlarına tanık oldukça ya da duydukça kimi zaman, zaten bu çocuğun bunu yapacağı belliydi derken, kimi zaman da bu çocuktan asla bunu beklemezdim türünde şaşkınlıklar yaşıyordu.

Leman öğretmenin son günlerde aklına kişiliğin nasıl geliştiği, bu gelişimde nelerin etkili olduğu soruları takılmıştı. Bu sorulara verdiği cevaplar her çocuk için farklı olmaktaydı. Bazı çocuklar, tıpkı anne ve babalarının davranışlarını gösteriyorlardı. Onlar gibi çekingen, az konuşan, ürkek ya da kendisini her koşulda ifade edebilen hareketli kişiler oluyorlardı. Bunları gördüğünde kişilik gelişiminde genetik faktörlerin etkili olduğu sonucuna ulaşıyordu. Bazı çocuklar ise anne- baba veya kardeşlerine hiç benzemeyen kişilikler sergiliyorlardı. Bu durumda ailenin çocuk yetiştiriş biçimlerinin, verdiği ödül ve cezalarla, toplumun değerleri, örf ve adetleri yoluyla kişiliğin şekillendiğini düşünüyordu. Aynı zamanda her çocuğun bu faktörlerden farklı şekillerde etkilendiklerini de gözlüyordu.

Leman Öğretmen, yetiştirdiği öğrencileri daha sonraki yıllarda izlediğinde, bazı özellikleri sürdürürken bazı özellikleri değiştirdiklerini farkediyordu. “Can çıkar huy çıkmaz” herhalde bu değişmeyen özellikler için kullanılıyor diye çıkarımda bulunuyordu. Peki, “Sağı solu belli olmaz”, “Yanardöner. ” dedikleri insanların kişilikleri yok muydu? Kişilik nasıl oluşuyordu ve bu oluşumda neler etkiliydi? Leman Öğretmenin kafası iyice karışmıştı.

Giriş

İnsan gelişimi, doğuştan getirdiğimiz özelliklerimizin çevresel koşullarla etkileşmesinin bir ürünü olarak ortaya çıkmaktadır. Yaşam boyunca süren bu süreçte; bireylerin fiziksel, bilişsel, ahlaki gelişim alanlarında ortaya çıkan değişmelerin yanı sıra, her birey kendine özgü bir kişilik geliştirmektedir.

İnsanlar fiziksel görünüşleri, bilişsel yetenekleri, ahlaki değerleri açısından birbirlerine benzemedikleri gibi, gösterdikleri davranışlar açısından da birbirlerine benzememektedir. İnsanlar belirgin istekleri, arzuları, kendilerine özgü duygularıyla bu istek, arzu ve duyguları ifade etme yollarında farklılıklar göstermektedir. Bazıları insanlara güven duyarken, bazıları güven duymamakta; bazıları sabırlıyken, bazıları sabırsız ve aceleci olmakta; bazıları utangaç iken, bazılarıysa girişken özellikler sergilemektedir. Bu farklılıkların hepsi, insanlar arasındaki kişilik farklılıklarının genel başlıkları altına girmektedir. İnsanları birbirinden farklılaştıran özellikler toplamı da kişiliği oluşturmaktadır.

İnsanlar yüzyıllardır kişiliği anlamaya çalışmışlardır. Astroloji, kişiliği açıklayan ilk kuramlardandır. Bireylerin doğdukları zaman gezegenlerin bulunduğu konuma göre kişiliğin belirlendiği inancı üzerine temellendirilmiş ve 12 kişilik tipi tanımlanmıştır. İlk kişilik kuramlarından bir diğeri ise, vücut tiplerinin kişilik özelliklerini yordadığını savunan tip kuramıdır. Bu kurama göre de, şişman insanlar daha neşeli olma eğilimindedir. Araştırmalar her iki kuramın da geçerli olmadığını göstermiştir.

Psikolojinin gelişmesiyle birlikte, kişiliğin ne olduğunu ve nasıl geliştiğini açıklayan pek çok kuram ortaya çıkmıştır. Bu kuramların büyük bir çoğunluğu; kişiliğin yaşantılar yoluyla nasıl belirlendiğini açıklamaya çalışmaktadır. Bunlardan davranışsal genetik yaklaşım ise kişisel özelliklerin genetik temelleri üzerinde odaklaşmıştır.

Bu ünitede; kişiliğin ne olduğunu ve kişilik gelişimini etkileyen faktörleri ortaya koyduktan sonra, kişilik gelişimini açıklayan en kapsamlı ve temel kuramlardan olan Sigmund Freud’un Kişilik Kuramları ve Erik Erikson’un Psikososyal Gelişim Kuramı üzerinde durulacaktır. Ayrıca diğer kişilik kuramlarına da kısaca yer verilecektir.

Bir Cevap Yazın

*