05. İş İlişkisinin Zaman Bakımından Düzenlenmesi

Sanayi Devrimi’nden sonraki dönemde, klasik liberal düşüncenin etkisi ile Devlet, çalışma hayatına müdahale etmemiştir. Bu ortam içinde işçiler dinlendirilmeksizin uzun sürelerle çalıştırılmışlardır. İşçilerin dinlenmesini sağlamak amacıyla günlük çalışma sürelerine sınır getirilmiştir. Kanunda düzenlenen hükümlere uygun olarak işçilerin günlük çalışma sürelerinin üzerinde fazla çalışma yapabilmeleri de mümkündür. Hiç dinlenmeksizin çalışma yapmak iş kazası ve meslek hastalığı riskini arttırmasının yanı sıra verimin düşmesi de yol açmaktadır. İşçilerin dinlenmesini sağlamak için hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatiller ile yıllık ücretli izne ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. İşçilerin tek geçim kaynaklarının elde ettikleri ücret gelirleri olması sebebiyle bu tatil hakları ücretlidir.

Amaçlarımız

Bu üniteyi çalıştıktan sonra aşağıdaki soruları yanıtlayabileceksiniz:
- Çalışma süresi ne demektir, haftalık çalışma süresi ne kadardır?
- Fazla çalışma ne demektir, hangi sebeplerle fazla çalışma yapılabilir?
- 4857 sayılı İş Kanunu’nda işçilere dinlenmeleri için hangi tatil ve izin süreleri düzenlenmiştir?

Toplu İş Sözleşmesi ile Düzenlenen Fazla Çalışma ve Yıllık Ücretli İzin Hakkı

Bir dokuma fabrikasında, iş sözleşmesiyle çalışan işçi (A)’nın üyesi olduğu işçi sendikası işveren ile bir toplu iş sözleşmesi imzalamıştır. Bu imzalanan toplu iş sözleşmesine göre, haftalık çalışma süresi kırk beş saattir ve haftada beş gün çalışma yapılacaktır. İşçi sendikasına üye olan işçiler, sendikalarına genel sebeplerle yapılan fazla çalışmaya katılacaklarına dair onay vermişlerdir ve imzalanan toplu iş sözleşmesinde işçi sendikasına üye olan tüm işçilerin genel sebeplerle yapılacak fazla çalışma için onaylarının olduğu düzenlenmiştir. Ayrıca, fazla çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde altmış yükseltilmesi suretiyle ödeneceği düzenlenmiştir.

Yıllık ücretli izin süresinin işyerindeki kıdemi beş yıla kadar olan işçiler için yirmi gün, beş yıldan fazla on yıldan az olan işçiler için yirmi beş gün, on yıldan fazla olan işçiler için otuz gün olacağı düzenlenmiştir. İşçi (A), işyerinde meydana gelen arızanın giderilmesi için yapılan fazla çalışmaya haklı bir sebebi olmaksızın katılmamıştır. İşveren tarafından işçi (A)’nın iş sözleşmesi 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II’ye dayanılarak feshedilmiştir. İşçi (A)’ya işten ayrılırken tüm ücret alacaklarının yanı sıra hak kazandığı yıllık izin ücreti de ödenmiştir. Bu ünitede, yukarıdaki örnek olayda ifade edilmiş olan çalışma süresi, fazla çalışma ve yıllık ücretli izin süresi hakkında bilgi sahibi olacaksınız.

Anahtar Kavramlar

- Çalışma Süresi
- Telâfi Çalışması
- Ara Dinlenmesi
- Gece Çalışma Dönemi
- Hazırlama, Tamamlama ve Temizleme İşleri
- Fazla Çalışma
- Hafta Tatili
- Ulusal Bayram ve Genel Tatiller
- Yıllık Ücretli İzin

İçindekiler

- Giriş
İş İlişkisinde Çalışma Süresi
İş İlişkisinde Fazla Çalışma
İş İlişkisinde Tatil ve İzinler
Özet
Test Soruları
Yaşamın İçinden
Okuma Parçası
Sıra Sizde Cevap Anahtarı
Başvuru Kaynakları