04. Bireysel İdari İşlemler (İdari Kararlar) ve İdari Sözleşmeler

Bu ünitede ilk olarak idari fonksiyonun yerine getirilmesi için yapılan kamu hukuku işlemlerinden olan bireysel idari işlemler (idari kararlar) ve özellikleri konusunda bilgi verilmekte, idari kararların sakatlığı halinde uygulanacak yaptırımlar ile idari kararların sona ermesi halleri incelenmektedir. Daha sonra İdarenin görevlerini yerine getirmek amacıyla gerçekleştirdiği sözleşmeler, türleri ve yargısal denetimi anlatılmaktadır. Bu üniteyi çalışırken, Borçlar Hukuku’nun genel hükümlerine ilişkin bir kitaptan hukuki muameleler, irade bozukluğu ve sözleşmeler konularını ayrıntılı olarak okumanız yararlı olacaktır.

Amaçlarımız

Bu üniteyi tamamladığımızda, aşağıdaki bilgi ve becerilere sahip olacaksınız:
- İdari karar kavramını tanımlayabileceksiniz.
- İdari kararların özelliklerini saptayabileceksiniz.
- İdari kararların yapılışındaki yetki ve şekil kurallarını açıklayabileceksiniz.
- İdari kararların sakatlığı halinde uygulanacak yaptırımları tespit edebileceksiniz.
- İdari kararların sona ermesini açıklayabileceksiniz.
- İdari sözleşme kavramını tanımlayabileceksiniz.
- İdari sözleşme türlerini belirleyebileceksiniz.

Örnek Olay

İki yıllık yüksekokul mezunu olan Bay A, Nisan 2001 tarihinde B ili SSK Sigorta Müdürlüğüne atanmıştır. Bay A, 15 Mayıs 2002 tarihinde “SSK Personeli’nin Unvan Yükselmesinde Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik”in iptali üzerine, Sigorta Müdürlüğüne atanma şartlarını taşımadığı gerekçesiyle görevden alınmıştır. 1997 tarihli eski yönetmelik hükümlerine göre, sigorta müdürü kadrosuna atanmak için en az dört yıllık fakülte mezunu olmak gereklidir.

(Danıştay 5. Daire Kararı, E: 1997/13, K: 1998/515)
Olayımızdaki idari işlemleri tespit ederek, hangi türde bir idari işlem olduğunu belirtiniz.

Anahtar Kavramlar

- İdari karar
- İdari fonksiyon
- Tek yanlılık
- İcrailik
- Hukuka uygunluk karinesi
- Resen icra
- Şart işlem
- Sübjektif (Öznel) işlem
- İdari sözleşme
- Basit işlem
- Kolektif işlem
- Karma işlem
- Zımni red işlemi
- Zımni kabul işlemi
- Yetki paralelliği ilkesi
- Yetki devri
- İmza devri
- Aleniyet ilkesi
- Serbest rekabet ilkesi
- Yetki sakatlığı
- Görev gaspı
- Fonksiyon gaspı
- Şekil ve usulde paralellik ilkesi
- Şekil noksanlığı
- Hata
- Hile
- İkrah
- Yetki saptırması
- Kamu yararı
- Yokluk
- Mutlak butlan
- Nisbi butlan
- Geri alma
- Kaldırma
- Değiştirme
- Düzeltme

İçindekiler

- Giriş
İdari Kararların Tanımı ve Özellikleri
İdari Sözleşmelerin Tanımı ve Ölçütleri
İdari Sözleşmelerin Türleri
İdarenin Sözleşme Yapma Usulleri (Kamu İhaleleri)
Özet
Test Soruları
Yaşamın İçinden
Okuma Parçası
Sıra Sizde Cevap Anahtarı
Başvuru Kaynakları

GİRİŞ

İdari işlemler, idari fonksiyonun yerine getirilmesi için yapılan kamu hukuku işlemleridir. Nasıl ki, yasama fonksiyonu, yasama işlemleri ile yargı fonksiyonu da yargı işlemleri ile yerine getiriliyorsa, idari fonksiyon da idari işlemler ile yerine getirilir. İdari işlemlerin en belirgin ve ayırt edici özelliği, bunların idarenin sahip olduğu üstün yetki ve ayrıcalıklar (kamu gücünü) kullanılarak yapılmalarıdır.

İdari işlemin böyle bir tanımdan hareketle, idarenin yaptığı her işlemi idari işlem olarak nitelendirmek mümkün değildir. Bir başka anlatımla, idarenin işlemleri deyimi, idari işlem deyimi ile özdeş olmayıp, daha geniş kapsamlıdır ve de idarenin her türlü işlemi idari işlem değildir. Şöyle ki; idarenin kamu gücünü kullanarak değil de, tüzelkişiliğinden kaynaklanan hak ehliyetine dayanarak yapmış olduğu işlemler (çoğu kez sözleşmeler) idarenin işlemleri olmalarına karşın, idari işlem sayılmazlar. Örneğin, idarenin özel hukuka tabi sözleşmeleri idari işlem değildir.

Öte yandan, idari işlemler yalnızca idari organların işlemlerinden de ibaret değildir. Gerçi idari işlemler idari fonksiyonun yerine getirilmesi için yapıldıklarından ve bu fonksiyon da en başta idare organları tarafından yerine getirildiğinden, bu işlemler çoğunlukla fonksiyona dahil faaliyetleri bulunduğundan bu faaliyetlerine ilişkin olarak yapacakları işlemler, idare organlarından çıkmadıkları halde, idari işlem sayılırlar.
İdari işlemleri, öncelikle, tek yanlı ve iki yanlı işlemler olarak iki kategori altında toplayabiliriz. Tek yanlı idari işlemler, ilgilisinin rıza ve muvafakatine bağlı olmadan, idarenin tek yanlı olarak açıkladığı iradesi ile yapılan işlemlerdir. İdari işlemlerin çok büyük bir çoğunluğu tek yanlı işlemlerdir. İki yanlı idari işlemler ise, idare ile ilgilisinin karşılıklı olarak açıkladıkları iradelerin uyuşumu sonucu yapılan işlemlerdir. İdari sözleşmeler, iki yanlı idari işlemlerdir.

Tek yanlı idari işlemleri de, bireysel işlemler ve düzenleyici işlemler olmak üzere iki kategori altında toplayabiliriz. Bireysel idari işlemler, belli kişi ve durumlara ilişkin olarak yapılan idari işlemlerdir. Atama işlemi, kamulaştırma işlemi gibi. Buna karşılık, düzenleyici idari işlemler, belli kişi ve durumlara ilişkin olmayıp, genel ve soyut hukuk kuralları koyan işlemlerdir. Örneğin, tüzük ve yönetmelik gibi.

Anayasa’nın 125. maddesinin 1. fıkrası “idarenin her türlü. . . işlemine karşı yargı yolu açıktır” demek suretiyle bireysel idari işlemler ile düzenleyici idari işlemler arasında bir ayırım yapmadığı gibi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesi de iptal ve tam yargı davalarına konu olmak bakımından her iki tür idari işlem arasında bir fark gözetmemiştir. Bununla beraber, 2577 sayılı Kanun’un 7. maddesinin 4. fıkrasında düzenleyici işlemlere karşı açılacak davaların süreleri bakımından farklı hükümler konduğu gibi, bireysel işlemler hakkındaki iptal kararlarının etkileri bakımından da bazı farklılıklar kabul olunmaktadır.

Şöyle ki; bireysel işlemler hakkındaki iptal kararları sadece davanın taraflarını etkilediği halde, düzenleyici işlemler hakkındaki iptal kararları herkesi etkilemektedir. Ancak bu farklara rağmen, Türk İdare Hukuku’nda, düzenleyici işlemler de bireysel işlemler gibi idari işlem kabul edilmekte ve genel olarak aynı hukuki rejime tabi tutulmaktadır. İdarenin düzenleyici işlemlerini daha önce gördüğümüzden bu bölümde bireysel idari işlemleri ve daha sonra da idari sözleşmeleri inceleyeceğiz.

İdari işlem nasıl tanımlanır? İdarenin tüm işlemleri idari işlem olarak kabul edilebilir mi?