04. Başabaş ve Kaldıraç Analizleri
Bu üniteyi dinle | Künye: 3167 – Finansal Yönetim | ISBN: 975-06-0197-1 | e-Kitap, e-SesliKitapİşletme yönetiminin kullandığı en önemli analiz, planlama ve kontrol araçlarından birisi de başabaş analizidir. Başabaş analizi yardımıyla işletmenin hangi üretim düzeyinde kâra geçtiği, kâra geçtikten sonra üretimdeki artış veya azalışın kârları nasıl etkilediği ve belirli bir kâr hedefini gerçekleştirmek için gerekli üretim miktarı konusunda önemli bilgiler elde edilir. Başabaş analizine ilave olarak; üretimdeki sabit maliyetlerden kaynaklanan faaliyet kaldıracı ile finansmandaki sabit maliyetlerden kaynaklanan finansal kaldıraç üzerinde durulacaktır. Faaliyet ve finansal kaldıracın, işletme faaliyetlerindeki değişmeler karşısında kârı nasıl etkileyeceğini analiz etmek finansal yönetim açısından önemli ip uçları verecektir.
Bu üniteyi tamamladığınızda; aşağıdaki bilgi ve becerilere sahip olabileceksiniz:
- İşletmelerde başabaş analizinin önemini ve başabaş analizinin işletme yönetimlerine sağlayacağı faydaları saptayabilmek.
- İşletme giderlerini açıklayabilmek ve türlerini sıralayabilmek.
- Başabaş analizini yapabilecek hesaplama tekniklerini sıralayabilmek.
- İşletmelerin kârlı çalışırken üretim hacimlerinde meydana gelecek değişikliklerden kârlarının nasıl etkileneceğini betimleyebilmek.
- İşletmenin kârındaki değişikliklerin hisse başına kâra etkisini açıklayabilmek.
SARAY A.Ş.
Saray A.Ş. büro mobilyaları üretip satan şirkettir. Şirketin sahibi Sait Bey çıraklıktan yetişmiş bir marangoz olup birikimleri ile kurmuş olduğu bu şirketin işlerini sürekli olarak büyütmeye çalışmıştır. Sait Bey’in oğlu Teoman, eğitimini tamamladıktan sonra babasına işlerinde yardımcı olmak üzere şirkette çalışmaya başlamıştır.
Şirketin yönetim kurulu başkanı olan Sait Bey oğlunun da kendisine yardımcı olacağını düşünerek, şirkete gelen iş tekliflerini geri çevirmemek, daha fazla üretmek ve daha fazla satış yapmak istemektedir. Sait Bey bir taraftan işlerini büyütmeyi arzularken diğer taraftan yıllarını vererek yaptığı birikimlerini yanlış bir karar vererek kaybetme endişesini de yaşamaktadır. Bu durumu Teoman Bey’e aktarır. Teoman Bey genç ve eğitimli biri olduğu için gelişme ve büyümeye de sıcak bakmaktadır. Ancak bu gelişme ve büyümenin planlı bir şekilde yapılması, ekonomideki gelişmelerin de yakından izlenmesi gerektiğini anlatır.
Teoman Bey açıklamalarında yapılacak işlerin planlanmasına geçmeden önce şirketin mevcut durumunun analiz edilmesi gereğinden bahseder. Ayrıca yapılacak yatırımın şirketlerinin üretim hacmini ne kadar arttıracağının ve bu durumun şirketlerinin kârına ve riskine nasıl yansıyacağının da önceden hesap edilmesinin faydalı olacağını bildirir.
Anahtar Kavramlar
- Başabaş noktası
- Sabit gider
- Değişken gider
- Faaliyet kaldıracı
- Finansal kaldıraç
- Birleşik kaldıraç
İçindekiler
- BAŞABAŞ ANALİZİNİN YARARLARI
- DOĞRUSAL BAŞABAŞ ANALİZİNİN VARSAYIMLARI
- SABİT VE DEĞİŞKEN GİDER KAVRAMLARI
___- Sabit Giderler
___- Değişken Giderler
- GELİR TABLOSUNUN BAŞABAŞ ANALİZİNE UYGUN HALE GETİRİLMESİ
- BAŞABAŞ NOKTASININ HESAPLANMASI
___- Grafik Yöntemi
___- Matematiksel Yöntem
___- Deneme / Yanılma Yöntemi
- BİRDEN FAZLA MAL VE HİZMET ÜRETİLMESİ DURUMUNDA BAŞABAŞ ANALİZİ
- DOĞRUSAL BAŞABAŞ ANALİZİNİN SINIRLARI
- DOĞRUSAL OLMAYAN BAŞABAŞ ANALİZİ
- FAALİYET (ÇALIŞMA) KALDIRACI
___- Çalışma Kaldıracı ve İşletme Riski
- FİNANSAL KALDIRAÇ DERECESİ
___- Finansal Kaldıraç ve Finansal Risk
- BİRLEŞİK KALDIRAÇ DERECESİ
BAŞABAŞ ANALİZİNİN YARARLARI
Kâr planlamasının temel araçlarından birisi olan başabaş analizi; işletmenin değişik üretim düzeylerinde beklenen gelirleri, giderleri ve kârları arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktadır. Başabaş analizinde giderler; sabit ve değişken giderler olarak iki grupta toplanmaktadır. Kısa dönemde işletme giderlerinin sabit ve değişken olarak ayrılabilmesi bu analizin kullanımına olanak sağlamaktadır. Satışlardan elde edilen kâr, değişik üretim seviyelerinde, değişik şekillerde gerçekleşmekte; satış miktarındaki küçük bir değişme, kârlarda büyük bir değişmelere yol açabilmektedir.
İşletme kârında satış miktarındaki değişiklikten daha büyük bir değişme olması, bazı üretim giderlerinin üretimdeki değişiklikten daha az ya da daha çok gerçekleşmesinden kaynaklanır.
Başabaş analizinin işletme yönetimine ve analizcilere sağlayacağı başlıca yararlar şu şekilde sıralanabilir:
- Kâr hedeflerine ulaşmada gerekli iş hacminin belirlenmesi,
- Çeşitli üretim düzeylerinde birim maliyetlerin ve en az satış fiyatının belirlenmesi,
- Değişken giderler, sabit giderler ve / veya birim satış fiyatındaki değişikliklerin, işletmenin kâra geçiş noktası ve toplam kârına olabilecek etkilerinin incelenmesi,
- En kârlı mamül türlerinin seçilmesi ve üretim bileşiminin buna göre düzenlenmesi,
- Yeni yapılacak yatırımlarda, risk derecesini veya emniyet marjını dikkate alarak, asgari üretim kapasitesinin ne olması gerektiğinin belirlenmesi,
- İşletmenin üretim kapasitesini artırması halinde, bu tür bir büyümeyi haklı gösterecek satış hacminin belirlenmesi,
- İşletmenin kâr hedeflerine ulaşması için gerekli iş hacminin saptanması,
- İşletmenin izleyeceği üretim, fiyat, yatırım politikaları konusunda yönetimin alacağı kararlara yardımcı olması,
- Kâra geçiş için önceden tahmin edilen iş hacmi ile işletmenin kâra geçiş noktasına fiilen ulaştığı iş hacmi arasında karşılaştırmalar yapılarak, faaliyetlerin kontrol edilmesi, işletmenin izlediği politikaların ve işletme yönetiminin değerlendirilmesi.
İşletmeler başabaş noktasında faaliyet gösterebilmeyi hangi durumlarda düşünebilir?
DOĞRUSAL BAŞABAŞ ANALİZİNİN VARSAYIMLARI
Başabaş analizi doğrusal ve doğrusal olmayan başabaş analizi olarak iki şekilde yapılabilir. Başabaş analizlerinde en basit ve en çok kullanılanı doğrusal başabaş analizidir.
Bu analizde yapılan varsayımlar şu şekilde sayılabilir:
- İşletmelerin giderleri; sabit ve değişken giderler olarak iki grupta toplanmaktadır.
- Sabit varlıklar (maddi duran varlıklar) çeşitli üretim düzeylerinde aynı kalmaktadır.
- Birim satış fiyatları değişmemektedir.
- Genel fiyat düzeyi istikrarlıdır.
- Değişken giderler, üretim miktarları ile aynı oranda değişmekte, azalmakta veya artmaktadır. Başka bir deyişle birim başına değişken gider bütün üre tim düzeylerinde aynı kalmaktadır.
- İşletmenin izlediği politikalarda değişiklik yoktur.
- Satışlarla üretim arasında tam bir zaman uyumu vardır; önemli değişmeler olmazken her üretilen mal veya hizmet satılmaktadır.
- Üretim faktörlerinin verimliliği aynı kalmaktadır.
- İşletme tek çeşit mal veya hizmet üretmektedir. İşletme birden çok çeşitte mal veya hizmet üretiyor ise üretimin bileşimi değişmemektedir.
Doğrusal başabaş analizindeki varsayımlar uzun dönemde ne kadar geçerli olabilir?
SABİT VE DEĞİŞKEN GİDERLER
Başabaş analizinin varsayımlarından biri işletmenin tüm giderlerinin sabit ve değişken olarak iki grupta toplanmasıdır.
Sabit Giderler
İşletmelerde sabit giderler, belirli bir dönem içinde üretim hacmine bağlı olarak değişiklik göstermezler. Bu giderler üretim çalışmaları için yapılmış olmakla birlikte üretim düzeylerine bağlı olmaksızın, diğer bir deyişle, üretimden bağımsız olarak yapılan giderlerdir. Üretim olsa da olmasa da, üretimin miktarı artsa da, azalsa da hep aynı kalırlar. Faiz giderleri, amortismanlar, sigorta ve vergiler ile yönetici maaşları işletmelerin sabit giderlerine örnek verilebilir. Bu giderler üretimin artması veya azalması ile doğrudan ilgili olmayan, yapılması zorunlu olan giderlerdir.
Sabit giderler içinde oldukça önemli olan başka bir kalem olan amortismanlar, sabit varlıkların aşınma ve yıpranma karşılığı olarak hesaplanan nakit çıkışı gerektirmeyen giderlerdendir. Sabit varlıklar az kullanılsalar veya hiç kullanılmasalar bile değer kaybına uğrayabilirler. Dolayısıyla amortisman tutarı, sabit varlığın kullanılma derecesine bağlı değildir. Bu durum sabit varlıkların teknik ve ekonomik değer kayıpları ile açıklanabilir.
Teknik Değer Kayıpları: Sabit varlıklar, üretim sırasında aşınma ve yıpranma nedeniyle bir değer kaybına uğrarlar. Sabit varlıklar üretimde az da kullanılsalar havadaki su buharı, asit buharı vb. nedenlerle yıpranırlar ki bu da teknik değer kaybı olarak nitelendirilebilir.
Ekonomik Değer Kayıpları: Sabit varlıklar, teknik değer kayıpları nedeniyle ekonomik değer kaybına uğrarlar. Teknik değer kayıpları yanında, teknolojinin hızlı gelişim gösterdiği alanlarda (örneğin bilgisayarlar, modern otomatik makineler vb. alanlarda) teknolojik yeniliklerin ortaya çıkması eski teknolojiye olan talebi azaltacağı için demode kalan sabit varlıkların ekonomik değerleri azalır.
Sabit varlıklar neden teknik değer kayıplarına uğrarlar?
Değişken Giderler
Değişken giderler, bir dönem içinde iş hacmine bağlı olarak değişiklik gösteren giderlerdir. Değişken giderler üretim miktarındaki değişmelere paralel olarak değişme gösterirler. Bu tür giderler, işletmenin üretim ve satış düzeyi arttıkça artar, düştükçe azalır. En önemli değişken gider kalemleri; hammadde, direkt işçilikle işletme malzemesi ve yardımcı madde gibi materyaldir. Üretim miktarı artar ise üretimde kullanılacak hammadde ve materyal ihtiyacı da artar. Benzer şekilde artan üretim bu üretimin gerçekleştirilmesinde direkt olarak çalışacak işçi sayısının da artmasına neden olur.
GELİR TABLOSUNUN BAŞABAŞ NOKTASI ANALİZİNE UYGUN HALE GETİRİLMESİ
Başabaş analizinde ve çalışma kaldıracı analizinde yararlanılan temel tablo, gelir tablosudur. Başabaş analizi yapılacağı zaman, analizi yapılacak işletmelerin klasik olarak hazırlanan gelir tablosunun gelir ve gider kalemleri yeniden düzenlenerek analize hazır duruma getirilir. Gelir tablosunun analize uygun hale getirilmesi ile giderler sabit ve değişken olmak üzere iki gruba ayrılır.
.
Klasik gelir tablosuyla revize edilmiş gelir tablosu arasında ne gibi farklılık vardır?
BAŞABAŞ NOKTASININ HESAPLANMASI
İşletmelerin başabaş üretim düzeyinin hesaplanmasında grafik yöntem, matematiksel (cebirsel) yöntem ve deneme – yanılma yöntemi olmak üzere üç yöntem kullanılabilir.
Grafik Yöntemi
Doğrusal başabaş analizinin dayandığı varsayımlar göz önüne alındığında, değişken giderlerin üretim miktarının; satış hasılatının da satış miktarının doğrusal fonksiyonu olduğunu kabul etmek, başabaş noktasının hesaplanmasını sağlayacaktır.
Şekil 4.2′de üretilen ve satılan miktarı yatay eksende, gelirler (hasılat) ve giderler (maliyet) dikey eksende gösterilmektedir. Sabit giderler, kapasite kullanımı ne olursa olsun değişmediğinden, yatay eksene paralel olarak çizilmektedir. Değişken giderler, üretim miktarıyla aynı oranda değiştiğinden, başka bir ifadeyle tüm üretim seviyelerinde birim başına değişken giderlerin sabit kalacağı varsayıldığından başlangıç noktasından geçen bir doğru olarak çizilir. Toplam gider doğrusu, sabit gider doğrusunun başladığı noktadan başlamak üzere çizilmekte ve sabit giderlerle değişken giderler toplamını göstermektedir. Şekilde toplam giderlerin toplam gelirleri kestiği üretim miktarında işletme başabaş noktasına ulaşmış olacaktır. Bu üretim düzeyinde işletmenin gelirleri ile giderleri birbirine eşit olmaktadır. Bu üretim miktarının altındaki üretim düzeylerinde işletme zarar ederken, üzerindeki üretim düzeylerinde kâr elde edecektir.
Matematiksel (Cebirsel) Yöntem
Başabaş analizinin varsayımları altında, bir işletmenin değişken giderlerini üretim miktarının; satış hasılatını da satış miktarının doğrusal fonksiyonları olduğu kabul edildiğinde, kâra geçiş noktasını hesaplamak kolaylaşır. Kâra geçiş üretim düzeyi, toplam giderlerle toplam gelirlerin eşit olduğu üretim düzeyi olacaktır. Bu nokta da ne kâr ne de zarar vardır.
Matematiksel olarak başabaş noktasını ya üretim hacmi (adet) olarak ya da satış tutarı olarak (TL) cinsinden hesaplamak mümkündür.
Başabaş Noktasının Miktar Olarak Hesaplanması: Başabaş (kâra geçiş) noktasında işletmenin giderleri gelirlerine eşit olacağı düşünüldüğünde;
F + (V x Q) = P x Q eşitliğini yazmak mümkün olur. Eşitlikte;
F = Sabit giderler
V = Birim başına değişken gider
P = Birim satış fiyatı
Q = Başabaş noktası için üretilmesi ve satılması gereken miktarı göstermektedir.
Başabaş noktasına ulaşılması için üretilmesi ve satılması gerekli miktar, yukarıdaki eşitlikten faydalanılarak aşağıdaki gibi yazılabilir:
Yukarıdaki eşitlik yardımı ile bulunacak başabaş noktası, ne kârın ne de zararın olduğu üretim miktarını verecektir. Ancak işletmeler başabaş üretim düzeyinde değil daha fazla üretim yaparak kâr elde etmeyi isterler. Başabaş üretim düzeyinde üretim, pazara ilk girildiğinde ya da kötü ekonomik koşullarda kısa süreli olarak düşünülen bir üretim düzeyidir. Yukarıda verilen eşitliği aşağıdaki gibi yazmak mümkündür:
P x Q – ( F + V x Q) = 0
Kârın sıfır değil de istenilen bir düzeyde olması durumunda gerekli üretim düzeyi Q k ise;
P x Q – ( F + V x Q) = Kâr
olur.
Başabaş Noktasının Satış Değeri Olarak Hesaplanması: Başabaş noktası birim olarak hesaplanabileceği gibi satış değeri cinsinden de hesaplanabilir. Başabaş noktası satış tutarı olarak hesaplanmak istenildiğinde aşağıdaki eşitlikten yararlanılabilir:
Eşitlikte;
S b = Satış tutarı cinsinden başabaş noktası
F = Toplam sabit giderler
V = Toplam değişken giderler
S = Toplam Satışlar.
Başabaş noktasını satış tutarı şeklinde hesaplamanın diğer yolu da; S b = Q x P eşitliğinden yararlanmaktır. Başabaş noktasının üretim miktarı açısından değeri (Q) biliniyor ise bu hacim birim satış fiyatı ile çarpılarak başabaş noktasının değeri satış tutarı şeklinde bulunabilir.
Deneme Yanılma Yöntemi
Başabaş noktası, üretim miktarı, toplam değişken giderler, toplam sabit giderler ve kâr arasında ilişki kurularak deneme yanılma yoluyla da hesaplanabilir. Bu yöntem daha çok, elde edilmesi gerekli kâr miktarının hesaplanmak istenmesi durumunda tercih edilmekte, bunun dışında başabaş noktasının cebirsel yolla hesaplanması daha çok tercih edilmektedir. Çünkü formül yoluyla hesaplama, deneme yanılma yoluyla yapılacak hesaplamadan daha az zaman almaktadır.
Saray A.Ş. için aşağıdaki veriler ışığında başabaş noktasını hesaplamaya çalışalım.
Üretilen büro mobilyası sayısı: 150 – 250 adet
Birim başına satış fiyatı: 1.500.000.000 TL
Birim başına değişken gider: 900.000.000 TL
Sabit giderler: 120.000.000.000 TL
.
Bir işletmenin sabit giderleri 450 milyar TL, birim değişken giderleri 25 milyon TL, fiyatı 45 milyon TL dır. Böyle bir üretimden işletmenin 100 milyar TL. kâr elde edebilmesi için üretim düzeyi ne olmalıdır?
BİRDEN FAZLA MAL VE HİZMET ÜRETİLMESİ DURUMUNDA BAŞABAŞ ANALİZİ
İş hayatında bir çok işletme birden fazla mal ve hizmet üretmektedir. Başabaş analizinin tek bir mal ve hizmet üretimi için yapıldığı düşünülür ise bu durum başabaş analizinin yararının sınırlı kalmasına neden olacaktır. Bu kısıtı ortadan kaldırmak ve birden çok mal ve hizmet üreten işletme için başabaş noktası hesaplayabilmek için, her bir malın genel satış hacmi içindeki payı ile her mala ait değişken gider oranı (birim değişken giderlerin birim satış fiyatına oranı) nın bilinmesi gerekir. Örneğin Saray A.Ş. dört değişik model büro mobilyası üretip satacağı düşünülsün. Her modelin toplam satışlar içindeki payı ve her modele ait değişken gider oranı aşağıdaki gibi olsun.
Saray A.Ş.’nin üretim, satış ve genel yönetim giderlerinin 120.000.000.000 TL’sı sabittir. Saray A.Ş.’nin başabaş noktasını hesaplayabilmek için tüm modelleri içine alacak şekilde değişken gider oranının hesaplanması gerekmektedir. Ancak her modelin satış hacmi içindeki payı ve değişken gider oranı farklı olduğundan tartılı ortalama alarak değişken gider oranı hesaplanmalıdır. Bunun için de her modele ait satış yüzdeleri ile değişken gider oranları çarpılarak toplanmalıdır. Bu şekilde hesaplanan değişken gider oranına ise “Ortalama Değişken Gider” denilir.
Söz konusu dört modelin ortalama “değişken gider / satış tutarı” oranı % 66,5′dir. Buna göre Saray A.Ş’nin Başabaş noktasındaki satış hasılatı 358.208.955.223 TL olarak hesaplanabilir.
Saray A.Ş.’nin satış bileşiminin değişmeyeceği, her satış düzeyinde bu dört modelin satış hacmi içindeki paylarının aynı kalacağı varsayımına göre, kâra geçiş noktasında toplam satış hasılatının, modeller arasındaki dağılımı aşağıdaki gibi olacaktır.
Eğer istenirse benzer şekilde söz konusu modellerin değişken giderlerinin toplamını da aynı şekilde bulmak mümkündür.
Saray A.Ş., üretim ve satış bileşimini değiştirerek özellikle sabit giderleri karşılamada katkı payı yüksek modellere ağırlık vererek başabaş noktasını daha aşağıya indirme olanağına sahiptir. Ancak böyle bir uygulamanın içine girecek olan işletmenin üretim ve satış bileşimini değiştirirken üretmiş olduğu mallara olan talebi, bu malların özelliklerini ve gerektirdiği sabit gider tutarını da dikkate alması kaçınılmazdır.
DOĞRUSAL BAŞABAŞ ANALİZİNİN SINIRLARI
Başabaş analizinin yönetim ve denetim açısından yararları olmakla birlikte, bu analiz tekniğinin özellikle dayandığı varsayımları nedeniyle bazı sınırlılıkları vardır. Bu nedenle başabaş analiz tekniği kullanılırken sınırlılıkların göz önünde bulundurulması gerekir. Bu sınırlılıkları aşağıdaki gibi sıralanabilir:
- Başabaş noktası analizi, işletmenin satış olanaklarını ortaya koyma açısından eksik kalır. Başabaş analizinde, tüm üretim düzeylerinde satış fiyatının sabit kalacağı varsayılmaktadır. Satış fiyatının veri olması işletmenin çeşitli kapasite kullanım ve üretim düzeylerinde satış fiyatını etkileyememesi ancak tam rekabet halinde geçerli olur. Oysa eksik rekabet koşullarında işletmeler üretim düzeylerini değiştirerek birim satış fiyatlarını etkileyebilir. Bu eksikliğin giderilebilmesi için her değişik fiyat için yeni kâra geçiş grafiği düzenlemek ve / veya işletmenin üretim düzeyi değiştikçe birim satış fiyatı değişebileceğinden, satış tutarının, eğimi gittikçe azalan bir eğri şeklinde çizilmelidir.
- Başabaş analizinin dayandığı varsayımlardan birisi de işletme giderlerinin sabit ve değişken olarak ikiye ayrılmasıdır. Ancak bu varsayım iş hayatının gerçeklerine pek uygun değildir. Çünkü işletmelerin yarı değişken olarak tanımlayabileceği giderleri de mevcuttur. Bu giderler belirli üretim düzeyleri arasında sabit kalırken artışları sıçramalar şeklinde olur.
- Başabaş noktasının giderler açısından eksik taraflarından birisi de üretim düzeyi ne olursa olsun birim başına değişken giderlerin sabit kalacağı varsayımıdır. Oysa bir kısım endüstride üretim miktarı arttıkça birim başına değişken giderlerin azaldığı, bir çok endüstride de tam kapasiteye yaklaşıldıkça birim başına değişken giderlerin arttığı görülmektedir. Sonuç olarak üretim miktarı ile birim başına değişken giderler arasında doğrusal ilişki olduğu varsayımının gerçekçiliği tartışılabilir niteliktedir.
- Başabaş analizinde kullanılan veriler, işletmenin geçmiş dönemlerine ait tarihi veriler olup analiz bu veriler üzerinden gelecekteki üretim hacmi, maliyetler ve kâr arasındaki ilişkinin nasıl olacağının ortaya konulmasına dayanır. Ancak geçmişte ortaya konulan maliyet – hacim – kâr arasındaki ilişki, ciddi üretim artışlarında değişiklik gösterecektir.
- Başabaş analizinde geleceğin belirsizliği genellikle ihmal edilen bir konudur.
- Başabaş analizi kısa dönemli analizlerde kullanılabilecek bir teknik olup, bu kısa dönemli analiz tekniğinden yararlanarak işletme için uzun dönemli planlar yapmak çok doğru sonuçlar vermez.
- Birden fazla mal veya hizmet üreten işletmelerde, üretim bileşiminde değişiklik olmayacağını varsaymak da çok gerçekçi değildir. İşletme birden fazla mal veya hizmet üretiyorsa, üretim bileşimi zaman içerisinde değişmekte ve bu değişiklik işletmenin değişken giderler eğrisinin eğimini etkilemektedir. Bu nedenle başabaş analizi birden çok mal ve hizmet üreten işletmelerden çok, tek bir mal ve hizmet üreten işletmeler için daha kullanışlı bir analiz tekniğidir.
İşletmelerin sabit ve değişken giderleri yanında gerçekte hangi tür giderleri daha vardır?
DOĞRUSAL OLMAYAN BAŞABAŞ ANALİZİ
Birim değişken giderlerin ve fiyatın her üretim düzeyinde değişmeyeceği varsayımı yerine, daha gerçekçi olarak değişebileceği düşünülürse, toplam gider ve toplam gelirler doğrusal değil eğrisel özellik gösterecektir. Tam rekabet piyasası dışındaki piyasalarda genel olarak bir malın arzı arttıkça fiyatı düşmektedir. Diğer taraftan birim başına değişken giderler de üretim düzeyine bağlı olarak değişecektir. Üretim düzeyi arttıkça belirli bir noktaya kadar değişken giderler düşerken, daha sonraki üretim düzeylerinde değişken giderlerin arttığı görülecektir. En fazla kâr toplam gelir ile toplam gider arasındaki farkın en yüksek olduğu zaman elde edilecektir.
Aşağıdaki şekilden de izlenebileceği gibi, satış miktarı arttıkça birim başına satış gelirleri azalmaktadır. Toplam giderler ise, belli bir üretim hacmine kadar birim başına azalmakta ve daha sonra giderek artmaktadır. Buna göre iki başabaş noktası bulunmaktadır. Bu noktaların arası ise en çok kâr edilen noktadır. İşletmeler gelir eğrisi ile gider eğrisinin birbirinden en çok uzaklaştığı (kârın en yüksek olduğu) bölgelerde üretim yapmayı arzu ederler.
Doğrusal olmayan başabaş analizinin varsayımları daha gerçekçidir. Doğrusal başabaştaki gibi üretimi arttırarak kârı sürekli olarak arttırmak doğru bir yaklaşım değildir. Bununla birlikte doğrusal olmayan başabaş analizinin getirdiği hesaplama zorlukları nedeniyle genellikle doğrusal başabaş analizi tercih edilmektedir. Daha basit olan doğrusal başabaş analizi, kısa dönemli analizlerde (varsayımları önemli sapmalar yaratmayacağı için) faydalı bir araç olarak gittikçe artan bir şekilde fonksiyon görmektedir.
Doğrusal olmayan başabaş analizinde üretim düzeyi arttıkça kârlılık neden sürekli olarak artmamaktadır?
FAALİYET (ÇALIŞMA) KALDIRACI
Bir işletmenin sabit giderlerinin ve değişken giderlerinin artmasında veya azalmasında etkili olan faktörlerin neler olacağının bilinmesi, net faaliyet geliri ile üretim hacminin değişmesi arasındaki ilişkilerin açıklığa kavuşturulması önem taşıyan konulardır. Bu durumlarda kullanılacak finansal analiz araçları faaliyet (çalışma) kaldıraç derecesi ile finansal kaldıraç derecesidir.
Başabaş analizinde giderler sabit ve değişken giderler olarak iki grupta incelenmişti. Giderlerin hangi oranda değişken gider, hangi oranda sabit gider olduğunu açıklayan kavram “faaliyet kaldıracı”dır. Toplam yabancı kaynakların öz kaynaklar veya toplam kaynaklar üzerindeki etkisini açıklayan kavram ise “finansal kaldıraç”tır.
Faaliyet kaldıracı bir bakıma işletme faaliyetlerinde sabit giderlerin kullanılma derecesidir. Faaliyet kaldıracı ile analizden amaç, belirli bir üretim düzeyinden sonra üretim arttığında kârdaki artışı da ortaya koymaktır. Aynı analiz tekniği ile üretim düzeyindeki düşüşlerin kârdaki düşüşlere etkisini de analiz etmek mümkündür. İşletmelerin, daha çok sabit varlık yatırımları gerektiren faaliyet kolunda çalışmaları durumunda sabit giderleri yüksek olacaktır. Bu nedenle başabaş noktasına ulaşmaları için satış hasılatlarının da yüksek olması gerekmektedir. Bir işletmenin ürettiği mala olan talep, sınırlı ve sabit giderleri yüksek ise bu işletmenin başabaş üretim hacmi yüksek üretim düzeylerinde gerçekleşecektir. Başabaş üretim hacminin yüksek üretim düzeylerinde gerçekleşmesi, o üretim düzeylerine ulaşamayan işletmenin zarar etmesine neden olacaktır.
Emek yoğun işletmeler, başabaş noktasına düşük üretim düzeylerinde ulaşırlar. Ancak başabaş noktasından sonraki üretimlerinde kârlılık artış hızı yavaş olur. İşletmenin ürettiği mala talep yetersiz ve bu talebin yakın bir gelecekte artma olasılığı yoksa, üretim kapasitesinin talep miktarının çok üzerinde tutulmasına gerek yoktur. Kapasite gereğinden fazla tespit edilirse, sabit giderlerin çokluğu işletmenin başabaş noktasına ulaşmama sonucunu ortaya çıkaracak, dolayısıyla işletme zararla çalışma durumunda kalacaktır. Bununla birlikte işletmenin giderleri arasında sabit giderleri yüksek ise, işletmenin satışlarındaki ufak bir değişiklik kar üzerinde çok daha büyük oranlarda değişiklik olmasına neden olur ki bu durum “kaldıraç etkisi” olarak isimlendirilir.
Faaliyet kaldıracı, kısa süreli analiz tekniği olarak en belirgin şekilde sabit giderleri yüksek olan faaliyet kollarında, örneğin hava yollarında, demiryollarında vb. kullanılır. Bir işletmenin belirli bir üretim düzeyindeki faaliyet kaldıracı derecesi; faiz ve vergiden önceki kârdaki yüzdesel değişmenin (FVÖK), satış tutarındaki göreli değişmeye bölünmesi yoluyla bulunur.
Yukarıdaki ifadeler formüle edilecek olursa;
Saray A.Ş.’nin satışlarında %10′luk artışın olduğu varsayılır ise, Tablo 4.2′den yararlanarak aşağıdaki eşitlik yardımı ile Saray A.Ş.’nin faaliyet kaldıracı bulunabilir:
Faaliyet kaldıracı başka bir formül yardımıyla aşağıdaki şekilde de hesaplanabilir.
Saray A.Ş. için Faaliyet Kaldıracı Derecesi;
Demek ki satışlardaki 1 birimlik değişiklik, FVÖK’te 1,22 birimlik değişikliğe neden olacaktır. FKD arttıkça, FVÖK’teki değişiklik daha büyük olacaktır.
Faaliyet Kaldıracı ve İşletme Riski
İşletmelerin değişik risk grupları içinde bulunması kârlılıklarını da riske bağlı olarak değişik ölçülerde etkilemektedir. İşletmenin faaliyet kaldıracı derecesini etkileyen çeşitli faktörler vardır. Faaliyet kaldıracı, satışlardaki yüzdesel değişmenin kârlardaki yüzdesel değişme ile karşılaştırılması sonucunda elde edilir. Bir çok işletmede satışların artması kârların daha yüksek oranda artmasına neden olmaktadır.
Bir işletmede kârlar satışlardaki artıştan daha hızlı artıyorsa bu işletmeler için riskleri ve çalışma kaldıracı derecesi yüksek işletmeler olduğu söylenebilir. İşletmenin risk düzeyini etkileyen diğer bir faktör de satışlarının değişken ya da belirsiz olmasıdır. Bir işletmenin sabit giderleri yüksek ise talebin de gelecekte yüksek olacağı ve değişmeyeceği varsayılıyorsa bu tür işletmelerin çalışma kaldıracı derecesinin yüksek olması gerekecektir. Bununla birlikte bu tür işletmelerin çalışma kaldıracı dereceleri yüksek bile olsa düşük risk grubu içinde değerlendirilirler.
Satışları istikrarlı olan işletmelerin faaliyet kaldıracı derecesinin yüksek olması nasıl sonuç verir?
FİNANSAL KALDIRAÇ DERECESİ
Finansal kaldıraç işletmenin belirli bir dönemde borçlandığı varsayımıyla, borçların kârlılığı ne ölçüde etkilediğini ortaya koymak için yapılan bir analiz tekniğidir. Gereğinden az borçlanma kârlılığı düşürdüğü gibi, gereğinden fazla ve yüksek maliyetli borçlanma da kârlılığın düşmesine yol açar. İşletmeler genelde varlıklarını öz kaynaklar ve yabancı kaynaklar (borçlar) olmak üzere iki yoldan finanse ederler. Finansal kaldıraç yardımı ile bir işletmede faiz ve vergiden önceki kârın (FVÖK) net kâr ya da hisse başına düşen kâra (HBK) etkisi analiz edilir. İşletmenin faiz ve vergiden önceki kârı arttığında, buna bağlı olarak hisse başına kârı da artar. Bununla birlikte, borçla finanse edilen işletmelerin kârlılıklarındaki artışlar sonucu hisse başına düşen kârları, öz sermaye ile finansman seçeneğini tercih eden işletmelerin hisse başına düşen kârlarına göre daha fazla artış gösterir. İşte hisse başına kârdaki artışın, toplam kardaki artıştan daha yüksek oranda gerçekleşmesine finansal kaldıraç etkisi adı verilir. İşletmenin kârlılığının düştüğü dönemlerde de finansal kaldıraç mevcut olup ters yönlü çalışacaktır. Toplam kârlar azaldığında varlıklarını kısmen yabancı kaynaklardan finanse etmiş işletmelerin hisse başına kârlarındaki azalış, daha yüksek oranlarda gerçekleşecektir. Finansal kaldıraç derecesi (Fi.KD), hisse başına kârdaki artışların yüzdesinin toplam kârdaki artışların yüzdesine bölünmesi ile bulunur.
Finansal kaldıraç derecesi formüle edilerek başka bir ifade ile aşağıdaki gibi hesaplanabilir.
Finansal kaldıraç derecesi farklı bir yaklaşım içinde aşağıdaki formül yardımıyla da hesaplanabilir.
Formüllerde;
Fi.KD: Finansal kaldıraç derecesi
HBK: Hisse başına kâr
FVÖK: Faiz ve vergiden önceki kâr
I: Faiz ödemeleri
D p : Kâr payı dağıtımında öncelikli hisse senetlerine düşen kâr payı toplamı
t: Vergi oranını göstermektedir.
İşletmelerde sabit maliyetlerin düşük ya da yüksek olmasının ortaya koyulmasında gerekli analizi yapmak için çalışma (faaliyet) kaldıraç derecesine bakılır. Sabit varlıkların finansmanında kullanılan sermaye yapısının, hisse başına kâra etkisini ölçmede ise finansal kaldıraç derecesi kullanılır. Saray A.Ş.’nin değişik kârlılık alternatifleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
.
Bulunan sonucun anlamı; Saray A.Ş.’nin 800.000.000.000 TL’dan sonra kârlarını %1 arttırdığında, hisse başına kârındaki artış %1,345 olacaktır.
Finansal Kaldıraç ve Finansal Risk
İşletmenin hisse senedi başına düşen gelirleri, işletmenin varlıklarının finansmanında kullanılan finansal kaynaklar ile yakından ilgilidir. İşletme varlıklarının finansmanında kullandığı yabancı kaynaklar (borçlar) ve imtiyazlı hisse senetleri gibi fon kaynakları işletmeler için sabit kaynak maliyetini ortaya çıkarır. Sabit kaynak maliyeti işletmelerin finansal risklerinin ortaya çıkmasına etki eder. İşletmenin fon kaynaklarında sabit maliyetinin artması finansal kaldıracının derecesini artırmaktadır. Sabit fon maliyetinin artması; işletmenin finansal yükümlülüklerini karşılayabilmesi için kârını artırmasını gerektirir ki bu durum sonuçta işletmenin finansal riskini yükseltir.
BİRLEŞİK KALDIRAÇ DERECESİ
Birleşik kaldıraç (BKD), faaliyet kaldıracı (FKD) ile finansal kaldıracın (Fi.KD) çarpımlarına eşittir.
BKD = FKD x Fi.KD
Eşitlik daha açık bir şekilde aşağıdaki gibi yazılabilir:
Görüldüğü üzere birleşik kaldıraç derecesi (BDK) hisse başına kârdaki değişikliğin satışlardaki yüzde değişikliğe bölünmesi yoluyla hesaplanır.
Birleşik kaldıraç derecesinin bulunmasında kullanılabilecek diğer bir formül de;
Saray A.Ş. için; Birleşik kaldıraç derecesi (BKD) = 1,22 x 1,345 = 1,64 olarak bulunur. Bulunan sonucun anlamı ise; Saray A.Ş. satışlarının 800.000.000.000 TL’dan itibaren %1 arttığında, hisse başına düşen kâr %1,64 artacaktır.
Sabit varlıklara yoğun yatırım yapmak durumunda olan işletmeler nasıl bir finansman politikası takip etmelidir?
Özet
İşletmelerde başabaş analizinin önemini ve başabaş analizinin işletme yönetimlerine sağlayacağı faydaları saptayabilmek.
- Başabaş analizi çeşitli üretim düzeylerinde kârla giderler arasındaki ilişkiyi analiz eden bir araçtır.
- Başabaş analiz tekniği, işletme giderlerinin sabit ve değişken olarak ayrımının yapıldığı kısa dönemli bir tekniktir. Başabaş analizi, kâr hedeflerine ulaşmada gerekli iş hacminin belirlenmesi; çeşitli üretim düzeylerinde birim maliyetlerin ve en az satış fiyatının belirlenmesi; değişken giderler, sabit giderler ve / veya birim satış fiyatındaki değişikliklerin, işletmenin kâra geçiş noktası ve toplam kârına olabilecek etkilerini incelemek, en kârlı mamul türlerinin seçilmesi ve üretim bileşiminin buna göre düzenlenmesi; yeni yapılacak yatırımlarda, risk derecesini veya emniyet marjını dikkate alarak, asgari üretim kapasitesinin ne olması gerektiğinin belirlenmesi; işletmenin üretim kapasitesini artırması halinde, bu tür bir büyümeyi haklı gösterecek satış hacminin belirlenmesi; işletmenin izleyeceği üretim, fiyat, yatırım politikaları konusunda yönetimin alacağı kararlara yardımcı olması; faaliyetlerin kontrol edilmesi; işletmenin izlediği politikaların ve işletme yönetiminin değerlendirilmesi şeklinde sayılabilecek yararlar sağlar.
İşletme giderlerini açıklayabilmek ve türlerini sıralayabilmek.
- Başabaş analizinin dayandığı varsayımların en önemlilerinden biri işletme giderlerinin sabit ve değişken (değişir) gider olarak iki grupta toplanmasıdır. Bu ayrıma göre işletmelerde sabit giderler, belirli bir dönem içinde üretim hacmine bağlı olarak değişiklik göstermeyen giderlerdir. İşletmelerdeki değişken giderler ise, bir dönem içinde iş hacmine bağlı olarak değişiklik gösteren giderlerdir.
Başabaş analizini yapabilecek hesaplama tekniklerini sıralayabilmek.
- Başabaş analizinin varsayımları altında işletmelerin başabaş noktası; grafik, deneme yanılma ve / veya matematiksel yolla hesaplanabilir. İşletmenin başabaş noktası matematiksel yöntem kullanılarak hem üretim / satış hacmi (adet) olarak hem de tutar olarak hesaplanabilir.
İşletmelerin kârlı çalışırken üretim hacimlerinde meydana gelecek değişikliklerden kârlarının nasıl etkileneceğini betimleyebilmek.
- Giderlerin hangi oranda değişken gider, hangi oranda sabit gider olduğunu açıklayan kavram “faaliyet (çalışma) kaldıracı”dır. Toplam yabancı kaynakların öz kaynaklar veya toplam kaynaklar üzerindeki etkisini açıklayan kavram ise “finansal kaldıraç”tır. Faaliyet (çalışma) kaldıracı bir bakıma işletme faaliyetlerinde sabit varlıkların kullanılma derecesidir. Faaliyet kaldıracı, sabit giderler ile değişir giderler arasında ilişki kurarak sabit giderlerin nereye kadar kabul edilebileceğini araştıran bir analiz tekniğidir. İşletme satışlarındaki küçük bir değişiklik, işletme kârında ciddi büyüklüklerde değişmelere neden oluyor ise bu durumda “kaldıraç etkisi” adı verilen etkinin yüksek olduğundan söz edilir.
İşletmenin kârındaki değişikliklerin hisse başına kâra etkisini açıklayabilmek.
- İşletmenin finansal kaldıraç derecesi, hisse başına kârdaki yüzde değişikliğin faaliyet kârındaki (FVÖK) değişikliğe bölünmesiyle bulunabilir. İşletmelerde faaliyet kaldıracı ile finansal kaldıracın birlikte olabilecek etkisi “birleşik kaldıraç derecesi” adını almakta ve faaliyet (çalışma) kaldıracı ile finansal kaldıracın çarpımına eşit olmaktadır.
Test Soruları
1. Aşağıdakilerden hangisi değişken giderler arasında yer almaz?
a. Hammadde
b. İşletme malzemesi
c. Amortismanlar
d. Direkt işçilik ücretleri
e. Haberleşme giderleri
2. ve 3. sorular aşağıdaki bilgilere göre cevaplandırılacaktır. (X) işletmesi ile ilgili bilgiler aşağıdadır:
Sabit giderler = 50 milyar TL
Birim satış fiyatı = 100 milyon TL
Birim değişken gider = 80 milyon TL
2. Bu bilgilere göre (X) işletmesinin başabaş satış miktarı kaç birimdir?
a. 50.000
b. 20.000
c. 8.000
d. 5.000
e. 2.500
3. Yukarıdaki bilgilere göre (X) işletmesinin 15 milyar TL’lik kâr elde edebilmesi için üretim düzeyi kaç birim olmalıdır?
a. 3.250
b. 3.300
c. 3.450
d. 3.500
e. 3.600
4. Bir işletmenin sabit giderleri 50 milyar TL, toplam değişken giderleri 200 milyar TL ve toplam satış hasılatı 250 milyar TL ise, bu işletme kaç milyar TL’lik satış hacminde başabaş noktasına ulaşır?
a. 250
b. 150
c. 100
d. 85
e. 50
5. Aşağıdakilerden hangisi doğrusal başabaş analizinin varsayımlarından biri değildir?
a. Fiyatların üretim miktarına bağlı olarak değişmediği
b. Giderlerin değişken ve sabit gider olarak ikiye ayrıldığı
c. Üretim düzeyi ne olursa olsun sabit giderlerin değişmediği
d. Üretilen ürünlerin tamamının satıldığı
e. Birim değişken giderlerinin üretim düzeyine bağlı olarak değiştiği
6. Giderlerin hangi oranda değişken gider, hangi oranda sabit gider olduğu aşağıdakilerden hangisinin kapsamında belirlenir?
a. Faaliyet kaldıracı
b. Finansal kaldıraç
c. Başabaş noktası
d. Birleşik kaldıraç
e. Sermaye yapısı
7. Aşağıdakilerden hangisi sermaye yapısının, hisse başına kâra etkisini ölçmede kullanılır?
a. Faaliyet kaldıracı
b. Finansal kaldıraç
c. Başabaş noktası
d. Kâr / Zarar tablosu
e. Nakit bütçesi
8. Bir işletmenin satışları 150 milyar TL, değişir maliyetleri 70 milyar TL, faiz ve vergiden önceki kârı 20 milyar TL ise, bu işletmenin çalışma kaldıracı derecesi kaç olur?
a. 1
b. 2
c. 3
d. 4
e. 5
9. Bir işletmenin faaliyet kârında %1′lik artış olduğunda hisse başına kârında %2′lik artış oluyorsa, bu işletmenin finansal kaldıraç derecesi kaç olur?
a. 1
b. 2
c. 3
d. 4
e. 5
10. Bir işletmenin çalışma kaldıracı 3 finansal kaldıracı 2 ise bileşik kaldıracı kaçtır?
a. 1
b. 2
c. 3
d. 5
e. 6
Yaşamın İçinden
Aşağıda bir gazete haberi yer almaktadır. Haberde olduğu gibi; yatırımın yapıldığı yıllarda “kar edebilir hale gelme”, diğer bir ifade ile başabaş noktasında çalışabilme düşüncesini nasıl değerlendirirsiniz?
‘Aria’da kâr için 1 milyar dolarlık yatırım gerekli
Aria’nın ortağı Telecom Italia Mobile’ın İcra Başkanı Benedetti, ‘Aria’nın kâr edebilir hale gelmesi için 1 milyar dolarlık ilave yatırım gerektiğini söyledi
Türkiye’de cep telefonu (GSM) operatörü Aria’nın İtalyan ortağı Telecom Italia Mobile’in (TİM) İcra Başkanı (CEO) Marco De Benedetti, Aria’nın kâr edebilir seviyeye ulaşabilmesi için ilave 1 milyar dolarlık yatırıma ihtiyacı bulunduğunu söyledi. İtalyan haber ajanslarının konu ile ilgili haberlerinde, Marco De Benedetti’nin, Milano’da finans analizlerinin sorularını yanıtlarken; İş Bankası ile ortaklıklarının bulunduğu Aria’daki işlerin yolunda gitmediğini dile getirdiği belirtildi.
De Benedetti, “Türkiye’de (Aria) 2.5 milyar euro yatırım yaptık ve bütçedeki katılım payının değeri sıfıra eşitlendi. Daha sonra 500 milyon euroluk garanti verdik. Aria’nın kâr etme seviyesine ulaşması için halen 1 milyar dolarlık yatırıma ihtiyacı var” dedi.
‘Açılımımız artmaz’
Aria’nın kâr edebilir düzeye gelebilmesi için yapılması gereken 1 milyar dolarlık yatırımın 500 milyon dolarının kendilerine düşen kısım olduğunu söyleyen De Benedetti, bundan sonrası için “Ne olursa olsun bu ülkeye açılımımız artmayacak” açıklamasında bulundu.
Milliyet, 15 Şubat 2003
Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar
Akgüç, Öztin (1989). Finansal Yönetim (5. B). İstanbul: Muhasebe Enstitüsü Yayın No: 56.
Aydın, Nurhan (2000). Finansal Yönetim. Eskişehir: Birlik Ofset.
Bozkurt, Ünal ve diğerleri (1997). İşletme Finansının Temelleri. İstanbul: Literatür Yayıncılık.
Büker, Semih ve diğerleri (1997). Finansal Yönetim (2. B). Eskişehir.
Çetiner, Ertuğrul (2000). İşletmelerde Mali Analiz (3.B). Ankara: Gazi Kitabevi.
Olalı, Hasan ve Öcal Usta (1987). İşletme Finansmanı ve Finansal Yönetim (2. Baskı). İzmir.
Özdemir, Muharrem (1997). Finansal Yönetim. Ankara: Gazi Kitabevi
Pamukçu, Ali (1997) Finans Yönetim. Ankara: Gazi Kitabevi.
Test Soruları Cevap Anahtarı
1. c – Yanıtınız doğru değilse “Sabit ve Değişken Giderler” bölümünü gözden geçiriniz.
2. e – Yanıtınız doğru değilse “Başabaş Noktasının Hesaplanması” bölümünü gözden geçiriniz
3. a – Yanıtınız doğru değilse “Başabaş Noktasının Hesaplanması” bölümünü gözden geçiriniz.
4. a – Yanıtınız doğru değilse “Başabaş Noktasının Hesaplanması” bölümünü gözden geçiriniz.
5. e – Yanıtınız doğru değilse “Doğrusal Başabaş Analizinin Sınırları” bölümünü gözden geçiriniz.
6. a – Yanıtınız doğru değilse “Faaliyet Kaldıraç Derecesi” bölümünü gözden geçiriniz.
7. b – Yanıtınız doğru değilse “Finansal Kaldıraç Derecesi” bölümünü gözden geçiriniz.
8. d – Yanıtınız doğru değilse “Faaliyet Kaldıraç Derecesi” bölümünü gözden geçiriniz.
9. b – Yanıtınız doğru değilse “Finansal Kaldıraç Derecesi” bölümünü gözden geçiriniz.
10. e – Yanıtınız doğru değilse “Bileşik Kaldıraç Derecesi” bölümünü gözden geçiriniz.
Sıra Sizde Cevap Anahtarı
Sıra Sizde 1
İşletmeler hedefledikleri karlılığı kendilerine sağlayacak iş hacmini belirlemek isterler. Başabaş noktası analizi ile çeşitli üretim düzeylerinde birim maliyet ve en az satış fiyatı belirlenebilir. İşletmeler en karlı üretim bileşenini de bu amaca göre düzenleyebilirler. İşletmeler yeni kurulmuş ve pazarda pay alma çabası içindeyseler belirli bir süre başabaş noktasında faaliyet göstermeyi düşünebilirler.
Sıra Sizde 2
Doğrusal başabaş analizi bir takım varsayımlar üzerine kuruludur. Uzun dönemde doğrusal başabaş analizinin dayandığı tüm varsayımlarda değişikliklerin olması beklenebilir. Bu nedenle başabaş analizi kısa dönemli bir analiz olarak kabul edilir.
Sıra Sizde 3
Sabit varlıkların üretim sırasında aşınması ve yıpranması kaçınılmazdır. Sabit varlıklar kullanılsalar da kullanılmasalar da içindeki bulundukları ortam (su, hava, buhar, toz vb) nedenlerle yıpranacaklardır.
Sıra Sizde 4
Gelir tablosu başabaş noktası için revize edilirken klasik gelir tablosundaki giderler, sabit ve değişir giderler halinde gruplandırılarak iki kalem haline getirilir.
Sıra Sizde 5
Sıra Sizde 6
İşletmelerin sabit ve değişken giderlerinin yanısıra yarı değişken gider olarak tanımlanabilecek giderleri de mevcuttur. Yarı değişken giderler belirli üretim miktarlarında sabit, ancak üretim miktarı arttığında artan ve belli bir üretim hacminde yine sabit kalan giderlerdir. Üretim tamamen durduğunda sıfır olmayan bununla birlikte üretimin artmasıyla sıçramalar gösteren giderlerdir. Bu tür giderlere yönetici personele ödenen aylıklar, yakıt, enerji, su, haberleşme giderleri örnek gösterilebilir.
Sıra Sizde 7
Satış miktarı arttıkça birim başına satış gelirleri azalmaktadır. Toplam giderler ise belli bir üretim hacmine kadar birim başına azalmakta ve daha sonra artmaktadır.
Sıra Sizde 8
Satışları artan işletmelerde kârlar daha hızlı artıyorsa bu tür işletmelerin çalışma kaldıracı daha yüksektir ve risk derecesi yüksek işletmeler içinde sınıflandırılabilir. Satışları düzenli olan işletmeler üretim sürecinde daha yüksek oranda duran varlık kullanabilirler. Satışları düzenli olan işletmelerde faaliyet kaldıracı artıyorsa işletmenin kârlılığında artıştan sözedilebilir.
Sıra Sizde 9
Sabit varlıklara yoğun yatırım yapmak durumunda olan işletmeler faaliyet ve finansal kaldıraçlardan yararlanmayı düşünebilirler. Birleşik kaldıraç etkisinden yararlanacak bir finansman politikası izlenmesi işletme ortaklarını da memnun edecektir.
