03. Girişimcilikte Yenilik

İlk aşamasını yaratıcılığın oluşturduğu yenilik; tüm girişim için lider, ilk, tek ve var olabilmenin yoludur. Bu nedenle yenilikçi girişimler yenilik kaynaklarını daha verimli kullanma ihtiyacı duymuşlardır. Drucker’in dediği gibi yeniliğin de diğer işlevler gibi yönetilmesi gerekmektedir. Çünkü ona olan ihtiyaç kesik kesik değil süreklidir. İşletmelerde yeniliğin sadece Ar- Ge’de sıkıştırılmaması işletmelerin tümüne yayılması gerektiğine inananların sayısında artış görülmeye başlanmıştır. Bazı işletmeler “yenilik yap ya da öl” sloganını benimsemeye başlamışlardır. Girişimcilik için de yeniliğe bakıldığında zaten girişimciliğin bir anlamının da yenilik olduğu görülmektedir. Bu ünitede yeniliğin yaratıcılık ve girişimcilik ile olan ilişkisi dikkate alınarak yeniliğin anlamı, kaynakları, ilkeleri, süreçleri, türleri, kültürü ve yöntemi ele alınmaktadır. Bu konular anlatılırken yaratıcılık, yeniliğin ilk ve ayrılmaz bir parçası olarak görülmüştür. Bu nedenle yaratıcılık ayrı bir ünite olarak yenilik ünitesinden önce ele alınmıştır.

Amaçlarımız

Bu üniteyi tamamladığımızda;
- yenilik kavramını ve girişimcilikte yeniliğin önemini tanımlamak,
- yenilik kaynaklarının neler olduğunu sıralamak,
- yenilik ilkelerini betimlemek,
- yenilik süreçlerini ifade etmek,
- yenilik türlerini listelemek,
- yenilikçi kültür ve yönetimini değerlendirmek için gerekli bilgi ve becerilere sahip olacağız.

Örnek Olay

3M’in Tarihi Değerleri, Yenilikçilerinde Aranan Özellikler ve Yenilikçi Başarıları

Yenilikten vazgeçmeyen dünya çapında yenilikçi bir şirket olan 3M şu anda beş binden fazla farklı ürün üretiyor. Altmış yan şirketle yaklaşık iki yüz ülkeye yayılmış ve yetmiş bin çalışanı ile yüz yıllık bir ABD şirketi olan 3M’in on tarihi değeri vardır: Pes etmeme, hataların yapıcı yönde kullanılması, merak, sabır, açık yönetim, bireysel inisiyatif, “dumanın çıkacağı yerleri bulma” tipi pazarlama, küçük çalışma grupları ve iyi bir fikir gücü.

3M Yenilikçilerinde Aranan Özellikler

Yaratıcı: Meraklı, soru soran, araştırmacı, çözüm arayan, sayısal düşünen, fikirlerini kolay ifade edebilen, vizyon sahibi.
Geniş İlgi Alanlarına Sahip: Öğrenmeye hevesli, fikirlerini başkasıyla paylaşan, hobi sahibi, farklı alanlara ilgi gösteren.
Problem Çözücü: Deneycilik (önce yap, sonra açıkla), bütün alternatiflere açık, hata yapmaktan korkmayan, gözle görülmeyeni yapmak isteyen, pratik, probleme farklı açılardan yaklaşabilen.
Kendini Motive Eden: Kendi kendine harekete geçen, sonuçlara önem veren, yaptığı işe tutkuyla bağlanan, başarılı olma dürtüsü, espri yeteneği, katkı, değer ve amaca önem veren, inisiyatif alabilen.
Becerikli: Takım çalışmasına yatkın, işleri başkalarına devredebilen.

3M’in Yenilikçi Başarıları

Yeni Ürün: 3M’in yatırımları hızlandırmak için desteklediği yaklaşık 30 yeni teknoloji programı 1998′de bir milyar dolarlık satış hacmi yarattı (yaklaşık %50′si bir önceki seneden)
Patentler: 3M 1998 yılında 611 patent aldı, verilen patent sıralamasında ilk 10 Amerikan şirketi arasında bulunuyor.
Araştırma ve Geliştirme: 3M araştırma ve geliştirmeye yılda bir milyar doların üstünde yatırım yapıyor ve teknolojik araştırma ve geliştirme bölümünde tam zamanlı 7100 çalışanı var.

Kaynak: Gundling, E. (2002). Yeniliğin 3M Yolu. (Çev: O. Gülbahçe). Ankara: Academyplus.

Anahtar Kavramlar

- Yenilik
- Süreç Değişimleri
- Yeni Bilgi
- Örgütsel Yenilik
- Örgüt Kültürü
- Pazar Odaklık
- İş Fikri
- Yenilik Kültürü
- Yenilik Yönetimi

İçindekiler

- YENİLİK NEDİR?
- GİRİŞİMCİLİKTE YENİLİK
- YENİLİK KAYNAKLARI
- YENİLİKÇİLİK İLKELERİ
- YENİLİK SÜREÇLERİ
- YENİLİK TÜRLERİ
- YENİLİK KÜLTÜRÜ
- YENİLİK YÖNETİMİ

YENİLİK NEDİR?

Yenilik kavramını ve girişimcilikte yeniliğin önemini tanımlamak

Yenilik ve yaratıcılık kavramları genellikle birlikte kullanılmaktadır. Yenilik ile yaratıcılık aynı şeyler değildir. Ancak iki kavram arasında organik bir ilişki vardır. Yaratıcılık fikir üretir ve üretilen bu fikirler yenidir. Yenilik, yaratıcılık tarafından üretilen yeni fikirlerin uygulamasıdır. O halde yenilik bir süreç, yaratıcılık ise bir yetenektir. Yenilikten önce, yeniliğin işleyebileceği, sonuç çıkarılabileceği bir hammaddeye ihtiyacı vardır. O hammadde de yaratıcılığın ürettiği fikirdir. Yeniliğin anlamını daha da kavrayabilmek için yapılan tanımları incelemek gerekir. Peter Drucker göre yenilik; “zenginlik üreten kaynaklar yaratmanın ya da mevcut kaynakların zenginlik yaratma potansiyelini arttırma aracıdır”.

OECD ve AB dokümanlarında yenilik; “bir fikri pazarlanabilir bir ürün ya da hizmete, yeni ya da geliştirilmiş bir üretim ya da dağıtım yöntemine, ya da yeni bir toplumsal hizmet yöntemine dönüştürme” olarak ifade edilmektedir. Bilgi ile ilişkilendirilen yenilik tanımı şu şekilde yapılmıştır; yenilik bilginin ürünlere, hizmetlere, süreçlere ve sistemlere dönüştürülmesidir. Yenilik modeliyle yıllardır iş dünyasının ilgisini ve takdirini toplamaya devam eden, 100 yıllık başarısının temelinde yenilik kültürünün olduğunu ifade eden 3M şirketine göre yenilik; “yeni fikirler + ilerleme, kazanç veya kâra götüren hareket ya da uygulamadır”. Onlara göre yenilik yaratıcılıkla aynı şey değildir. Yenilik, yeni fikirlerden daha fazlasıdır. Fikrin uygulanmasıyla gerçeğe dönüştürülmesiyle ilgilidir. Ancak gerçeğe dönüştürülen ve uygulanan şey yaratıcılığın ortaya çıkardığı yeni fikirlerdir. Yani, düşünce oluşturma ile yenilik eşanlamlı değildir. Birincisi düşüncenin yaratılmasıyla, ikincisi ise söz konusu düşüncenin uygulamasıyla ilgilidir. Fikirler kendi kendilerine uygulanamazlar, iş dünyasında, sanatta, bilimde ve felsefede fikirler insanlar tarafından uygulanırlar. Fikirlerin değerleri, onların uygulanabilir olmasına bağlıdır. Ayrıca yaratıcı düşüncenin yenilik haline gelme olasılığını arttırmanın yolu da budur.

Yaratıcı düşünceyi ekonomik fayda sağlayacak şekilde başarıya dönüştürmek konusunda bilim ve teknolojinin rolü artmıştır. Bu durumda “bilgi ve bilim yeniliğin neresindedir?” sorusuna verilecek cevap, her noktasındadır. O halde TÜSİAD’ın bu konudaki çalışmaları yeniliği, bilim ve teknolojiyi ekonomik ya da toplumsal bir faydaya dönüştürme olarak anlatmaktadır. Ekonomik ve toplumsal fayda, üretilen yeniliğin insanların ihtiyaçlarını karşılama derecesiyle ya da çok yeni, az faydalı, çok faydalı şeklinde bir değer olarak ortaya çıkacaktır. Bu noktadan hareketle yeniliğin insanlar için yapıldığını söylemek pek de yanlış olmayacaktır. Rekabet konusundaki çalışmalarıyla ünlü M. Porter, rekabet edilebilirlik gücüyle, verimlilik artışı ve toplumun yaşam kalitesinin yükseltilmesi arasında doğrusal bir ilişki olduğunu ileri sürmektedir. Bu anlamda Porter’ın verimlilik konusunda üzerinde durduğu noktalar, ürün kalitesini yükseltebilme, ürüne ek özellikler kazandırma, üretimde verimliliği yükseltebilme ve yüksek otomasyon düzeylerine erişebilme yetenekleridir. İleride açıklanacağı gibi, bu yetenekler zaten yeniliğin kaynaklarını oluşturmaktadır. O halde rekabette üstünlük için iş yaşamında yenilik zorunlu hale gelmiş ve motive edici unsur olmuştur. Özellikle küreselleşmenin bir sonucu olarak ortaya çıkan küresel rekabet, işletmeler için yeniliği vazgeçilmez bir süreç haline getirmiştir. Yeniliğin vazgeçilmezliği şirket içi girişimciliğin boyutlarını ve yoğunluğunu arttırmıştır.

Sonuçta yenilik, piyasaya yeni giren girişimci ve piyasadaki yerleşik girişimciler için bağımlılık ve zorunluluk olmuştur. Bu durum da sürekli ya da yaşam boyu eğitimi önemli hale getirmiş ve yaygınlaşmasını ve artmasını sağlamıştır.

GİRİŞİMCİLİKTE YENİLİK

Kişileri girişimcilikle buluşturan ortak nokta, yeniliktir. Farklı kişiliklere sahip girişimcilerin ortak yönleri, kendilerini sistematik olarak yeniliğe adamış olmalarıdır. Yenilik konusunda farklılıkları yoktur. Peter F. Drucker yeniliği, girişimcinin özgül bir işlevi olarak görmektedir. Ona göre bu işlev yeni bir girişimde, daha önce kurulmuş bir işletmede, bir kamu kurumunda kendi kendini gösterebilir. Diğer yandan yenilik, girişimcinin yeni zenginlik üreten kaynaklar yaratmasının ya da mevcut kaynakların zenginlik yaratma potansiyelinin arttırılması aracıdır. Girişimcilik sadece yeni kurulacak ya da kurulmuş işletme için değil, yerleşik işletmelerin pek çoğu için de kullanılmaktadır. Bu anlamda girişimcilik işletmelerin büyüklüğü ve yaşıyla ilgili değil, belirli bir faaliyet türünü ifade etmektedir. İşte bu faaliyetin temelinde yenilikçilik vardır. Girişimcilikte yenilik, daha çok pazar odaklı yeniliktir. Ticarileştirilebilir yenilik girişimciliğin motoru olmaktadır. Araştırma enstitüleri gibi akademik birimlerde yapılan araştırmalar, genellikle temel araştırma özelliğine sahiptirler. Bunların diğerlerine göre ticarileştirebilme özellikleri zayıftır.

Girişimcilikte yeniliğin önemi ve yeri nedir?

YENİLİK KAYNAKLARI

Yenilik kaynaklarının neler olduğunu sıralamak

Yeniklerin ortaya çıkmasını sağlayan fırsatlar olarak da görülen yenilik kaynakları Peter F. Drucker tarafından iki grup halinde toplanmaktadır. Birinci grupta olanlar şirketin veya sektörün içinde yer alır. Bunlar beklenmedik gelişmeler, uyumsuzluklar, süreç ihtiyaçları, sektör ve pazar yapısındaki değişiklikler şeklinde dört tür kaynaktır. Bunlardan başka ikinci grup olarak şirketin dışındaki sosyal ve entelektüel ortamlarda bulunan kaynak sayısı da üçtür. Bunlar, demografik yapıdaki değişiklikler, algılama değişiklikleri ve yeni bilgidir. Yenilik potansiyeli birkaç kaynakta aynı anda kendini gösterebilir. Bazen de çakışabilir. Pek tabii ki, bunların dışında da bazı kaynaklara rastlamak mümkündür. Ancak genellikle çoğunluğunun kaynağı bunlardır.

Beklenmedik Gelişmeler

Bu gelişmeler beklenmedik şekilde başarı ve başarısızlık şeklinde ortaya çıkabilir. Beklenilmeyen başarı, o alanın potansiyel yenilik alanı olarak kendini göstermesini sağlar. Aynı şekilde beklenmedik başarısızlıklar da fırsat alanları olarak gelişebilir. Gerçi işletmeler başarısızlıklara öfke duyar, “böyle olmamalıydı” derler. Çünkü bunlar beklenmeyen sonuçlardır. Başarısızlık daha sonraki dönemlerin başarısının en büyük kaynağı olabilir. Küçük işletmeler esnek yapılarıyla, beklenmedik başarı ve başarısızlıkları daha coşkulu ve kolay değerlendirebilirler. Beklenmedik olaylar sadece işletme içinde değil, işletmenin dışında sektörün içinde ve dışında olabilir. Bunlar da girişimciler için yenilik fırsatları sunabilir. Örneğin; küresel terör, güvenlik sektöründeki yenilikler için bir kaynak olmuştur.

Uyumsuzluklar

Uyumsuzluk yenilik için bir fırsat oluşturur. Uyumsuzluk, ona yakın insanlar tarafından farkına varılamaz. Pazarın, süreçlerin ve endüstrinin sürekli sorgulanması uyumsuzlukların farkındalığını arttırmakta ve yenilik noktalarının ortaya çıkmasını sağlamaktadır. Kısacası varsayımlarla yani beklentilerle, gerçekleşenler ya da sonuçlar arasındaki uyumsuzluklar yenilik kaynaklarını oluşturmaktadır. Doğru ya da iyi gibi görünse de gözlem ve analizle birlikte ciddi bir sorgulama, uyumsuzlukların kendini göstermesini sağlayacaktır. Bu noktada yapılan yeniliklerden, beklenmedik sonuçlar elde edilebilecektir.

Süreç Değişimleri

Var olan süreci daha iyi hale getirebilmek ya da öncekinin yerine yeni tasarlanmış bir süreç koymak, yenilik getirmektedir. Çünkü bu bir değişikliği içermektedir ve bu değişiklik de sonucu etkilemektedir. Maliyet düşürmek de, kalite ve verimlilik arttırmak da, ek fayda yaratmak da sonuçta ticari başarıyı arttırmaktadır. Ben nerede, nasıl yenilik yapabilirim? sorusunun cevaplarından birisi süreçlerdir.

Sektör ve Pazar Yapısındaki Değişmeler

Sektör ve pazar yapıları hiçbir zaman değişmez veya hiç kimse değiştiremez diye bir olay yoktur. Her sektör ve pazar yapısı her zaman değişebilir. Bu değişimlerle yenilik alanları yaratılabilir. Ancak sektörü ve pazarı sürekli gözlemek, değişimi analiz etmek gerekmektedir. Bir sektörün hızlı büyümesi, yapısının değişmesine neden olmaktadır. Büyümenin fark edilmesi, yenilikçilerin fırsat kollamalarına neden olmaktadır. Büyük firmalar, sektör ve pazardaki büyüme sonucu, piyasadaki yeni oyunculara saldırmak yerine kendilerini korumaya yönelirler ve bazen onları önemsemezler. Rakipler pazarın önemli bir bölümünü ele geçirince de hareket için geç kalınmış olur. Bu arada pazarda oluşan pazar boşlukları yenilik kaynağı olarak genellikle küçük yenilikçilere kalır. Çünkü büyükler bu kaynaklara kısa sürede tepki gösteremezler. Diğerleri de bu alanlarda uzun bir süre rahatsız edilmeden kalırlar.

Demografik Yapıdaki Değişiklikler

Demografi, toplumlardaki nüfus yapısı ile ilgilenir. Nüfusun yapısını etkileyen üç faktör vardır. Bu faktörler; nüfusun büyüklüğü, yapısı (yaş, cinsiyet, doğum ve ölüm oranları) ve nüfus değişimleri ile göçlerdir. Disiplin olarak demografi köklerini ekonomi, istatistik ve biyolojiden alarak sosyolojide kendini göstermiştir. Esasında disiplinlerarası bir özellik taşır. Birçok disipline veri ve bilgi kaynağı olur. Nüfusun yapısındaki değişimler yenilik fırsatları yaratır. Ancak bu fırsatları yakalayabilmek için nüfus yapısındaki değişiklikleri iyi okumak gerekir. Bu değişimlerin ne anlama geldiğini yorumlayabilen işletmeler yarının işletmeleri olacaktır (Durna, 2002, s. 56). Çünkü nüfus değişimleri yeni ihtiyaçları doğuracak, yeni ihtiyaçlar da yenilikleri tetikleyecektir. Hiç şüphesiz nüfustaki değişiklikler bazen yeni tehditlerin de ortaya çıkmasını sağlayacaktır. Gençler için yenilik yaşam stilinde, yaşlılar için ise sağlık, güvenlik ve turizm alanlarında kendini gösterecektir. Nüfustaki hareketlilik (göç), kentlerde ulaşım ve taşıma sorunlarını ortaya çıkarmaktadır. Bu tür sorunların çözümü için raylı sistem veya metro gibi yeniliklerin ortaya çıkmasını sağlayacaktır. Aynı şekilde boşanmaların artması, küçük konutlara ve bunlara uygun küçük beyaz eşyaya olan ihtiyacı arttıracak, bu ihtiyaçlar da yeni ürünler ortaya çıkmasını sağlayacaktır.

Nüfus yapısının analiz edilmesi ve sonuçlarından gelecek için doğru kestirimlerde bulunmak, yenilikçilerin önceden hareket etmesini sağlamaktadır. Gelecekteki değişimler, girişimciler için beklenen fırsatlar olarak görülmekte ve yenilikçi potansiyel iş fikir alanları olarak değerlendirilmektedir. Diğer yandan nüfus yapısının hesaplanabilir, tahmin ve analiz edilebilir olması girişimciler için riski de azaltmaktadır. Bu nedenle bu yenilik kaynağı diğerlerine göre daha güvenli olarak görülmektedir (Drucker, 2003, s. 119).

Yeniliğin kaynaklarından biri olan algılamadaki değişiklikler yeniliğin yaratılmasındaki etkisi nedir?

Algılamadaki Değişiklikler

İnsanların algılamalarındaki değişiklikler tüketici davranışı olarak yenilik fırsatları yaratabilmektedir. Çeşitli promosyon çalışmaları, fikir liderlerinin görüşleri ve çevredeki değişiklikler algıların değişimini etkilemektedir. Bu, sadece tüketici yönüyle olmamakta, girişimcide de algı değişimi yaşanmaktadır. Zaten girişimci olaylara ve sorunlara farklı yaklaşabilen, değişik perspektif oluşturabilen tüketiciler gibi kendisi de algı değişikliği yapabilen bir dizi özelliğe sahiptir. Yenilikçi ya da girişimci tüketicinin algılamalarına uygun ürün ve hizmet üretir. Çeşitli tutundurma faaliyetleriyle de ürettiği ürün ve hizmetin özellikleriyle tüketicinin algılarını örtüştürmeye çalışır. Burada önemli olan tüketicinin sürekli değişen algısını fark edip, buna uygun yenilik yapmaktır. Girişimciler ve yenilikçiler de bunu yaparlar. Algı değişikliklerini yenilik fırsatı ve kaynağı olarak görürler.

Aynı şekilde değişimlerin fırsat mı yoksa tehdit mi yarattığının algılanması yenilikçiler ve girişimciler için kaynak oluşturmaktadır. Sağlıklı ve dengeli beslenme eğiliminin artması girişimciler için yeni fırsatlar yaratmıştır. Organik ürünlere olan talep artmış, herkesin anlayabileceği sağlıkla ilgili yayınlar çoğalmış, TV’de sağlıklı ve dengeli beslenmeyle ilgili programlar yapılmaya başlanmıştır. Toplumun tutumları, inançları ve değerleri ya da toplum yapısında meydana gelen değişmeler her zaman yenilik fırsatları yaratabilmektedir. Toplumların sürekli değiştiği gerçeğinden hareketle bu yenilik kaynağının hiçbir şekilde bitmeyeceğini söylemek pek yanlış olmayacaktır. Dolayısıyla girişimciler de yenilik yapabilecek, yeni bir iş fikri yaratabilecek alan bulmakta güçlük çekmeyeceklerdir. Yeter ki değişimler doğru algılamalarla fark edilebilsin, insanların algı değişiklikleri anlaşılabilsin. (Bentley, 1999, s. 30) “bir şirketin algısını, çalışanlarının algısının toplamı belirler” diyerek şirkette çalışan herkesin algısının şirket için önemli olduğunu vurgulamıştır.

Yeni Bilgi

Bilgiye dayalı yenilikler, harcanan zaman, kazalar, öngörülebilirlikleri ve girişimcilik için yarattıkları meydan okuma kapasiteleri bakımından diğer yeniliklerden farklıdırlar. Bilgiye dayalı yenilik, birçok alandaki bilgilerin toplanmasından, birbirleriyle ilişkilendirilmesinden doğmaktadır. Bu nedenle doğuş süreleri uzundur. Doğduktan sonra ticari hale getirilebilmesi de çok uzun zaman almaktadır. Kaldı ki bilgiye dayalı her yeniliğin mutlaka pazarlanabilir olacağı da kesin değildir. Bu nedenle pazar riski taşır. Bu tür yenilik kaynağı yoğun heyecanlar ve beklentiler yaratır. Bazen sonuç istenildiği gibi olmaz. Bilgiye dayalı yeniliğin pazara bağımlılığı diğer yenilik türlerinden daha fazladır. Çünkü uygulama ve gelişme şansı ancak ticari hale gelmesiyle mümkün olacaktır. Bunun için bu tür yeniliğin, kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılaması yani yeni fayda sağlaması gerekmektedir. Bilgiye dayalı yenilik için üreticilerin insan ihtiyaçlarını ve fayda analizlerini iyi yapmaları gerekmektedir (Drucker, 2003, s. 132). Bu da girişimcilik adımlarının tam olarak uygulanmasını gerekli kılmaktadır. Pazarlama, yönetim, finans ve üretim planlarının, iş planı çerçevesinde sistematik olarak yapılması gerekmektedir. Ancak o zaman risk oranı önemli ölçüde düşecek ve pazarlanabilir olma özelliği artacaktır (Durna, 2002, s. 65).

Temel ve uygulamalı bilimsel araştırmalar sonucu ortaya çıkan bilimsel bilgilerin, ürün ve hizmete dönüştürülüp fayda yaratması her zaman sorgulanamaz. Çoğu ülkede temel ve uygulama bilimlerinin ürettiği bilgi sistemi ile piyasa üretim sistemleri bir bütünlük sağlamaz. Yani birbirlerinin yaptıklarından farkında değildirler (“Türkiye’de Girişimcilik”, 2002, s. 52). Örneğin; Sovyetler Birliği’nin temel ve uygulamalı bilgi üretim sistemleri ile piyasa üretim sistemleri gerekli görülmediği için bütünleştirilmemeleri çöküşü hızlandırmıştır. Diğer yandan söz konusu iki sistemin birbirleriyle etkileşimini ve bütünleşmesini Japonya üretilen her türlü bilgiyi yeniliğin kaynağı olarak kullanmış ve yenilikçi ekonomiye sahip olmuştur. İki sistemin etkileşimi ve bütünleşmesi çeşitli yollarla ve araçlarla sağlanabilmektedir. Bunlar; aracı kurumlar, üniversite- sanayi ortak araştırma merkezleri, iki sistemi birbirlerine yaklaştıran elektronik bilgi erişim imkânları, iki sitem arasında serbest uzman dolaşım mekanizmaları, danışmanlık ve eğitim hizmetleri ve finansman desteği gibi çeşitli yollar ve araçlar sayılabilir (“Türkiye’de Girişimcilik”, 2002, s. 52). Buraya kadar sıraladığımız yenilik kaynakları dışında genel olarak her yeniliğin insanla bağlantısı olduğu için, insanların hoşlanmadığı ve yaşamlarını zorlaştıran şeyler, pazardaki çelişkiler, insanlarda saklı olan açığa çıkmamış, farkında olmadığı ihtiyaçlar her zaman bir yenilik kaynağı olabilmektedir. Hiç unutulmamalıdır ki insanların sadece açığa çıkmış ihtiyaçları değil gizli ihtiyaçları da yenilikçiliği tetikler.

YENİLİKÇİLİK İLKELERİ

Yenilik ilkelerini betimlemek

Yenilikçilikten bahsedebilmek için temel bir takım ilkeleri sıralamak gerekir. Bu ilkeler yenilikçiliğin belirleyicileri olarak ortaya çıkar.

Yenilik Kaynaklarının Ortaya Çıkardığı Fırsatların Analizi

Yenilik ocakları ya da yenilik kaynaklarının sürekli analiz edilmesi yapılabilecek yenilikleri ortaya çıkarır. Her kaynak farklı zamanlarda fırsatlar sunabilir (Drucker, 2003, s. 132). Önemli olan fırsatları zamanında yakalamak ve bu fırsatlar içinden en umut verici olanı seçmek olmalıdır. Bu da girişimciler için başarı potansiyeli yüksek iş fikri anlamına gelmektedir.

Algılamak, Soru Sormak ve Dinlemek

Yenilikçiler, yeniliğin nasıl bir şey olması gerektiğini anlayabilmek için, yeniliğin yapılacağı noktanın özelliklerini, beklentilerini, değerlerini ve ihtiyaçlarını anlayabilmek için gözlemler yaparak onlarla ilgili soru sorar ve dinler. Yapılacak yeniliği analitik olarak araştırır. Sonuçta müşteriye sağladığı fayda, kalite, maliyet, yeni olma, sorun çözme yeteneği ve üstünlüğü sağlayan ürünü yakalar. Burada öngörünün payı da büyüktür. İnsanların ne düşündüklerini, ne yaptıklarını anlayabilmek için girip gözlem yapmak, soru sormak ve onları dinlemek gerekir (Kelley, 2002, s. 49).

Belirli, Basit ve Odaklanmışlık

Yenilik herkes tarafından anlaşılabilir, kullanılabilir ve belli bir özelliği olan, sorun çözecekse soruna, fayda sağlayacaksa ihtiyaca odaklanabilen etkin bir sonuç sağlamalıdır. İnsanlar şöyle derler; “Ne kadar basit! Bu daha önce niye düşünülmemiş? Bu kadar basit bir şeyi ben daha önce niye düşünmemişim” gibi.

Küçük Başlangıçlar

Yenilikler önce küçükbaşlar, küçük tasarlanır daha sonra büyüyebilir. Yeniliğin küçük mü kalacağı yoksa büyük bir iş haline mi geleceği önceden pek kestirilemez. Başarılı yenilik mutlaka bir iş yaratmayı, lider olmayı, sektörün ve teknolojinin gücünü değiştirmeyi hedeflemektedir. Ancak başlangıç küçüktür. Basit bir fikir, küçük bir şeydeki yenilikle başlar. Görkemli değildir (Drucker, 2003, s. 133).

Dehanın Değil Çalışmanın Ürünü Olması

Her şeyde olduğu gibi yeniliklerde de bilgi ve zekâ gereklidir. Ancak tek başına yeterli değildir. Sıkı, amaçlı ve odaklı çalışmak, sabırlı ve gayretli olmak gereklidir. Yenilik için amaçlar konmalı, bu amaçlar yenilikleri zorlamalıdır (Drucker, 2003, s. 134). Büyük atılımları gerektirmelidir. Gerekirse hedefler genişletilmelidir. Özgün bir fikir üretmek yetmez, aynı zamanda bunun gerçeğe dönüşmesi için çok çalışılması gerekir. Hedeflerin sık sık gözden geçirilerek genişletilmesi, yenilik yapma sürecini güdüsünü canlı tutmaktadır.

Kapsamlı ve Açık İletişim

Kurum içinde ya da bağımsız olarak yenilikçiler arasında etkileşimin gerçekleşmesi destekleyici iletişim sağlanmasıyla mümkündür. Farklı disiplinlerin etkileşimi, teknolojilerin birleştirilmeleri birbirlerine çok şey öğretmekte ve kazandırmaktadır. Pazarlama ve üretim departmanlarının, tasarım departmanıyla iletişim kurması buna örnek olarak gösterilebilir. İşletme içindeki departmanlar, bilimde disiplinler, toplumda insanlar birbirleri arasında duvarlar örerlerse, iletişim kanallarını tıkarlarsa iletişim engellenir. Bu da yaratma sürecini çalışamaz duruma getirir.

Ödül ve Takdir

Özellikle yenilikçilik güdüsünü harekete geçirmek için ödül ve takdir kullanılmaktadır. Parasal ödüllerden çok psikolojik ödüller daha etkili olmaktadır. İnsanlar daha fazla ve sürekli takdir kazanmak için yenilikçiliği gündemlerinden düşürmeyecek ve yenilik kaynaklarını gözlemleyerek ve algılayarak yenilik fırsatları kollayacaklardır. Yenilik konusundaki başarı ve kahramanlık öyküleri de yenilikçileri heyecanlandırmakta ve güdülemektedir. Yenilik süreçlerinin ayrıntılarıyla paylaşılması, yenilikleri arttırmaktadır. Bu bakımdan söz konusu öyküler yenilik ortamlarında anlatılmaktadır.

Bir yeniliğin oluşturulma sürecinde izlenen adımlar nelerdir?

YENİLİK SÜREÇLERİ

Yenilik süreçlerini ifade etmek

Bilindiği gibi yenilik, tanımı gereği sadece fikir değildir. Fikrin gerçeğe dönüşmesidir. Yani yenilik yapmak bir iştir. Her iş de olduğu gibi yenilikte de süreçler bulunur. O halde, yenilik bir dizi süreç sonucunda gerçekleşir. Diğer süreçler gibi onun da yönetilmesi gerekir.

Yenilik süreci yaratıcı bir fikirle başlar. Bu fikir şekil 3. 1′de de görüldüğü gibi yenilik kaynaklarından doğar. Günümüzde yenilik ne temel bilimlerin ürettiği bilginin itmesiyle (teknoloji itimli) ne de pazardaki talebin çekmesiyle (talep çekimli) doğrusal modeller ile değil etkileşimli modellerle başlamaktadır (“Ulusal İnovasyon Sistemi”, 2003, ss. 27- 128).

Etkileşimli yenilik sürecinde dış kuruluşlarla iki tür etkileşim mevcuttur. İlki tedarikçiler, müşteriler ve diğer işbirliği yapılan kuruluşlardır. Diğeri ise bilim ve teknoloji ile yapılan işbirliğidir. Hiç şüphesiz yenilik süreci etkileşimli modelde olduğu gibi birden fazla değişkenin etkisinde kalarak başlar ve planlı bir projeye dönüşerek devam eder. Şekil 3. 2′de görüldüğü gibi birinci aşamada birbirinden farklı ve gerçekleşme olasılıkları birbirleriyle aynı olmayan çok sayıda fikir (iş fikri) olduğu için geniştir. Bu genişlik uygulama aşamasına kadar daralır. Çünkü yenilik için düşünülen fikirler elenir, en uygun olan seçilir. Bu elemenin önemli bir kısmı ikinci aşamada yani yapılabilir de (fizibilite) olur. Söz konusu aşamalardan geçen fikir sonunda ürün ya da hizmete dönüşür. Firma bakımından son karar yapılabilirlik aşamasında verilir. Daha sonra verilen karar üçüncü aşamada iş planına dökülür. İş planları firmaların kararlarının gerçekleşmesinde yol haritası niteliği taşır (“Ulusal İnovasyon Sistemi”, 2003, s. 136). Ayrıca iş planları;
- yönetimin karar ve beklentilerine odaklanmasını sağlar,
- strateji geliştirme ve izlenmesi konusunda çerçeve oluşturur,
- taraflar için bilgi ve iletişim dokümanı oluşturur,
- performans karşılaştırmasında kullanılır.

Dördüncü aşamada fikrin ürün ve hizmete dönüşmesi, pazarlama, yönetim organizasyon ve finansal açıdan çeşitli testler yapıldıktan sonra ürün ya da hizmetin arz için hazır olup olmadığına karar verilir (“Ulusal İnovasyon Sistemi”, 2003, s. 136) Beşinci aşamada arz yapılır. Bu aşamada yenilik ticarileşir (Durna, 2002, s. 121). Ticarileşmeden sağlanan gelir firmaların yenilik motivasyonunu arttırır. Yenilikçi firmalar için yenilik bitmeyen bir süreçtir. Sonuçlanan yeniliklerden, geri besleme süreçlerindeki performans değerlendirmesi açısından standartlar oluştururlar. Böylece firmanın yenilik hunisi akmaya devam eder. Yenilik konusunda örnek gösterilen 3M firmasının hunisi incelendiğinde de süreçlerde benzerlikler olduğu görülmektedir.

Yenilik; karalama yoluyla yenilikle başlar, tasarımla devam eder ve yönlendirmeyle sona erer. Önemli olan her aşamada huni etkisiyle azalarak çok az sayıda yenilik ticari hale gelebilmektedir. Bazı aşamalarda takılan fikirler diğer yaratıcı fikirler için kaynak olmaktadır. 3M firmasının en rahat aştıkları aşama huninin en dar olan bölümüdür (Gundling, 202, s. 252- 254). Ayrıca, yenilik süreçleri iki aşamalı süreç olarak da gösterilmektedir (Barker, 2001, s. 108).
- Yaratıcı aşama
- Yaratıcı fikirlerin üretimi
- Uygulama aşaması
- Yaratıcı fikirlerin uygulamaya konması Diğer yandan bunların dışında fikirlerin geliştirildiği bir ara aşama olarak da kabul edilen üçlü bir süreç de oluşturulmaktadır.
- Yaratıcı fikir üretme
- Yaratıcı fikir geliştirme
- Yaratıcı fikri ticarileştirme veya uygulama Yapılabilirlik ve iş planı gibi projelendirmeler üçüncü aşamada ele alınmaktadır. Esas olarak bakıldığında çeşitli modellerin süreçleri birbirine benzer ve yakın görünmektedir.

Çeşitli kriterler dikkate alındığında yenilik kaç türde ortaya çıkar?

YENİLİK TÜRLERİ

Yenilik türlerini listelemek

Yenilik, çeşitli kriterler dikkate alınarak türlere ya da tiplere ayrılmaktadır. Yenilik OECD tarafından bilim ve teknoloji faaliyetleriyle ilgili hazırlanan el kitabında (“Türkiye’de Girişimcilik”, 2002, s. 27):
- Teknolojik ürün yenilikleri
- Teknolojik süreç yenilikleri
- Örgütsel yenilikler olmak üzere üçe ayrılmaktadır.

Teknolojik Ürün Yenilikleri

Ürün ve hizmetlerde yapılan değişimler ürün yeniliği olarak tanımlanmaktadır (Durna, 2002, s. 66). Teknolojik ürün yeniliği, yeni bir ürün olabileceği gibi geliştirilmiş bir ürün de olabilir. Yeni ürün yenilikçi özelliği ile tanınmış, hemen her yıl beş yüze yakın patent alan ve bu konuda büyüklüğüne göre ilk onda yer alan Amerikan şirketi 3M, teknolojik ürün yeniliğini, A, B ve C tipi yenilik olarak üçe ayırmaktadır. A tipi yenilik en radikal olanıdır. Bu yenilikte yeni iş alanı ve sektör yaratılır. Esas özelliği dile getirilmemiş ihtiyaçları karşılamaya yöneliktir. Yeni tüketiciler veya pazarlar bulmak için yapılır. A tipi yenilik o anda dile getirilmemiş ihtiyacı karşıladığı gibi, acaba bu ürün bundan sonra hangi dile getirilmemiş ihtiyacı karşılayabilir. Bu teknoloji ile hangi sorun çözülebilir şeklinde sorular sorularak çözüm elde edilmiş sorunlar bulmaya çalışılır. B tipi yenilik, tüketicinin istediği bilenen bir ürünle ilgili yeniliktir. Bu yenilik, rekabet tabanını değiştirir ve yeni uygulama alanları bulur. C tipi yenilik ise alan genişletmektedir ve dile getirilen tüketici ihtiyaçlarıyla ilgilidir. B ve C tipi yeniliklerde tüketicinin isteği bellidir. Bu isteğe nasıl cevap verebiliriz sorusuna cevap aranır.

Demek ki ürün yeniliği, yeni bir ürün üretmek veya var olan bir ürünün yaşamını uzatmaktır.

Teknolojik Süreç Yenilikleri

Süreç yeniliği üretim ve dağıtım süreçlerindeki değişimi kapsar. Üretim ve dağıtım yöntemleri için de geçerlidir. Bu yenilik örgütün tüm eylemleri ile de ilgilidir. Örneğin, maliyetlerin azaltılması, kalitenin arttırılması, ürünün pazara hızla sunulması gibi.

Ürün yeniliğinde olduğu gibi teknolojik süreç yeniliğinde de yeni süreç ve geliştirilmiş süreç olabilir. Şimdiye kadar bilinmeyen bir süreç çıkarılabilir. Buna yeni süreç denilir. Ayrıca bilinen veya var olan süreçte değişiklikler de yapılabilir. Buna da geliştirilmiş süreç denilir. Diğer yandan; A, B, ve C tipi yeniliği aynı şekilde süreçlere de uygulanabilir. A tipi süreç yeniliği üründe olduğu gibi radikal bir yenilik olarak ortaya çıkarken, B ve C tipi süreç yeniliği ise var olan süreçlerin iyileştirilmesiyle ilgilidir. Teknolojik ürün yenilikleriyle teknolojik süreç yenilikleri birbirini tamamlar.

Örgütsel Yenilik

Örgütsel yenilik şu durumlardan biri şeklinde ortaya çıkar (“Türkiye’de Girişimcilik”, 2003, s. 27):
- Örgüt yapısının önemli sayılabilecek şekilde değiştirilmesi
- Gelişmiş yönetim tekniklerinin uygulanması
- Yeni stratejilerin uygulanması Örgütsel yenilik, örgüt yapısında ve işleyişinde yapılan yeniliktir.

O halde yenilik derken, yeniliğin derecesi de değişmektedir. Bir ürün, bir süreç ve bir örgüt işleyişi dünyada yeni, ülkede yeni, firmada yeni olabilir. Bu yenilik derecesi dünyada yeni ise ilk defa üretilmiştir. Ülkede yeni ise başka ülkede/ülkelerde üretilmiş demektir. Firma yeniliği ya kendisi üretir ya da satın alır. Alınan yenilik firmayı yarışta geriden başlatır. Bu yarış çoğu zaman kazanılamaz. Çünkü aynı yenilik rakiplerde de vardır. Bu durumda rekabette üstünlük farklılık ile, farklılık ise yenilik ile sağlanmaktadır. Girişimcilikte de herkesin yaptığı şeyi yapmak değil; hiç kimsenin yapmadığı şeyi yapmak esastır.

YENİLİK KÜLTÜRÜ

Yenilik her yerde her koşulda ortaya çıkıp yeşermez. Nasıl ki bitkinin doğması ve gelişmesi için su, besin ve güneşe ihtiyaç varsa yenilikte buna benzer. Besleyicilerin var olması halinde doğar ve gelişir. Bunlar da her zaman her yerde bulunmaz. Acaba bu koşullar nelerdir. Akvaryum gibi ortamlarda koşullar oluşturulabilir mi? Yenilik kültürünü toplumun genel kültürü ve örgüt kültürü içinde ele almak daha doğru olacaktır. Bu iki kültür içinde yenilikçi kültürü yerleştirebilmek mümkündür. Hiç şüphesiz bu iki kültür birbirini yakından etkileyebilmektedir. Genel olarak bakıldığında bazı kültürler diğer kültürlere göre daha yenilikçidirler. Bu kültürlerde yenilikçiliği geliştiren, destekleyen ve önem veren değerler bulunmaktadır. Toplumların yenilikçi yeteneğini; bilim ve teknolojideki bilgi üretimi ve bunun ekonomik ve toplumsal faydaya dönüştürmesi belirlemektedir (“Ulusal İnovasyon Sistemi”, 2003, s. 52). Bu durum da yeniliğin olmazsa olmaz temeli olarak görülmektedir. Teknolojik yeniliğin temelinde bilimsel araştırmalar bulunduğu için ileri teknoloji araştırma firmaları akademik araştırma kaynaklarını kullanmaya başlamıştır.

Yenilik hem süreç hem de sonuç olarak kendisi maddi ve maddi olmayan kültürdür. Elbette bu kültürün gelişim koşulları ve gelişme engelleri olacaktır. Yenilik her kültürel ortamda gelişemez. Ekonomi, politika, din, eğitim ve aile gibi toplumsal kurumların yenilik karşısındaki tutum, değer ve yaklaşımları yeniliğin gelişim ve engel koşullarını oluşturmaktadır. Her toplumun toplumsal kurumları temel yapıları bakımından farklılık gösterdiği için bazı toplumlar diğer toplumlara kıyasla yenilikçiliğe daha yatkın olmaktadırlar. Hangi toplumsal kurumlardaki kültürel değerlerin yenilikçiliği geliştirdiğinin bilinmesi, yenilikçi kültürün üretilmesi ve dolayısıyla yeniliğin yaygınlaşmasını sağlayacaktır. Çünkü yeniliğin kendisi bir ihtiyaç olduğu gibi, ortaya çıkış nedeni de ihtiyaçlardır. Bu nedenle yenilik, toplumların ve firmaların her zaman en öncül gündem maddelerindeki yerini alacaktır. Yenilikçi kültür toplum ve örgüt boyutlarıyla iki şekilde ele alınabilir. Diğer bir deyişle yenilik yapma tarzları toplumsal ve örgütsel bazda ikiye ayrılır.

Yenilikçi Toplum Kültürü

Gunnar- Törnqvist yenilikçi kültürde dört temel unsur olduğunu ileri sürmüştür (Barker, 2002, s. 72):
- Depolanmış bilgi
- İnsanlar arası enformasyon
- Dışsal ortamın ihtiyaçlarını karşılamada yetkinlik
- Bu üç faaliyetten doğan yaratıcılık İsveçli akademisyen Ake Andersson da benzer bir çalışma ile çeşitli faktörlerin biraraya gelerek sinerji süreci ile yenilikçi kültür yarattıklarını ortaya koymuştur:
- Düzenlenebilir finans sistemi
- Yeni bilgi ve yetkinlik
- İhtiyaçlar ile imkânlar arasında dengesizlik
- Kültürel çeşitliliği olan bir topluluk
- Başarılı iletişim

Dengeli, düzenli, oturmuş kültürler ve tamamen çökmüş kültürler yenilikten uzaktır. Kültür geçiş ve değişim aşamasında ise yani düzen ve denge bozulmuş ancak henüz çökmemiş kültürlerde yenilikçi kültür olma özelliği vardır. Diğer yandan gelecekteki belirsizlik, yenilik için fırsatlar yaratmaktadır. Bu fırsatları fark edebilen, görebilen insanlar da girişimcilerdir. Yenilikçi kültürün çeşitli toplumlarda işleyişine bakıldığında yenilikçiliğin bazı dönemlerde nasıl değiştiği görülmektedir.

- Bilimle birlikte onun desteklediği endüstri, kurumsallaşmıştır. İlk AR- GE 1872′de Almanya da Siemens tarafından kuruldu 1920′den sonra Bell laboratuarları ve Du Pont’un geliştirme laboratuarları kuruldu. Yenilik, sadece AR- GE ocağında yapılır oldu. Ancak günümüzde yeniliğin sadece AR- GE de sınırlandırılmasının yetersiz kaldığı, örgütün tümüne yayılması gerektiği anlayışı yaygın olarak kabul edilmeye başlanmıştır (Barker, 2002, s. 73).

- Devletin yenilikçiye müdahalesi (desteği) ilk olarak Almanya’da askeri amaçlı olmuştur. Daha sonra A. B. D. ‘de 1940- 1950′li yıllarda soğuk savaş döneminde firmaların AR- GE’ye yatırım yapmaları finansal açıdan desteklendi.

Almanya’daki destek, büyük firmalara (Siemens, AEG); A. B. D’deki destek, çok sayıda küçük şirketlere idi. Stanford Üniversitesi şirketlerin büyümesine katkı sağlıyordu. Risk sermayesi (atılım sermayesi) küçük şirketleri finanse etti. Stanford, bilim parkı özelliği kazandı. Silikon vadisi endüstri yöresi oldu. Burada büyük firmaların yanı sıra birbirleriyle aşırı şekilde rekabet eden ve zaman zaman da geniş çaplı iş birliği yapan çok sayıda küçük firma, üniversite ve araştırma enstitüsünden oluşan bir şebeke doğdu. Yenilikçi kültürü ile bilinen Japonya’da da devlet yenilikçiliği desteklemiştir. Yalnız bu destek askeri amaçlı olmamıştır. Tüketici istek ve ihtiyaçlarını üretmeye çalışan firmaların politikasına, stratejisine ve finansmanına olmuştur.

Toplumsal olarak yenilikçiliğin örgütlenmesi konusunda endüstri yöreleri ve bilim parklarının önemli bir yeri vardır. Endüstri yörelerinin şu özellikleri vardır:
- Liman ya da ticaret merkezidir.
- Yenilik, kenti geliştirmektedir.
- Bazen patlama şeklinde ortaya çıkan büyüme görülmektedir.
- Ekonomik ve kültürel bölgelere yakındırlar.
- Yalıtılmış değil; ancak marjinaldirler.
- Birbirilerine bağlantılı endüstri diyalogu ile bağlantı kurar ve gelişme gösteriler.
- Ön yargılardan, gelenekten, siyasal ve toplumsal sınırlamalardan uzak, belirli bir kültürel özgürlük bulunmaktadır. Kültürel değerler açık fikirliliği, başarıyı teşvik eder.
- Fikir alışverişi ve öğrenme faaliyetleri de yapılır. Akademik ve sürekli eğitim ücretsizdir.
- Risk sermayesi kullanmada isteklilik vardır. 19. yüzyılda endüstri yörelerinin ekonomik ve toplumsal hasar sonuçlarını yaşatmadan kaotik yenilikçilik kültürü yaratmayı amaçlayan ve iş dünyasına destek ve teknoloji transferi sağlayan bir girişim olarak tanımlanan bilim parklarının yenilikçi kültür özelliklerini şu şekilde sıralamak mümkündür:
- Evin garajında ya da bodrumunda doğan küçük firmaların aşağıdan- yukarı geleneği ile araştırma laboratuarına ve devlet desteğine sahip büyük firmaların yukarıdan aşağıya şeklinde kurumsallaşmış yenilikçi geleneğini birleştirmek.
- Buluş tabanlı firmaların kuluçka dönemini, kuruluşlarını ve gelişmelerini teşvik ederek ve destekleyerek çabuk büyümelerini sağlamak.
- Büyük firmaların birbirlerinden bilgi yaratma konusunda yararlanabilmeleri için etkileşim ortamları yaratmak.
- Çeşitli araştırma kurumları ve üniversiteler gibi bilgi yaratan merkezlerle firmalar arasında çeşitli bağlar kurmak. Yenilik, meraklı, sorgulayıcı ve uygulamada ısrarcı özelliklere sahip kültürel ortamlarda doğup yeşerir. Söz konusu kültürün toplumun tüm kesimlerine yaygınlaştırılması eğitim ve öğretim ile mümkündür. Refahla yenilik üretme gücü arasında doğrudan ilişki olduğunun bilinci toplumdaki herkes tarafından bilinmelidir. Yenilik gücünün ise sürekli eğitimin de içinde bulunduğu bir eğitim sistemi ile kazanılabileceği bilinci yerleşmelidir. Ayrıca ekonomi, din, siyaset, eğitim ve aile gibi toplumsal kurumların yenilikçilik konusundaki kültür yapıları ve yaklaşımları, o toplumun yenilikçi olup olmadığını göstermektedir. Bazı toplumsal kurumlar yeniliği desteklerken bazılarının engellemesi yeniliğin yaratılmasını sorunlu hale getirecek, geciktirecek ve bu konudaki motivasyonu kıracaktır. İşte bütün bunlar yeniliğin yaratılması için elverişli kültürel ortamların varlığını gerektirmektedir.

Yenilikçiliğin örgütlenmesi konusunda önemli bir yeri olan endüstri yörelerinin özellikleri nelerdir?

Yenilikçi Örgüt Kültürü

Firmaların yenilik yapma yetenekleri onların örgüt kültürlerinin yenilikçi olup olmadığına bağlıdır. Sürdürülebilir yenilikleri örgüt kültürleri belirler. Yenilikçiliğin öğretilmesi çalışanların yenilikçi özelliklerinin geliştirilmesi ve örgütün öğrenen özellikte olması firmada yenilikçiliğin sürekli olmasını sağlamaktadır. Sonuçta yenilikte sürdürülebilirlik kazanılmış olacaktır. Bu da iç girişimcilik açısından örgütü diri tutacaktır.

Yenilikçi bir örgütün kültürel özellikleri şöyle sıralanabilir:
- Farklı uzmanlıklara sahip insanların birbirleri ile etkileşimlerinin sağlanması (Barker, 2002, s. 83)
- Yeniliğin yönetilmesi
- Çalışanların örgüte ve misyonuna kişisel bağlılıkları ve kendilerini onunla özdeşleştirmeleri
- Yeniliğin örgüt için bir zorunluluk olduğunun bilinci
- Örgütte düşündüğünü söyleme özgürlüğünü güvence altına alınması, fikirlerini serbest bırakılması
- Yenilikçiliğin örgütsel düzeyde her hangi bir departmanın tekelinde olmadığının kabul edilmesi
- Bilginin astları ezmek amacıyla kullanılmaması, bilginin çalışanlar tarafından paylaşımına izin verilmesi
- Örgütte çalışanların harmanlanması
- Hata yapmaktan korkulmaması
- Yenilik alanının değiştirilmesi
- Pazarın ve müşterilerin yapılan yeniliğe verdiği tepkinin bilinmesi, yenilik için bilimin benimsenmesi
- Meydan okuma ve işe inanma
- Şöyle olursa ne olur sorusunun sıkça sorulması
- Yeniliğin fayda sağlaması
- Prototip ve deney yapmak yenilik yapmanın önemli süreçlerinden olması
- Ödül sistemlerinin olması
- Kuralların yıkılması
- Engellerin kaldırması
- Yetkilendirmenin yapılması
- İletişimin sağlanması

YENİLİK YÖNETİMİ

Yenilikçi kültür ve yönetimini değerlendirmek

Peter F. Drucker, adını yenilikçilik disiplini olarak koyduğu çalışmasında yeniliğin yönetilmesi konusunda şunları söylemektedir (Drucker, 2003, s. 120): “Yenilik gerçek çalışmadır ve herhangi bir kurumsal işlev gibi yönetilebilir ve yönetilmelidir. Ama bundan, yenilikçiliğin diğer şirket faaliyetleriyle aynı türden bir faaliyet olduğu anlamı çıkmaz. Nitekim, yenilik bir yapma değil, bilme çalışmasıdır”. Yeniliğin esinlenmeden mi yoksa sıkı çalışmadan mı kaynaklandığı konusunda Drucker, ikisi arasında bir yerde olduğunu ileri sürerek, net hedefler tespit etmek, yenilikçiliğin kaynaklarından hareketle doğru süreçler ve roller oluşturarak denetimle, sağlanan ilerlemeyi görebilmenin gerekliliği üzerinde durmuştur. Ayrıca yeniliğin yetenek, zekâ ve bilgi gerektirdiğini, ancak bunların yanında gayret, sebat ve adanmışlık yoksa, yönetimlerin iş yeniliklerinde başarı şansının olmadığını belirtmiştir.

Roger Appledorn teknolojik yeniliğin yönetilmesi konusunda üç faktörün etkili ve gerekli olduğunu ileri sürmüştür (Gundling, 2002, ss. 109- 112). Bunlardan ilki içinde kahramanların, özgürlüğün, heyecan ve beklentinin, asla vazgeçememenin, hataya değer verildiğinin ve eğlencenin bulunduğu bir kurum kültürü, ikincisi akıl hocalığı, açık vizyon, büyük amaçlar, planlama, kapıları açmak, müşterilerle iletişim ve ödüllerin bulunduğu iletişim, üçüncüsü ise yönetim tarzlarıdır. Bunda da dâhil olma, hizmet etme, engelleri kaldırma, kuralları yıkma, güven ve güvenirlik, risk alma, destek olma, zaman ayırma, takdir etme, yetkilendirme bulunmaktadır. Yönetimin olmazsa olmaz işlevleri; planlama, örgütleme, yöneltme, eşgüdümleme ve denetim yeniliğin yönetilmesinde de kullanılmaktadır. Yeniliğin yönetildiği şirketlerde yenilik stratejileri üretilir. Uygulanan yenilik stratejisi, bunlardan birinin seçimiyle uygulamaya konmuştur. Bunda da temel alınan şey mevcut kaynakların şirkete en büyük geliri sağlayacak projelerle ilgili stratejilere öncelik verilmesidir. Stratejilere uygun örgütlenme yenilikçi şirketlerde bir başka yönetim fonksiyonudur. Örneğin, şirketin normal örgüt yapısı içinde bölümler; alt bölümler ve komitelerden oluşan teknoloji formları, teknoloji merkezleri gibi. Yenilikçi şirketlerde insan kaynakları her zaman yenilikçi kültürü destekler niteliktedir. İşe yenilikçileri alma konusunda uzmanlıklar ve stratejiler oluşturma, sürdürülebilir yeniliğin garantisi için deneyim, bağlılık gibi konularda politikalar üretilmektedir.

Örneğin 3M firması insan kaynaklarının önem verdiği konular şöyle sıralanabilir (Gundling, 2002, ss. 138- 139):
- İşe yenilikçi alma
- Yüksek potansiyelli çalışanları belirlemek, geliştirmek ve elinde tutmak
- Performans yönetimi
- Değişiklik yönetim yeteneklerinin uygulanması
- Bilgi transferinde yüksek hız
- Liderlik yeteneklerini geliştirme

Şirketlerin, yenilikçi yönetim teknikleri uygulamaları açısından ISO 9000 (kalite) ve ISO 14000 (çevre) standartları sertifikalarının önemli bir payı bulunmaktadır (“Entre- Preneurial Innovation in Eurupe”, 2003, s. 19). Görüldüğü gibi yenilik, şirketlerde boşlukta dolaşan bir şey olmayıp bir yönetim faaliyeti olarak yönetsel yapı süreçlerinde yerini alması, yani yönetilmesi gerekmektedir. Bu durum günümüzde her zamankinden daha çok ihtiyaç haline gelmiştir.

Özet

Yenilik kavramını ve girişimcilikte yeniliğin önemini tanımlamak

Yenilik, yaratıcılık tarafından üretilen yeni fikirlerin uygulanmasıdır. Yenilik bilginin ürünlere, hizmetlere, süreçlere ve sistemlere dönüştürülmesidir. Kişileri girişimcilikle buluşturan ortak nokta yeniliktir. Farklı kişiliklere sahip kişilerin ortak yönleri kendilerini sistematik olarak yeniliğe adamış olmalarıdır. Girişimcilikte yenilik daha çok Pazar odaklı yeniliktir. Ticarileştirilebilir yenilik girişimciliğin motoru olmaktadır.

Yenilik kaynaklarının neler olduğunu sıralamak

Yeniliklerin ortaya çıkmasını sağlayan fırsatlar olarak da görülen yenilik kaynakları, iki grup halinde toplanır. Birinci grupta olanlar, şirketin veya sektörün içinde yer alır. Bunlar beklenmedik gelişmeler, uyumsuzluklar, süreç ihtiyaçları, sektör ve pazar yapısındaki değişiklikler şeklinde dört tür kaynaktır. İkinci grupta yer alan şirketin dışındaki sosyal ve entelektüel ortamlarda bulunan kaynak sayısı üçtür. Bunlar, demografik yapıdaki değişiklikler, algılama değişiklikleri ve yeni bilgidir.

Yenilik ilkelerini betimlemek

Yenilikçilikten bahsedebilmek için temel birtakım ilkeleri sıralamak gerekir. Bu ilkeler yenilikçilerin belirleyicileri olarak ortaya çıkar. Yenilik kaynaklarının ortaya çıkardığı fırsatların analizi, algılamak, soru sormak ve dinlemek, belirli, basit ve odaklanmışlık, küçük başlangıçlar, dehanın değil çalışmanın ürünü olması, kapsamlı ve açık iletişim, ödül ve takdirdir.

Yenilik süreçlerini ifade etmek

Yenilik süreci, etkileşimli inovasyon süreç modeliyle açıklanır. Bu süreç beş aşamadan oluşur. İlk aşamada çok sayıda fikir vardır. Daha sonraki aşamada en uygun fikir(iş fikri) seçilir. Üçüncü aşamada ise bu fikrin fizibilitesi incelenir. İncelen fikir dördüncü aşamada ürün ve hizmete dönüşmesi pazarlama, yönetim ve finansal açıdan testler yapılarak arz için hazır olup olmadığına karar verilir. En son aşamada ise arz yapılır.

Yenilik türlerini listelemek

Yenilik, çeşitli kriterler dikkate alınarak türleri ya da tiplerine göre ayrılmaktadır. Yenilik OECD tarafından bilim ve teknoloji faaliyetleriyle ilgili hazırlanan el kitabında; Teknolojik ürün yenilikleri, Teknolojik süreç yenilikleri ve Örgütsel yenilikler olmak üzere üçe ayrılmaktadır.

Yenilikçi kültür ve yönetimini değerlendirmek

Bazı kültürler diğer kültürlere göre daha yenilikçidirler. Bu kültürlerde yenilikçiliği geliştiren ve önem veren değerler vardır. Yenilik hem süreç hem de sonuç olarak maddi ve maddi olmayan bir kültürdür. Yeniliğin yönetilmesi konusunda üç faktörün etkili ve gerekli olduğu ileri sürülmektedir. Bunlardan ilki içinde kahramanların, özgürlüğün, heyecan ve beklentinin, asla vazgeçmemenin, hataya değer verildiğinin ve eğlencenin bulunduğu bir kurum kültürü, ikincisi akıl hocalığı, açık vizyon, büyük amaçlar, planlama, kapıları açmak, müşterilerle iletişim ve ödüllerin bulunduğu iletişim, üçüncüsü ise yönetim tarzlarıdır.

Test Soruları

1. Aşağıdakilerden hangisi Drucker’ın birinci grup yenilik kaynakları arasında yer almaz?

a. Beklenmedik gelişmeler
b. Uyumsuzluklar
c. Süreç ihtiyaçları
d. Algılama değişiklikleri
e. Sektör ve Pazar yapısındaki değişiklikler

2. Yaratıcılık tarafından üretilen yeni fikirlerin uygulamasıyla ilgili kavram aşağıdakilerden hangisidir?

a. Tasarım
b. Yenilik
c. Üretim
d. Sezgi
e. Sistem

3. Aşağıdakilerden hangisi Porter’ın verimlilik konusu üzerinde durduğu noktalardan biri değildir?

a. Ürün kalitesini yükseltme
b. Ürüne ek özellikler kazandırma
c. Üretimde verimliliği yükseltme
d. Yüksek otomasyon düzeylerine erişebilme
e. Ürünün pazar payını arttırma

4. Pazara bağımlılığı daha yüksek olan yenilik türü aşağıdakilerden hangisidir?

a. Teknolojiye dayalı yenilik
b. Bilgiye dayalı yenilik
c. Örgüte dayalı yenilik
d. Sisteme dayalı yenilik
e. Kişiye dayalı yenilik

5. Aşağıdakilerden hangisi yenilikçilik ilkeleri arasında yer almaz?

a. Büyük başlangıçlar
b. Dehanın değil, çalışmanın ürünü olması
c. Ödül ve takdir
d. Kapsamlı ve açık iletişim
e. Algılamak, soru sormak ve dinlemek

6. Firmaların kararlarının gerçekleşmesinde yol haritası niteliği taşıyan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

a. Liste
b. Yönerge
c. Talimatname
d. El kitabı
e. İş planı

7. Aşağıdakilerden hangisi etkileşimli yenilik süreçleri arasında yer almaz?

a. Yaratıcı fikir
b. Teknolojinin kullanılması
c. Uygun fikrin seçilmesi
d. Fikrin ürün ve hizmete dönüşmesi
e. Arzın yapılması

8. Aşağıdakilerden hangisi yenilik türleri arasında yer alır?

a. Tüketicilerdeki yapısal yenilikler
b. Pazardaki yapısal yenilikler
c. Örgütsel yenilikler
d. Sezgisel yenilikler
e. Kavramsal yenilikler

9. Aşağıdakilerden hangisi endüstri yörelerinin özellikleri arasında yer almaz?

a. Risk sermayesi kullanmada isteksizliğin olması
b. Yeniliğin kenti geliştirmesi
c. Ekonomik ve kültürel bölgelere yakın olması
d. Liman ya da ticaret merkezi olması
e. Akademik ve sürekli eğitim ücretsiz olması

10. Aşağıdakilerden hangisi yenilikçi kültürün dört temel unsurları arasında yer almaz?

a. Depolanmış bilgi
b. İnsanlar arası enformasyon
c. Dışsal ortamın ihtiyaçlarını karşılamadaki yetkinlik
d. Üç faaliyetten doğan yaratıcılık
e. İhtiyaçlar ile imkânlar arasındaki dengesizlik

Yaşamın İçinden

DİZAYN GRUP

Dizayn Grup, mühendislik hizmetleri vermek üzere 1986 yılında kurulmuş ve bugün 23 ayrı sistemde 4 bin çeşit ürün üreten bir firma haline gelmiştir. Dizayn Grubun ufak bir işletmeden bugünkü haline gelmesi sürecinde kurucuları, en önem verdikleri konunun AR- GE olduğunu söylemektedirler. Bu konuda İbrahim Mirmahmutoğulları şunları söylemektedir; “Biz know- how ve lisanslar almadan dışarıya para ödemeden AR- GE zihniyetini hemen kendimizi şiar ettik ve içimize sindirdik. Pazarlama elemanları bulmadan önce daha çok AR- GE elemanları aradık ve böyle bir ekip oluşturduk”. Mirmahmutoğulları AR- GE departmanı kurulmadan hiçbir şekilde yeni geliştirme yapılmayacağını, ürettikleri her parçanın kendi AR- GE departmanlarında geliştirildiğini, dışarıdan hiçbir şey almadan bugünlere geldiklerini ifade etmektedir. Dizayn Grup ilk üretimlerini yaptıktan sonra, kalitelerine güvenebilmek için üniversite laboratuvarlarını kullanmışlardır. Grup, plastik boru üreterek pazarda bu kadar büyümelerinin nedeni AR- GE ve kaliteye önem vermelerinin yanında, bu pazarda metalden üretilen ürünlerin hâkim olması plastikten üretilen borunun bulunmaması ya da dışarıdan ithal edilmesidir. Yani şirket plastik boru üretim pazarını bir niş pazar olarak görmüştür. Zaman içinde tüketiciler plastik boruların kullanım kolaylığını, sağlıklı olduğunu ve kolay monte edildiğini fark etmişler ve ürünleri tercih etmeye başlamışlardır.

Dizayn Grup kuruluşunda sermayesini know- how ya da lisanslara yatırmayarak, kendi AR- GE laboratuvarlarını kurmuş ve geliştirmiştir. O zaman sektördeki diğer şirketler ve kişiler bunun mümkün olmadığını, know- how ve lisans almanın şart olduğunu söylemişlerdir. Oysa bugün Dizayn Grup Almanya ve Amerika’daki şirketlerle lisans anlaşmaları yaparak onlara lisans satmaktadır. Yani lisans ihracatı yapmaktadır. Dizayn Grup kurucusu ve yöneticisi Mirmahmutoğulları 8. Dünya Genç Girişimci İş Adamı Ödülünü de ülkemize getirmiştir. Ayrıca Dizayn Grup, 2004 yılında beyin göçüyle mücadele etmek amacıyla Beyin göçüne karşı, beyin gücünü teşvik ediyoruz adlı bir kampanya başlatmıştır.
Kaynak: Dizayn Grup beyin göçüne savaş açtı.
Alındığı tarihi: 28. 4. 2004,
Alındığı yer: www. dizaynteknik. com/tr/images/haber/globusÐ010304Ða. jpg 28. 04. 2004

Cevap Anahtarı

1. d – Yanıtınız yanlış ise ” Yenilik Kaynakları ” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
2. b – Yanıtınız yanlış ise ” Yenilik ” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
3. e – Yanıtınız yanlış ise ” Yenilik ” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
4. b – Yanıtınız yanlış ise “Yeni Bilgi ” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
5. a – Yanıtınız yanlış ise “Yenilikçilik İlkeleri” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
6. e – Yanıtınız yanlış ise “Yenilik Süreçleri ” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
7. a – Yanıtınız yanlış ise “Yenilik Süreçleri ” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
8. c – Yanıtınız yanlış ise ” Yenilik Türleri” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
9. a – Yanıtınız yanlış ise “Yenilikçi Toplum Kültürü ” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
10. e – Yanıtınız yanlış ise “Yenilikçi Toplum Kültürü” bölümünü yeniden gözden geçiriniz.

Sıra Sizde Cevap Anahtarı

Sıra Sizde 1

Kişileri girişimcilikte buluşturan ortak nokta yeniliktir. Farklı kişiliklere sahip girişimcilerin ortak yönleri, kendilerini sistematik olarak yeniliğe adamış olmalarıdır. Yenilik konusunda farklılıkları yoktur. Girişimcilik sadece yeni kurulacak ya da kurulmuş işletme için değil, yerleşik işletmelerin pek çoğu için de kullanılmaktadır. Bu anlamda girişimcilik işletmelerin büyüklüğü ve yaşıyla ilgili değil, belirli bir faaliyet türünü ifade etmektedir. İşte bu faaliyetlerin temelinde yenilikçilik vardır. Girişimcilikte yenilik daha çok pazar odaklı yeniliktir.

Sıra Sizde 2

İnsanların algılamalarındaki değişiklikler tüketici davranışı olarak yenilik fırsatları yaratabilmektedir. Yenilikçi ya da girişimci, tüketicinin algılamalarına uygun ürün ve hizmet üretir. Çeşitli tutundurma faaliyetleriyle de ürettiği ürün ve hizmetin özellikleriyle tüketicinin algılarını örtüştürmeye çalışır. Burada önemli olan, tüketicinin sürekli değişen algısını fark edip, buna uygun yenilik yapmaktır. Girişimciler ve yenilikçilerde bunu yaparlar. Algı değişikliklerini yenilik fırsatı ve kaynağı olarak yaparlar. Aynı şekilde değişimlerin fırsat mı yoksa tehdit mi yarattığının algılanması yenilikçiler ve girişimciler için kaynak oluşturmaktadır. Toplumun tutumları, inançları ve değerleri ya da toplum yapısında meydana gelen değişmeler her zaman yenilik fırsatları yaratabilmektedir.

Sıra Sizde 3

Bu yenilik süreci, etkileşimli inovasyon süreç modeliyle açıklanır. Bu süreç beş aşamadan oluşur; ilk aşamada çok sayıda fikir vardır. Daha sonraki aşamada en uygun fikir (iş fikri) seçilir. Üçüncü aşamada ise bu fikrin fizibilitesi incelenir. İncelenen fikir dördüncü aşamada ürün ve hizmete dönüşmesi pazarlama, yönetim ve finansal açıdan testler yapılarak arz için hazır olup olmadığına karar verilir. En son aşamada ise arz yapılır.

Sıra Sizde 4

Yenilik çeşitli kriterler dikkate alınarak türleri ya da tiplerine göre ayrılmaktadır. Yenilik OECD tarafından bilim ve teknoloji faaliyetleriyle ilgili hazırlanan el kitabında;
- Teknolojik ürün yenilikleri
- Teknolojik süreç yenilikleri
- Örgütsel yenilikler olmak üzere üçe ayrılmaktadır.

Sıra Sizde 5

Yenilikçiliğin örgütlenmesi konusunda endüstri yörelerinin önemli bir yeri vardır. Endüstri yöreleri şu özelliklere sahiptir:
- Liman ya da ticaret merkezidir.
- Yenilik kenti geliştirmektedir.
- Bazen patlama şeklinde ortaya çıkan büyüme görülmektedir.
- Ekonomik ve kültürel bölgelere yakındırlar.
- Yalıtılmış değil ancak marjinaldirler.
- Birbirlerine bağlantılı endüstri diyalogu ile bağlantı kurar ve değişme gösterirler.
- Ön yargılardan, gelenekten, siyasal ve toplumsal sınırlamalardan uzak, belirli kültürel özgürlük bulunmaktadır. Kültürel değerler açık fikirliliği, başarıyı teşvik eder.
- Fikir alışverişi ve öğrenme faaliyetleri de yapılır. Akademik ve sürekli eğitim ücretsizdir.
- Risk sermayesi kullanmada isteklilik vardır.

Başvurulabilecek ve Yararlanılan Kaynaklar

Amaible, T. M, Hadley, C. N. & Kremer, S. J. (2003). Zaman Baskısı Altında Yaratıcılık. İçinde Yenilikçilik. (Çev: A. Kardan). İstanbul: Mess (Yayın No: 412).
Barker, A. (2001). Yenilikçiliğin Simyası. İstanbul: Mess (Yayın No: 391).
Bentley, T. (1999). Yaratıcılık. (Çev: O. Yıldırım). İstanbul: Hayat (Yayın No: 34).
Billington, J. (1998). Müşteri Merkezli Yenilik. Harward Business Review, Power Özel Eki, 22- 28.
De Bono, E. (1996). Rekabetüstü. (Çev: O. Özel). İstanbul: Remzi.
De Bono , E. (1997). Altı Şapkalı Düşünme Tekniği. İstanbul: Remzi.
Durna , U. (2002). Yenilik Yönetimi. Ankara: Nobel
Drucker, P. F. (2003). Yenilikçilik Disiplini. İçinde Yenilik. (Çev: A. Kardan). İstanbul : Mess (Yayın No: 412).
Entrepreneurial Innovation in Eurupe. (2003). European Commision. Luxemburg: Office For Official Publications of the European Communities 2003.
Gardner, J. W. (1990). Yenilikçi Birey, Zinde Toplum. (Çev: Ş. Öz- Alp & H. Seçim). İstanbul: İlgi.
Gundling, E. (2002). Yeniliğin 3 M Yolu. (Çev: O. Gürbahçe). Ankara: Academyplus.
Kelley, (2002). Yenilikçilik Sanatı. (Çev: A. Fethi). İstanbul.
Pearson, A. E. (2003). Yenilikçilikte Kararlı Olma Yolları İçinde Yenilikçilik. (Çev: A. Kardan). İstanbul: Mess (Yayın No: 412).
Peebles, E. (2003). Yeniliği Esinlendirmek. İçinde Yenilikçilik. (Çev: A. Kardan). İstanbul: Mess (Yayın No: 412).
Shalman, W. A. (1997). Mükemmel Bir İş Planı Nasıl Yazılır. Harward Business Review, Power Dergisi Özel Eki.
Sungur, N. (1997). Yaratıcı Düşünce. İstanbul: Evrim.
Taymaz, E. (2001). Ulusal Yenilik Sistemi Türkiye İmalat Sanayinde Teknolojik Değişim ve Yenilik Süreçleri. Ankara: TÜBİTAK/ TTGV/ DİE.
Tosunoğlu, B. T. (2003). Girişimcilik ve Türkiye’nin Ekonomik Gelişme Sürecinde Girişimciliğin Yeri. Yayımlanmamış doktora tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Türkiye’de Girişimcilik. (2002). İstanbul: TÜSİAD (Yayın No: 10/340).
Ulusal İnovasyon Sistemi. (2003). İstanbul: TÜSİAD (Yayın No: 10/362).
Wolpert, J. D. (2003). Yenilik Kutularının Dışına Çıkmak İçinde Yenilikçilik. (Çev: A. Kardan). İstanbul: Mess (Yayın No: 412).
Yıldırım, R. (1998). Yaratıcılık ve Yenilik. İstanbul: Sistem.
Yurtseven, R. (2001). Yaratıcı Yönetim. Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Yayını.