02. İşletme Bilgi Sistemleri

Bilindiği gibi, yönetim işlevleri, yöneticinin ne yapacağını ve amaçlara ulaşmak için insan, para, hammadde, makine, vb. işletme kaynaklarının nasıl yönetileceğini açıklar. İşletme kaynakları ve yönetim işlevleri arasındaki bu ilişki sistem olarak işletmeyi oluşturur. Çağdaş işletmelerdeki karmaşıklığa son vermek ve faaliyetlerin etkin ve verimli olarak yürütülebilmesi amacıyla “İşletme Bilgi Sistemleri”ni bütün işletmeler için geliştirmek zorunluluk haline gelmiştir. Bu ünitenin daha iyi anlaşılabilmesi için, daha önce okumuş olduğunuz işletme ve yönetim derslerini gözden geçirmeniz ve çevrenizdeki işletmelerin örgüt yapılarını ve kullandıkları uygulama yazılımlarını incelemeniz yararlı olacaktır.

Bu üniteyi işledikten sonra aşağıdaki yeterliliklere sahip olacaksınız:
- Çağdaş bilgi sistemi yaklaşımlarını kavrayabilmek
- Sorumluluk düzeylerine göre bilgi sistemlerini sınıflandırabilmek
- Temel bilgi sistemlerini açıklayabilmek
- Temel işletme bilgi sistemleri konularını kavrayabilmek

Wilson Corporation’un İşletme Bilgi Sistemleri İçin Geliştirilen MAS90 Sistemi

Wilson Corporation işletmesi, 1995 yılında işletme faaliyetlerini yeniden organize etmek ve işletme bilgi sistemini yeniden yapılandırmak amacıyla MAS90 projesini uygulamaya koymuştur. Proje, işletme bilgi sisteminde elle (manual) yürütülmekte olan işlemlerin, işletmede; yönetim, üretim, insan kaynakları işlevleri ve aynı zamanda finansal muhasebe sisteminde yer alan büyük defterler, satıcılar hesabı, alıcılar hesabı, envanter ve diğer muhasebe faaliyetleri için MAS90 yazılımının geliştirilmesini amaçlamıştır. İşletmedeki uzman kişilerden oluşan bir ekip tarafından geliştirilmiş olan bu yazılım, müşteri bilgileri, raporlar ve diğer fonksiyonların toplanması kaydedilmesi, işlenmesi, raporlanması işlemlerini yerine getirmektedir. Bu yazılım, işletme faaliyetlerindeki gelişmelere göre değişmekte ve değişiklikler yazılıma yansıtılmaktadır. İşletme, yönetim kararları için gerekli bilgilerin elde edilmesindeki bazı zorluklar çekmiş ve bunları zamanla aşarak tecrübe kazanmıştır.

Yazılım, işletmede yer alan diğer bilgi sistemleriyle de entegre çalışmaktadır. Bu iki sistem arasındaki girişlerde bir sınırlama yoktur. MAS90, Wilson Corporation’a benzer işletmeler tarafından da kullanılabilen bir kurumsal kaynak planlaması (ERP) yazılımıdır ve işletmenin tüm işlevlerine hitap etmektedir. Sisteme giriş ve finansal bilgilere ulaşma, şifreleme ve yetkilendirme sistemiyle sınırlandırılmıştır. Sistemden bilgiler günlük, haftalık, aylık, üç aylık, altı aylık ve yıllık dönemlerde alınabilecek şekilde tasarlanmıştır. İşletme bu projeyle faaliyetlerini daha etkin, verimli bir şekilde yürütmüş, karlılık ve verimliliğini artırmıştır.
Kaynak: Kyle V. Maryanski, PricewaterhouseCoopers.

Anahtar Kavramlar

- Yönetim
- Örgüt
- Teknoloji
- Sosyoloji
- Psikoloji
- Ekonomi
- Strateji
- Veri
- Bilgi
- İşlem
- Bilgi İşlem
- Sistem

İçindekiler

- ÇAĞDAŞ BİLGİ SİSTEMİ YAKLAŞIMLARI
___- Teknik Yaklaşım
___- Davranışsal Yaklaşım
___- Sosyoteknik Bilgi Sistemi Yaklaşım
- SORUMLULUK DÜZEYLERİNE GÖRE BİLGİ SİSTEMLERİ
___- İşlem (Faaliyet) Düzeyli Sistemler
___- Bilgi Düzeyli Sistemler
___- Yönetim Düzeyli Sistemler
___- Stratejik Düzeyli Sistemler
- TEMEL BİLGİ SİSTEMLERİ
___- Ofis Otomasyon Sistemleri
___- Bilgi Çalışanları Sistemleri
___- Karar Destek Sistemleri
___- Yönetim Bilgi Sistemleri
___- Üst Yönetim Bilgi Sistemleri
- TEMEL İŞLETME BİLGİ SİSTEMLERİ
___- Üretim Bilgi Sistemleri
___- Pazarlama Bilgi Sistemi
___- İnsan Kaynakları Bilgi Sistemi

ÇAĞDAŞ BİLGİ SİSTEMİ YAKLAŞIMLARI

Çağdaş bilgi sistemi yaklaşımlarını kavrayabilmek

Teknolojik olanakların hızla artması, bilgiye ulaşmadaki baş döndürücü hız, dünyadaki küreselleşme olgusu, artan rekabet bu anlamda bilgiye en kısa zamanda ulaşmak ve onu etkin olarak kullanmayı çok önemli kılmış ve bilgi sistemlerinde işlevsel anlayışın yanında çağdaş bilgi sistemi yaklaşımlarını da beraberinde getirmiştir.

Çağdaş bilgi sistemi yaklaşımları;
- teknik yaklaşım
- davranışsal yaklaşım
- sosyoteknik yaklaşım olarak ele alınabilir.

Bilgi sistemleriyle ilgili birçok bakış açısı, bilgi sistemlerinin tek başına bir teoriden meydana gelmediğini, başka bir deyişle disiplinler arası bir özellik taşıdığını göstermektedir. Aşağıdaki Şekil 2. 1′de Çağdaş Bilgi Sistemi Yaklaşımları ve ilgili alanlar görülmektedir.

Teknik Yaklaşım

Teknik yaklaşım, bilgi sistemlerinin incelenmesinde bu sistemlerin fiziksel teknoloji ve biçimsel yetenekleri yanında, matematik temelli normatif modellerin önemini de vurgulamaktadır. Teknik yaklaşıma katkıda bulunun disiplinler; bilgisayar, yönetim ve yöneylem araştırmasıdır.

Bilgisayar bilimi daha çok hesaplama yapabilen teorilerin geliştirilmesi, hesaplama yöntemleri ve etkin veri depolama ve ulaşma yöntemleriyle ilgilenmektedir. Yönetim bilimi, karar alma ve yönetim uygulamaları için modeller geliştirmenin üzerinde durmaktadır. Yöneylem araştırması da taşıma, stok kontrol ve üretim maliyetleri gibi örgütün seçilmiş parametrelerini optimize etmek amacıyla matematiksel teknikler üzerinde yoğunlaşmaktadır.

Davranışsal Yaklaşım

Bilgi sistemleri alanının önemli bir kısmı, bilgi sistemlerinin uzun dönemli olarak sürdürülmesi ve geliştirilmesinde baş gösteren davranışsal konularla ilgilenmektedir. Stratejik işletme birleşmeleri, tasarım, uygulama ve yönetim gibi bu konular, teknik yaklaşımda yer alan modellerle anlamlı bir şekilde incelenemez. Diğer davranışsal disiplinler, bilgi sistemlerinin önemli kavram ve yöntemlerine katkıda bulunurlar. Örneğin, sosyoloji bilimi, ekiplerin ya da takımların bilgi sistemlerini nasıl geliştirdiklerini ve bu sistemlerin bireyleri, grupları ve tüm örgütü nasıl etkilediği üzerinde incelemeler yapmaktadır.

Sosyologlar, bilgi sistemlerinin biçimsel bilgiye nasıl ulaşıldığı ve karar vericiler tarafından nasıl kullanıldığı üzerinde durmaktadır. Ekonomistler de, bilgi sistemlerinin işletme içinde ve pazarlardaki maliyet yapıları ve onların kontrolünde hangi sistemlerin etkin olduğu konuları üzerinde durmaktadır. Davranışsal yaklaşım, teknolojiye önem vermez.

Aslında bilgi sistemleri teknolojisi, genellikle davranışsal problem ya da sorunları da beraberinde getirmektedir. Ancak, bu yaklaşımda üzerinde ağırlıklı olarak durulan konu, yine de bilgi sistemlerinin tutumlara, yönetime, işletme politikası ve davranışa yaptığı etkilerdir.

Sosyoteknik Bilgi Sistemi Yaklaşım

Yönetim bilgi sistemlerine ilişkin çalışmalar, yöneticilerin bilgisayar üzerinde yoğunlaştığı 1970′li yıllarda ortaya çıkmıştır. Yönetim bilgi sistemleri, sistemlerin ve uygulamaların inşa edilmesiyle ilgili uygulama çalışmalarıyla bilgisayar bilimi, yönetim bilimi ve yöneylem araştırmalarına ilişkin teorik çalışmaları birleştirmektedir. Yönetim bilgi sistemi aynı zamanda sosyoloji, ekonomi ve psikoloji tarafından desteklenen davranışsal konulara özen göstermektedir.

Sosyoteknik sistem bakış açısı, bilgi sistemlerine sadece teknik açıdan bakma yanılgısından kaçınmaya yardım eder. Teknik ve davranışsal unsurlar birlikte ele alınmalıdır. Teknolojik güç ve maliyet optimize edilmelidir. Sosyoteknik bilgi sistemi yaklaşımda teknoloji, örgütsel ve bireysel gereksinimlere göre tasarlanıp geliştirilmelidir.

Örgüt ve bireyler, teknolojinin avantajlarından yararlanacak şekilde donatılmalı ve bunun için de gerekli eğitimleri almaları sağlanarak ve motive edilmelidirler. Aşağıdaki şekilde sosyoteknik bilgi sistemi yaklaşımı açıklanmaktadır. Bu yaklaşımlar ve gelişmeler çerçevesinde işletme bilgi sistemlerini aşağıda sunulacağı gibi değerlendirmek mümkündür.

Çağdaş bilgi sistemi yaklaşımları hangileridir?

SORUMLULUK DÜZEYLERİNE GÖRE BİLGİ SİSTEMLERİ

Sorumluluk düzeylerine göre bilgi sistemlerini sınıflandırabilmek

Sorumluluk düzeylerine göre bilgi sistemleri örgütlerde;
- işlem (faaliyet) düzeyli sistemler,
- bilgi düzeyli sistemler,
- yönetim düzeyli sistemler,
- stratejik düzeyli sistemler olmak üzere dört temel türde hizmet sunmaktadır.

İşlem (Faaliyet) Düzeyli Sistemler

İşlem (faaliyet) düzeyli sistemler, işlem düzeyinde faaliyet gösteren yöneticilere satışlar, alacaklar, ücretler, kredi kararları ve malzeme alımları gibi örgütün temel faaliyet ve işlemlerini yürütmede yardımcı olur. İşlem düzeyli sistemlerin temel amacı, örgütte günlük olarak karşılaşılan bazı sorunların aşılmasında çözüm üretmektir. Özetle, örgütün temel faaliyetlerini ve işlemlerini izleyen sistemlerdir.

Bilgi Düzeyli Sistemler

Bilgi düzeyli sistemler, bir örgütte çalışanlara veri ve bilgi sağlarlar. Bu sistemlerin temel amacı; işletmede yapılacak işleri ortaya çıkarmak, onları organize etmek, işletmeye yeni bilgi akışını sağlamak, belge ve bilgi akışının sağlanmasında, kontrolünde örgüte yardımcı olmaktır. Bilgi düzeyinde sistemler, günümüzün iş dünyasında özellikle işbirliğinin geliştirilmesi, iş istasyonları ve ofis sistemleri gibi çok hızlı gelişen uygulamaları yönlendirmektedir.