02. İletişim Süreci ve Öğeleri

Amaçlarımız

Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
- İletişimi bir süreç olarak tanımlayabilecek,
- İletişimin birey ve toplum açısından önemini ve işlevlerini açıklayabilecek,
- İletişim sürecinin kaynak, mesaj, kodlama-kod açma, alıcı, geribildirim ve gürültü öğelerini tanımlayarak, özelliklerini açıklayabileceksiniz.

Yetmişli Yılların Sonunda Bir Kütüphanede Yapılmış Bir Araştırma

Kütüphaneden çıkan bazı insanların, kitapları kontrol için kütüphane görevlisine uzatırken, gizli kamerayla resimleri çekilir. Kütüphane görevlilerinden, kitap alan kişilere mümkün olduğu kadar az ilgi göstermeleri, tepkisiz olmaları, gülümsememeleri, onlarla göz temasından kaçınmaları, selamlaşmamaları ve hiçbir şekilde onlara dokunmamaları istendi. Kitap alanlara çıkışta kütüphane hakkındaki izlenimleri soruldu. Hepsi hizmetin çok kötü olduğu konusunda hem fikirdi. Beklenen sonuç da zaten buydu. Araştırmacıları şaşırtan şey, hizmetten şikâyet ederken çok az sayıda insanın görevlilerden söz etmesiydi. Bu insanlar, kötü ışıklandırma ve zor bir kodlama sistemi yüzünden olumsuz izlenimler edindiklerini düşünüyorlardı. Birkaçı da istedikleri kitapları bulamamaktan. Deneyin ikinci bölümünde görevlilerden şunları yapmaları istendi.
- Kitap alan kişinin gözlerine bakın
- Ona ismiyle hitap edin (kartta yazılıdır)
- Kartı verirken kitapların üstünden tesadüfmüş gibi dokunun

Kitap alanların aynı kamerayla yine resimleri çekildi ve kütüphaneden çıkarken görüşleri soruldu. Bu kez tepki çok farklıydı. Hemen hemen hepsi kütüphanenin hizmetinden memnundu. Diğerinde olduğu gibi, burada yine çok az kişi görevlilerin olumlu tavırlarından söz etti. Gerçekte değişen tek şey oydu. Çoğu olumlu izlenimlerin iyi ışıklandırma, düzgün kodlama ve katalog sisteminden kaynaklandığını düşünüyordu. Oysa değişen tek şey görevlilerin kütüphaneye gelenlerle kurdukları sözlü ve sözsüz iletişim tarzıydı.

Kaynak: TMI “Önce İnsan” (PDR Özel Eğitim Ve Danışmanlık) Kitapçığı; 10

Anahtar Kavramlar

- Süreç
- Kaynak
- Alıcı
- Referans Çerçevesi
- Kod açma
- Kodlama
- Geri bildirim
- İletişim Engelleri

İçindekiler

- GİRİŞ
- İLETİŞİM VE İŞLEVLERİ
- İLETİŞİM SÜRECİ VE ÖĞELERİ
- İLETİŞİMDE SORUNLAR VE ENGELLER

GİRİŞ

İletişim, polis ve jandarma teşkilatlarının yasalar çerçevesinde yalnızca, kendilerinden beklenen görevleri yerine getirmeleri sırasında yaşadıkları bir olay değildir. İletişim, nerede nasıl yaşıyor, hangi işi yapıyor olursak olalım, kendimizle ve başkalarıyla anlaşmamızı sağlayan, bizi içinde yaşadığımız toplumun üyesi kılan, son derece önemli bir olaydır. Bu nedenle iletişim, işimizle ilgili olduğu kadar, insan olarak başta ailemiz olmak üzere yakın ve uzak çevremizle olan tüm ilişkilerimizde yaşadığımız bir olaydır. Yaşam bir bütündür. Bir başka deyişle, iş ve özel yaşam sanıldığı gibi birbirinden kesin çizgilerle ayrılmaz. Örneğinin, işinde mutlu olan bir kişinin, özel yaşamında da mutlu olma olasılığı daha fazladır. Mutlu, üretken, sağlıklı insanlar olmanın temel koşullarının başında doğru ve etkin bir iletişim kurma becerisini geliştirmek gerekir. Bu ünitede, iletişimin temel kavramsal tanımlarını, işlevlerini ve iletişimi bozan engelleri açıklamaya çalışacağız. Ele aldığımız konuları, toplumun güvenliğini sağlamakla görevli polis ve jandarmalarımızın görevlerini yerine getirirken yaşadıkları olaylarla örneklendirmeye çalışacağız.

İLETİŞİM VE İŞLEVLERİ

İletişim kavramının tek ve geçerli bir tanımını yapmak oldukça güç olmakla birlikte iletişimi, iki kişinin duygu, düşünce ve bilgilerini paylaşarak birbirini anlaması ile ilgili bir süreç olarak tanımlayabiliriz. İletişimle insan, toplumsal bir varlık olarak kendisini gerçekleştirmekte, başka deyişle biyolojik bir varlık olmaktan çıkarak, toplumun bir üyesi olmaktadır. Belli bir toplumda insanın kendisinden önce var olan kuralları öğrenmesi, değer ve inançları benimsemesi ve bunlara uygun olarak kendisine verilen rolleri oynaması yani toplumsallaşması, ancak iletişimle gerçekleşir.

İnsanlar, başkalarıyla bir arada olabilmek, onları anlayabilmek, kendilerini anlatabilmek ve etkileyebilmek yani toplumsallaşabilmek için iletişim kurmak zorundadır. Bunun da ötesinde bireyler kendileriyle ve başkalarıyla iletişim kurarak kişilik gelişimlerini sağlarlar. İletişim, kişiler arası ilişkinin her türünü, örgütleri ve giderek toplumları yaratan ve bir arada tutan bir “harç” işlevi görür. Bir diğer deyişle toplumsal yaşamımız, kişi olarak benliğimizi var etmemiz, başkalarıyla birlikte bir işi gerçekleştirebilmek için bir iş grubu içinde düşünce üretmemiz, bunu davranışlarımızla işe dönüştürebilmemiz, ancak iletişimle gerçekleşir.

İnsan kendi deneyimlerinden ve yaşantılarından olduğu kadar iletişim aracılığıyla başkalarının deneyim ve yaşantılarından da yararlanarak, genelleme ve çıkarsamalarda bulunarak, yeni bilgilere ulaşır. İnsan yalnız doğayı etkilemek ve değiştirmekle kalmamış, varlığını sürdürmek için de belli kurallar ve değerleri üreterek örgütlenerek, toplumsal/kültürel kurumlar oluşturmuştur. Bu kurumların oluşması kadar sürdürülebilmesi de iletişimle gerçekleşmektedir. Ayrıca, toplumlar, iletişim aracılığıyla, geleneklerini ve kültürel kimliklerini korumalarının yanısıra yeni düşünceleri ve değerleri de öğrenme olanağı bulmuşlardır.

Öte yandan, iletişim toplumun üyeleri arasında düşüncelerde, değerlerde, davranışlarda ve amaçlarda benzerlik ve uzlaşma olasılığını artırır. İletişim, bireylerin ve grupların kendi çıkarlarını ve hedeflerini, ortak bir amaçta bütünleştirerek toplumsal örgütlerin kurulmasında ve gelişmesinde önemli rol oynar. Bir toplumda iletişimin kimler arasında, nasıl ve hangi sonuçlarla nasıl gerçekleşeceği büyük ölçüde o toplumun, toplumsal ve kültürel özellikleri tarafından belirlenir. Öte yandan, üyesi olduğumuz grupların davranış kuralları, yetiştiğimiz çevre, eğitim ve öğrenim düzeyimiz, yaptığımız iş ve üyesi olduğumuz gruplar da iletişim davranışımızı etkiler. İletişim, bireylerin kendilerinkinden farklı rolleri, inançları, değerleri tutum ve davranışlara sahip bireylerle ve gruplarla nasıl ilişki kurulacağının öğrenilmesini de sağlar.

İletişim, bir paylaşma eylemi olarak çift yönlü bir süreçtir. Bizler, iletişim süreci içinde yalnızca başkalarından mesaj almaz, mesaj da göndeririz. Böylece, iletişim süreci içinde karşılıklı olarak etkilenir ve değişime uğrarız. Bu açıdan iletişim, kendimizi ve çevremizi değiştirmekte kullandığımız bir araç olarak son derece önemli bir işlev görür.

İletişimin amacı karşılıklı anlaşmayı ve paylaşmayı sağlamak olmakla birlikte, bunun her zaman gerçekleşmediğini biliyoruz. Bu durum, insanların birçok açıdan birbirlerinden farklı özelliklere sahip olmalarından kaynaklanır. Fakat iletişim de önemli olan tarafların mutlaka anlaşmaları değil, birbirlerini anlamalarıdır. İnsanlar ne olursa olsun illaki anlaşmak zorunda değildirler. Birbirlerini doğru bir şekilde anlamaları önemlidir. Doğal olarak bu karşılıklı anlamanın, anlaşmayla sonuçlanması arzulanan, güzel bir sonuç olarak değerlendirilir.

Anlam yaratma, iletişimin en temel özelliğidir. İnsanlar iletişim mesajlarını algıladıklarında, anlam yaratma süreci de başlamış olur. Bireyler, herhangi bir mesajı algıladıklarında ona kendilerince bir anlam yüklerler. Her insanın kendine özgü özellikleri olması nedeniyle belli bir mesaja tam olarak aynı anlamı yükleyebilecek iki kişinin varlığından söz edemeyiz. Bu durum, iletişimin anlama ve anlaşma amacını gerçekleştirmesinde en büyük engel olarak karşımıza çıkmaktadır. Kitabımızın ilerleyen sayfalarında bu konu üzerinde sıkça duracağız. Özellikle polis ve jandarmalarımızın görevleri gereği toplumun her kesiminden, çok farklı insanlarla ilişki içerisinde olmaları nedeniyle bu tür iletişim engelleriyle çok fazla karşılaştıklarını biliyoruz.

İletişimde iletilecek mesajın oluşturulmasında kullanılan işaretler, semboller ve jestler simge olarak adlandırılır. En ilkel kabilelerden, en gelişmiş toplumlara kadar insanlar gelişmişlik düzeyleri ile orantılı olarak karmaşık simge sistemlerinden yararlanırlar. Örneğin, toplumsal ilişkilerinde dil, ekonomik ilişkilerinde para, olağanüstü saydıkları ve anlayamadıkları olaylarda sığınılan dinsel simgeler, eğlencelerinde müzik, eğitimlerinde ve iletişimlerinde yazı, insanların tüm yaşamları boyunca kullandıkları simge sistemlerinin örneklerini oluşturur.