01. Öğrenci Kişilik Hizmetleri

Öğrenci kişilik hizmetlerini, öğretim ve yönetim hizmetleri kadar önemli kabul eden çağdaş eğitim anlayışı; okul tarafından, öğrenciye uygun gelişme ortamıyla yeterli olanaklar sunulduğunda onun kendini bütün yönleriyle geliştirmesine ve kendini gerçekleştirme potansiyeline sahip olduğunu kabul eder. Öyleyse okul, bu ortamı ve olanakları öğrencilere sunmalıdır. Öğrenci kişilik hizmetleri kapsamında okulun, öğrencilere sunması beklenen bu hizmetler nelerdir? Başka deyişle, öğrenci kişilik hizmetlerinin kapsamında ne tür hizmetler yer almaktadır? Öğrenci kişilik hizmetleri kapsamında okulun, öğrencilere sunması beklenen hizmetler aşağıda kısaca açıklanmıştır.

Öğrenci Kişilik Hizmetlerinin Kapsamı

Aslında, öğrenci kişilik hizmetleri; okula yeni gelen öğrencilerin, okula kayıt, kabul işlemleriyle, devam ve disiplin işlerinden psikolojik danışma hizmetlerine kadar, geniş bir hizmet grubunu kapsar. Ancak, öğrencilerin okula kayıt ve kabul işlemleriyle, devam ve disiplin işleri okul yönetiminin yapmak zorunda olduğu olağan işerdendir. Öğrenci kişilik hizmetleri kapsamında öğrencilere sunulacak diğer hizmetleri beş başlık altında toplamak mümkündür:

a. Sağlık Hizmetleri.
b. Sosyal Yardım Hizmetleri.
c. Sosyal ve Kültürel Hizmetler.
d. Özel Yetiştirme Hizmetleri.
e. Rehberlik hizmetleri

Öğrenci kişilik hizmetleri kapsamında yer alan hizmetleri sıralayınız.

Sağlık Hizmetleri

Sağlık hizmetleri; öğrencilerin sağlıklarını korumaya yönelik her türlü hizmeti kapsar. Bu amaçla öğrencilere sağlık eğitimi verilebilir. Bu eğitimde sağlık uzmanlarından yararlanılır. Tüm öğrencileri kapsayan sağlık taramaları yapılarak sağlık sorunu olan öğrencilerin kontrolleri yapılır. Aileyle işbirliği içinde öğrencinin tedavisi sağlanır.

Sosyal Yardım Hizmetleri

Sosyal yardım hizmetleri, öğrencilere burs ve kredi olanakları sağlayarak parasal yardımda bulunmak, gereksinim duyan öğrencileri yurt ya da pansiyonlara yerleştirmek, kantin ve yemekhaneler aracılığıyla beslenme olanakları sunmak, okula rahat geliş ve dönüşlerini kolaylaştırmaya yönelik ulaşım hizmetleriyle gereksinim duyan öğrencilere iş bulmak gibi çeşitli hizmetleri kapsamaktadır.

Sosyal ve Kültürel Hizmetler

Sosyal ve kültürel hizmetler; öğrencilere, boş zamanlarını en verimli biçimde değerlendirebilmeleri için eğitim vererek olanaklar sunmak, öğrencilerin ilgilerine göre yönelebilecekleri sportif, sanatsal, kültürel etkinlikler planlamak ve yürütmek gibi hizmetleri kapsamaktadır.

Özel Yetiştirme Hizmetleri

Özel yetiştirme hizmetleriyle öğrencilerin öğrenim başarılarını desteklemek, başarısızlıkları önlemek, gereksinim duyan öğrencileri akademik yönden daha da geliştirebilmek için özel olarak yetiştirmek, öğrencilerin özel yeteneklerini ortaya çıkarmak ve geliştirmek için çalışmalar yapmak, gereksinim duyan öğrencilere çeşitli kurs olanakları sunmak gibi hizmetleri kapsamaktadır.

Rehberlik Hizmetleri

Rehberlik hizmetleri, çok geniş hizmetler grubunu ifade etmektedir. Rehberlik hizmetleri kapsamında;

1. psikolojik danışma,
2. bireyi tanıma,
3. bilgi toplama ve yayma,
4. yönlendirme ve yerleştirme,
5. oryantasyon,
6. müşavirlik,
7. araştırma ve değerlendirme,
8. izleme,
9. çevre ve veliyle ilişkiler,

olmak üzere dokuz hizmet alanı yer almaktadır. Bu dokuz hizmet alanının merkezinde “Psikolojik Danışma” hizmet alanı yer almaktadır. Bu hizmet alanlarını açıklamadan önce “rehberlik nedir, rehberliğin amacı nedir?” soruları yanıtlanacak; daha sonra bu alanlar sırasıyla açıklanacaktır. En sondaysa “Rehberlik ne değildir?” sorusuna yanıtlar verilecektir.

REHBERLİK

“Rehberlik nedir?” sorusunun yanıtı rehberliğin tanımında bulunmaktadır. Rehberliğin çok çeşitli tanımları yapılmıştır. Bu tanımlardan birinde rehberlik, “bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini, doyum verici uyumlar sağlamasında gerekli olan tercihleri, yorumları, planları yapmasına, kararlar vermesine yarayacak bilgi ve becerileri kazanmasına, bu tercihlerle kararları yürütebilmesi için bireye yapılan sistemli ve profesyonel bir yardım” olarak tanımlamaktadır. [1]

Öğrenci kişilik hizmetleri arasındaki rehberlik hizmetleri, ne tür hizmetlerden oluşmaktadır?

Bir başka tanımda rehberlik; “bireyin kendini anlaması, çevredeki olanakları tanıması ve doğru kararlar vererek özünü gerçekleştirebilmesi için yapılan sistematik ve profesyonel yardım süreci” olarak ele alınmaktadır. [2] Bir başka açıdansa rehberlik; “kendini anlaması, problemlerini çözmesi, gerçekçi kararlar alması, kapasitelerini geliştirmesi, çevresine sağlıklı ve dengeli bir uyum göstermesi, böylece kendini gerçekleştirmesi için uzman kişilerce bireye yapılan psikolojik yardımlar” olarak tanımlamaktadır. [3]

Rehberliğin farklı tanımları arasındaki benzerliklerle, farklılıkları tartışınız.

Rehberlik farklı kişilerce farklı tanımlanmış gibi görünse de tanımlarda vurgulanan bazı ortak noktalar bulunmaktadır. Bu ortak noktaları beş maddede toplamak mümkündür:

1. Rehberlik bireye yardım etme işidir: Rehberlik, psikolojik bir yardımdır. Rehberlik, yardımı psikolojik bir ilişki içinde sunulabilir. Rehberlik yardımında, bireye nasihat etme, yol gösterme, onun adına kararlar verme yoktur. Rehberlik yardımı, amaçlı bir yardımdır. Bu amaçlı yardım sürecinde yardım alan kişi (Danışan) bir de yardım sunan kişi (Danışman) vardır. Rehberlikte hem yardım alan, hem de yardım veren önemlidir. Rehberlik sürecinde, her iki tarafın gönüllülüğü esastır.

2. Rehberlik yardımı bireye dönüktür: Rehberlik hizmetlerinin merkezinde birey vardır. Birey kendine özgü, biricik, değerli ve gelişmekte olan, geliştirilecek bir kapasitesi bulunan biridir. Rehberlikte işe yaramayan bir birey yoktur. Rehberlikte bireyin kapasitesine güvenilir. Profesyonel düzeyde yardım edildiği taktirde her birey kendine yetebilir, kendi sorunlarını en uygun yolla çözebilir. Bireyin bazı sorunlarının olması o bireyin “normal dışı” olduğu anlamına gelmez. Rehberlikte her birey normaldir. Dolayısıyla her birey yaşamının her döneminde, rehberlik yardımına gereksinim duyabilir.

3. Rehberlik hizmetleri sitemli olarak ve profesyonel düzeyde sunulabilir: Rehberlik yardımı bilimseldir; bilimsel ilkeler ve yöntemlerle, belirli bir plan, program ve sistem içinde sunulur. Rehberlik yardımı; alana özgü, özel bir öğrenim görmeyi gerektiren, özel bir uzmanlık alanıdır. Bu nedenle rehberlik hizmetleri, bu alanda yetişmiş kişilerce sunulduğunda etkili olabilir; amatörce sunulamaz.

4. Rehberlik, bir süreçtir: Rehberlik bir anda olup biten bir iş değildir. Rehberlik, birbirine dayalı bir dizi aşamaları içeren ve süreklilik gösteren bir hizmettir. Rehberlik hizmetlerinin amacına ulaşabilmesi belli bir süre gerektirir. Rehberlik, insanın olduğu her yerde ve her insanın, her döneminde gereksinim duyulan bir hizmettir.

5. Rehberliğin esası, bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım etmektir: Kendini gerçekleştirme kavramı “Rehberliğin Amacı” kısmında açıklanmıştır.

Rehberliğin Amacı

Rehberliğin amacı, rehberliğin anlamında, ilke ve kavramlarında saklıdır. Rehberlik hizmetleriyle erişilmek istenen sonuç bireyin kendini gerçekleştirmesine (self-actualizing) yardım etmektir. Başka deyişle, kendini gerçekleştirme, psikolojik danışma ve rehberlik alanındaki tüm hizmet alanlarının amacı olarak kabul edilmektedir. Öğrenciyi merkeze alan çağdaş eğitim sistemlerinin amaçlarından birisi de öğrencinin kendini gerçekleştirmesine yardım etmektir. Görüleceği gibi, psikolojik danışma ve rehberlik ile çağdaş eğitim sistemlerinin amacı aynıdır. Her ikisi de öğrencinin kendisini gerçekleştirmesine yardım etmeyi amaçlamaktadır. Öyleyse, kendini gerçekleştirme nedir? Bu kadar önemli olan kendini gerçekleştirme kavramını biraz açıklamakta yarar vardır. Kendini gerçekleştirme, psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerine yer veren, dolayısıyle öğrenciyi merkeze alan, çağdaş eğitim sisteminde önemli bir kavramdır. Kendini gerçekleştirme, İnsancı psikolojinin geliştirdiği bir kavramdır.

Kendini gerçekleştirme kavramının bugünkü düzeye erişmesinde ve psikolojik danışma ve rehberlik alanına kazandırılmasında Abraham Maslow ile Carl Rogers’ın büyük katkıları olmuştur. Maslow’a göre, insanın temel ihtiyaçlar hiyerarşisinin en üst basamağında yer alan “kendini gerçekleştirme”, insan davranışlarına yön veren tek ve temel güdüdür. Rogers ise “tam verimlilik” ya da “tam kapasiteyle fonksiyonda bulunma” (fully-functioning) kavramlarını kendini gerçekleştirme kavramıyla aynı anlamda kullanmıştır. Maslow ve Rogers’a göre, kendini gerçekleştirmekte olan birey ruh sağlığı yerinde, çağdaş bir bireydir. Kendini gerçekleştirmekte olan bireylerin nitelikleri şöyle sıralanabilir: